ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

HOÀNG THỊ THANH

SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
TRƯỜNG HỢP ĐIỂN HÌNH TRONG DẠY HỌC
MÔN GDCD LỚP 12 Ở CÁC TRƯỜNG THPT
HUYỆN BẮC QUANG, TỈNH HÀ GIANG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2019
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

HOÀNG THỊ THANH

SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
TRƯỜNG HỢP ĐIỂN HÌNH TRONG DẠY HỌC
MÔN GDCD LỚP 12 Ở CÁC TRƯỜNG THPT
HUYỆN BẮC QUANG, TỈNH HÀ GIANG
Ngành: LL&PPDH Bộ môn Lý luận chính trị
Mã số: 8140111

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

hướng dẫn, góp ý, chia sẻ… giúp em có định hướng đúng trong suốt thời gian thực
hiện luận văn.
- Các nhà khoa học trong Hội đồng đánh giá luận văn đã có nhiều góp y về
mặt khoa học đê em hoàn thiện luận văn được tốt hơn.
- Các thầy, cô giáo giảng dạy lớp cao học Ly luận và phương pháp dạy học bộ
môn Ly luận chính trị - đã giúp em có nền tảng kiến thức đê thực hiện luận văn.
- Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THCS và THPT huyện Bắc Quang tỉnh Hà
Giang đã giúp đơ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình khảo sát và
thực nghiệm làm luận văn.
Sau cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn đến những người thân, gia đình, đồng nghiệp,
bạn bè đã luôn động viên, khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi, giúp tôi hoàn
thành luận văn.
Thái Nguyên, tháng 4 năm 2019
Tác giả

Hoàng Thị Thanh

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN .................................................................................................i
LỜI CẢM ƠN......................................................................................................ii
MỤC LỤC ..........................................................................................................iii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT.................................................................iv
DANH MỤC CÁC BẢNG ..................................................................................v
DANH MỤC CÁC HÌNH, SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ ..................................................vi
MỞ ĐẦU.............................................................................................................1

Chương 2. THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT QUY TRÌNH SỬ DỤNG
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP ĐIỂN HÌNH
TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 12 Ở CÁC
TRƯỜNG THPT HUYỆN BẮC QUANG, TỈNH HÀ GIANG..................30
2.1. Khái quát chung về các trường THPT huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang
.......30
2.1.1. Đặc điểm chung về các trường THPT huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang
....30
2.1.2. Đặc điểm học sinh các trường THPT huyện Bắc Quang, tỉnh Hà
Giang......35
2.1.3. Đặc điêm giáo viên dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường
THPT huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang...........................................................37
2.2. Thực trạng dạy học và sư dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển
hình vào dạy học môn Giáo dục công dân lớp 12 ở các trường THPT huyện
Bắc Quang, tỉnh Hà Giang......................................................................39
2.1.1. Thực trạng dạy học môn Giáo dục công dân lớp 12 ở các trường
THPT huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang...........................................................39
2.1.2. Thực trạng sư dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình
vào dạy học môn Giáo dục công dân lớp 12 ở các trường THPT huyện
Bắc Quang, tỉnh Hà Giang.................................................................................42
2.3. Đề xuất quy trình sư dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình
trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 12 ở các trường THPT huyện
Bắc Quang, tỉnh Hà Giang......................................................................46
2.3.1. Các nguyên tắc xây dựng quy trình .........................................................46
2.3.2. Các quy trình sư dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình
trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 12 ở các trường THPT huyện
Bắc Quang, tỉnh Hà Giang......................................................................48
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN



Quang, tỉnh Hà Giang.......................................................................................74
3.2.2. Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sư dụng phương pháp
nghiên cứu trường hợp điển hình trong dạy học môn Giáo dục công dân
lớp 12 ở các trường THPT huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang ..........................76
Kết luận chương 3..............................................................................................82
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ...................................................................83
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .......................................................85
PHỤ LỤC
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
ĐC

:

Đối chứng

GDCD

:

Giáo dục công dân

GV

:


Thực nghiệm

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1.

Cơ sở vật chất của một số trường THPT huyện Bắc Quang
tỉnh Hà Giang năm học 2018-2019 ...............................................35

Bảng 2.2.

