ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGỌC THỊ MỴ

SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP TÌNH HUỐNG
TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP
12
Ơ CÁC TRƯỜNG THPT HUYỆN THUẬN THÀNH,
TỈNH BẮC NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2019
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGỌC THỊ MỴ

SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP TÌNH HUỐNG
TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP
12
Ơ CÁC TRƯỜNG THPT HUYỆN THUẬN THÀNH,
TỈNH BẮC NINH
Ngành: LL&PPDH Bộ môn Lý luận chính trị
Mã số: 8140111

Em xin được bày to long biết ơn chân thành, sâu sắc đến:
- Thầy giáo TS Đồng Văn Quân - người đã dành nhiều thời gian quy báu đê
hướng dẫn, góp ý, chia sẻ… giúp em có đinh hướng đúng trong suốt thời gian thực
hiện luận văn.
- Các nhà khoa học trong Hội đồng đánh giá luận văn đã có nhiều góp y về
mặt khoa học đê em hoàn thiện luận văn được tốt hơn.
- Các thầy, cô giáo giảng dạy lớp cao học Ly luận và phương pháp dạy học bộ
môn
Ly luận chính tri - đã giúp em có nền tảng kiến thức đê thực hiện luận văn.
- Trường THPT Thuận Thành số 1, trường THPT Thuận Thành số 2, trường
THPT Thuận Thành số 3 đã giúp đơ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá
trình khảo sát và thực nghiệm làm luận văn.
Sau cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn đến những người thân, gia đình, đồng nghiệp,
bạn bè đã luôn động viên, khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi, giúp tôi hoàn
thành luận văn.
Thái Nguyên, tháng 4 năm 2019
Tác giả

Ngọc Thị Mỵ

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN .......................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ............................................................................................................... ii
MỤC LỤC ................................................................................................................... iii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ............................................................................. iv

1.2.1. Một số khái niệm công cụ ................................................................................... 9
1.2.2. Đặc điểm của phương pháp dạy học bằng tình huống, ưu điểm, hạn chế,
của phương pháp này .................................................................................................. 15
1.2.3. Các bước xây dựng và giải quyết tình huống ................................................... 17
1.3. Cơ sở thực tiễn của việc sư dụng phương pháp tình huống trong dạy học
môn giáo dục công dân ở trường trung học phổ thông huyện thuận thành tỉnh
Bắc Ninh ..................................................................................................................... 19
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




1.3.1. Vi trí, vai tro của môn GDCD ở trường THPT................................................. 19
1.3.2. Những hạn chế cần khắc phục đê dạy tốt - học tốt môn GDCD ...................... 20
1.3.3. Cấu trúc và đặc điểm chương trình môn GDCD lớp 12 ................................... 22
1.3.4. Sự cần thiết phải sư dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn
GDCD lớp 12 ở các trường THPT huyện Thuận thành tỉnh Bắc Ninh ...................... 24
Chương 2. THỰC TRẠNG SỬ DỤNG VÀ ĐỀ XUẤT QUY TRÌNH SỬ
DỤNG PHƯƠNG PHÁP TÌNH HUỐNG TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO
DỤC CÔNG DÂN LỚP 12 Ơ CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ
THÔNG HUYỆN THUẬN THÀNH, TỈNH BẮC NINH...................................... 27
2.1. Khái quát chung về các trường trung học phổ thông huyện thuận thành tỉnh
Bắc Ninh ..................................................................................................................... 27
2.1.1. Đặc điểm tình hình chung về các trường trung học phổ thông huyện
Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh ...................................................................................... 27
2.1.2. Đặc điểm học sinh các trường THPT huyện Thuận Thành tỉnh Bắc Ninh....... 32
2.1.3. Đặc điểm đội ngũ giáo viên dạy học môn GDCD ở các trường THPT
huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh............................................................................ 34
2.2. Thực trạng dạy học và sư dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn
Giáo dục Công dân lớp 12 ở các trường thpt huyện Thuận Thành tỉnh Bắc Ninh .........

3.1.2. Giả thuyết thực nghiệm..................................................................................... 59
3.1.3. Phương pháp thực nghiệm ................................................................................ 60
3.1.4. Thời gian, địa điêm, đối tượng thực nghiệm và đối chứng .............................. 60
3.2. Nội dung thực nghiệm ......................................................................................... 64
3.2.1. Lựa chọn đơn vi kiến thức thực nghiệm........................................................... 64
3.2.2. Những nội dung khoa học cần thực nghiệm ..................................................... 65
3.2.3. Thiết kế giáo án thực nghiệm ........................................................................... 65
3.4. Phân tích, đánh giá kết quả thực nghiệm ............................................................. 91
3.4.1. Các bước tiến hành thực nghiệm ...................................................................... 91
3.4.2. Đánh giá, kiểm tra, sau thực nghiệm ................................................................ 91
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ................................................................................ 105
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .............................................................. 108
PHỤ LỤC

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
STT

Từ viết tắt

Từ, ngữ đầy đủ

1

ĐC


Phương pháp

7

PPDH

Phương pháp dạy học

8

PPTH

Phương pháp tình huống

9

TN

Thực nghiệm

10

THPT

Trung học phổ thông

11

KĐT


học GDCD chương trình lớp 12............................................................... 41
Bảng 2.7. Thái độ học tập môn GDCD của học sinh ............................................... 44
Bảng 3.1: Các lớp tham gia thực nghiệm ................................................................. 61
Bảng 3.2: Điểm khảo sát đầu năm môn GDCD giữa lớp TN và ĐC ở trường
THPT Thuận Thành số 1.......................................................................... 61
Bảng 3.3. Điểm khảo sát đầu năm môn GDCD giữa lớp TN và ĐC ở các
trường THPT Thuận Thành số 2 .............................................................. 62
Bảng 3.4: Điểm khảo sát đầu năm môn GDCD giữa lớp TN và ĐC ở trường
THPT Thuận Thành số 3.......................................................................... 63
Bảng 3.5: Điểm kiểm tra 1 tiết của lớp TN và ĐC ở trường THPT Thuận
Thành số 1 ................................................................................................ 92
Bảng 3.6: Điểm thi học kỳ I của lớp TN và ĐC trường THPT Thuận