Số lượng HS và GV ở một số trường THPT huyện Bắc
Quang, tỉnh Hà Giang năm học 2018 -2019 .................................33

Bảng.2.3.

Trình độ chuyên môn của GV ở một số trường THPT huyện
Bắc Quang, tỉnh Hà Giang năm học 2018 -2019 ........................34

Bảng 2.4.

Số lượng GV dạy môn GDCD ở các trường THPT huyện Bắc
Quang - Hà Giang năm học 2018-2019 ........................................37

Bảng 2.5.


Kim Ngọc ............................................................................ .71

Bảng 3.7.

Điểm kiểm tra 1 tiết của lớp TN và ĐC ở trường THPT
Việt Vinh ............................................................................. .72

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




DANH MỤC CÁC HÌNH, SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 3.1.

Kết quả kiêm tra 1 tiết của lớp TN và lớp ĐC trường Nội
trú THCS& THPT .....................................................................70

Biểu đồ 3.2.

Kết quả kiêm tra 1 tiết của lớp TN và lớp ĐC trường
THPT Kim Ngọc .......................................................................71

Biểu đồ 3.3.

Kết quả kiêm tra 1 tiết của lớp TN và lớp ĐC trường
THPT Việt Vinh........................................................................72

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN


nhận, thay đổi theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực người học và điều đặc
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




biệt là tầm quan trọng và vai tro của các môn học đã được nhìn nhận, đánh giá
một cách thấu đáo, toàn vẹn.
Theo đó, môn Giáo dục công dân trong chương trình giáo dục phổ thông
tiếp tục được khẳng định là giư vai tro quan trọng trong việc trang bị cho học
sinh kỹ năng sống, rèn luyện y thức và hành vi đạo đức, y thức sống và làm
việc theo pháp luật; qua đó hình thành và phát triên ở học sinh những phẩm
chất và năng lực cần thiết của công dân sống trong một xã hội dân chủ, công
bằng, văn minh. Với tầm quan trọng đó, việc dạy và học tốt môn GDCD là việc
làm vừa mang tính cấp bách, vừa có tính lâu dài và cũng không hề đơn giản
trước những làn sóng văn hóa của thời kỳ hội nhập và phát triển kinh tế thị
trường. Tuy nhiên, đê phát huy được vai trò, nhiệm vụ của môn GDCD trong
điều kiện mới và đặc biệt là đê thực hiện thành công chương trình môn học
môn GDCD mới, cần thiết phải thay đổi phương pháp dạy học theo đúng
khuyến nghị được thê hiện trong chương trình môn học mới: kết hợp sử dụng
các phương pháp dạy học truyền thống và dạy học hiện đại theo hướng tích
cực hóa hoạt động của người học, tăng cường phương pháp dạy học đặc thù
như dạy học giải quyết vấn đề, phân tích trường hợp điển hình kết hợp nêu
những tấm gương công dân; xử lý tình huống có tính thời sự về đạo đức, pháp
luật và kinh tế trong cuộc sống hàng ngày; thảo luận nhóm, đóng vai, dự án…
Huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang là một huyện miền núi phía Bắc của
Tổ quốc. Nhiều năm qua, ngành giáo dục Hà Giang chỉ đạo giáo viên GDCD
cấp trung học phổ thông trong toàn tỉnh cũng như ở huyện Bắc Quang nỗ lực
tổ chức thực hiện chương trình, đổi mới phương pháp dạy học môn GDCD.
Một số thành tích của giáo viên và học sinh THPT huyện Bắc Quang trong

lượng dạy học môn GDCD cấp THPT ở huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang
trong giai đoạn hiện nay.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
2.1. Mục đích nghiên cứu
Từ việc nghiên cứu cơ sở ly luận và thực trạng sư dụng phương pháp
nghiên cứu trường hợp điển hình trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 12
ở các trường THPT huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang. Đề tài đề xuất quy trình
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




và một số biện pháp nhằm sư dụng có hiệu quả phương pháp nghiên cứu trường
hợp điển hình trong dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường THPT
huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang hiện nay
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Đề tài hướng vào giải quyết các nhiệm vụ chủ yếu sau:
Một là: Phân tích làm rõ cơ sở ly luận của việc sư dụng phương pháp
nghiên cứu trường hợp điển hình trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 12.
Hai là: Phân tích thực trạng sư dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp
điển hình trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 12 ở các trường THPT
trong huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang
Ba là: Đề xuất quy trình, thực nghiệm sư phạm và một số biện pháp
nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình
trong dạy học môn GDCD ở các trường THPT huyện Bắc Quang, tỉnh Hà
Giang.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu việc sư dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp điển
hình trong dạy học môn GDCD lớp 12 ở huyện huyện Bắc Quang, tỉnh Hà

+ Phương pháp lịch sư và lôgic
+ Phân tích và tổng hợp tài liệu
+ Phương pháp phân loại, hệ thống hóa ly thuyết
+ Phương pháp phân tích, đối chiếu
+ Phương pháp so sánh
Các phương pháp trên được sư dụng đê nghiên cứu, làm rõ những nội
dung có tính ly luận và những nội dung thực tiễn cần phân tích.
- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
+ Phương pháp phỏng vấn
+ Phương pháp điều tra xã hội học
+ Phương pháp thực nghiệm sư phạm
+ Phương pháp quan sát
+ Sư dụng toán thống kê
Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn được sư dụng đê nghiên cứu
những nội dung thực tiễn trong luận văn.
5. Giả thuyết khoa học
Phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình được vận dụng trong dạy
học môn GDCD ở các trường THPT huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang theo
đúng nguyên tắc, quy trình, biện pháp đề xuất trong luận văn sẽ đem lại hiệu
quả cao: phát huy được tính tích cực, tự giác, năng động của học sinh trong học
tập; góp phần hình thành ở học sinh năng lực độc lập, tư duy sáng tạo; góp
phần nâng cao chất lượng dạy học môn GDCD nói chung.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




6. Ý nghĩa thực tiễn và đóng góp của đề tài
- Đề tài hoàn thành góp phần làm sáng to hơn về thực trạng sư dụng
phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình trong dạy học môn Giáo dục

tiên tiến, hiện đại. Một trong những phương pháp đó là nghiên cứu trường hợp
điển hình. Phương pháp này được các học giả trên thế giới và trong nước đã đê
tâm nghiên cứu và áp dụng trong nhiều năm qua.
* Trên thế giới:
Nghiên cứu trường hợp điển hình được áp dụng trong dạy học từ khá
lâu. Ngay từ những năm đầu của thế kỉ 20, một số trường học ở Hoa Kỳ
như trường Thương mại Harvard ở Boston đã áp dụng phương pháp này
vào dạy học với mục đích giúp cho sinh viên chuẩn bị tốt hơn khi bước vào
thực tiễn nghề nghiệp. Trên thế giới các công trình liên quan đến phương
pháp NCTHĐH có thê kê đến như sau:
- “Nghiên cứu trường hợp điển hình trong Chính phủ Mỹ: Chương trình
trường hợp liên đại học” của các tác giả Bock Edwin A và Alan K. Campbell [7]
- “Các bậc tự do” và nghiên cứu điển hình” của tác giả Campbell Donald T
[8, tr.178-193]
- “Nghiên cứu điển hình và tổng quát hóa” của các tác giả Roger Gomm,
Martyn Hammerlsay, Peter Foster [30, tr.98115]

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




- “Nghiên cứu điển hình trong tư tưởng phương pháp học của Mỹ” của
tác giả Platt Jennifer [28, tr.17-48]

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN








Trong khuôn khổ của “Dự án phát triển giáo dục trung học phổ thông”
của Bộ Giáo dục và đào tạo, các tác giả Nguyễn Văn Cường và Bernd Meier đã
trình bày trong chuyên đề “Một số vấn đề chung về phương pháp dạy học ở
trường trung học”. Khi đề cập đến phương pháp nghiên cứu trường hợp, các tác
giả đã phân tích các vấn đề sau: khái niệm phương pháp nghiên cứu trường
hợp; đặc điêm đặc trưng; các dạng khác nhau của phương pháp nghiên cứu
trường hợp; ưu điểm, nhược điêm; cách xây dựng trường hợp và ví dụ về
phương pháp nghiên cứu trường hợp [10].
Tác giả Nguyễn Bá Đạt trong Tạp chí Tâm ly học số 10, với bài viết
“Phương pháp NCTHĐH trong khoa học xã hội và tâm ly học”, trong đó tác
giả đã phân tích việc áp dụng phương pháp NCTHĐH trong khoa học tâm ly
học và đề xuất những giải pháp nâng cao hiệu quả sư dụng NCTHĐH trong
khoa học xã hội nói chung và tâm ly học nói riêng [16, tr.56].
Cuốn “Dạy học dựa vào nghiên cứu trường hợp ở đại học” của tác giả
Vũ Thị Lan xuất bản năm 2014 được coi là cuốn sách trình bày khá chi tiết,
tường tận về phương pháp nghiên cứu trường hợp trong dạy học bậc đại học.
Với dung lượng 171 trang, tác giả Vũ Thị Lan đã bắt đầu từ việc phân tích quan
niệm về dạy học hiện đại ở bậc đại học, từ đó đi sâu nghiên cứu về phương
pháp nghiên cứu trường hợp trong khoa học, lịch sư phát triên của phương
pháp nghiên cứu trường hợp trong dạy học đại học, bản chất và nguyên tắc của
dạy học dựa vào nghiên cứu trường hợp. Đặc biệt, trong cuốn sách này, tác giả
Vũ Thị Lan còn chỉ rõ những biện pháp và kỹ thuật dạy học nghiên cứu trường
hợp, đưa ra các ví dụ minh họa đặc sắc. Có thê nói, cuốn sác h là nguồn tài liệu
quy giá cho việc nghiên cứu phương pháp CNTHĐH trong dạy học.
Có thê thấy, việc áp dụng phương pháp NCTHĐH vào dạy học ở nước ta
là khá phổ biến. Nhưng đê có những nghiên cứu chuyên sâu về phương pháp
này thì lại rất ít. Nhìn chung các công trình nghiên cứu đã có mới chỉ đề cập

cầu cơ bản của việc vận dụng nghiên cứu trường hợp điên hình vào môn Giáo
dục công dân lớp 12 [12].
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




Luận văn Thạc sỹ của tác giả Nguyễn Thị Mai “Vận dụng phương pháp
nghiên cứu trường hợp điển hình trong dạy học môn Giáo dục Công dân ở các
trường THPT huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh”. Có thê coi, đây là công trình
nghiên cứu chuyên sâu về vận dụng phương pháp NCTHĐH trong dạy học môn
GDCD. Trong khuôn khổ 80 trang A4, luận văn đã đề cập đến những vấn đề
sau: [25]
Thứ nhất, phân tích cơ sở ly luận của việc vận dụng phương pháp
NCTHĐH trong môn GDCD ở THPT. Ở đây, tác giả đã trình bày khái niệm,
đặc trưng và các hình thức của phương pháp NCTHĐH; phân tích ưu điêm và
nhược điêm của phương pháp NCTHĐH trong dạy học môn GDCD ở trường
THPT; luận giải rõ sự cần thiết của việc vận dụng phương pháp NCTHĐH
trong dạy học môn GDCD ở trường THPT
Thứ hai, đề xuất quy trình vận dụng phương pháp NCTHĐH trong dạy
học môn GDCD ở các trường THPT huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh. Theo đó,
quy trình mà tác giả đề xuất gồm 5 bước: 1. Nghiên cứu, rà soát cấu trúc, nội
dung chương trình, sách giáo khoa môn GDCD; 2. Lựa chọn bài học và xác
định mục tiêu; 3. Thiết kế các hoạt động dạy học vận dụng phương pháp
NCTHĐH; 4. Xây dựng công cụ đánh giá và 5. Thực nghiệm tổ chức dạy học.
Từ đó, tác giả đã tiến hành thực nghiệm sư phạm vận dụng phương pháp
NCTHĐH trong dạy học môn GDCD ở các trường THPT huyện Lương Tài,
tỉnh Bắc Ninh ở các phương diện kế hoạch, nội dung, kết quả thực nghiệm.
Cũng trong nội dung này tác giả Nguyễn Thị Mai còn phân tích và chỉ ra được
những vấn đề đặt ra trong vận dụng phương pháp NCTHĐH trong dạy học môn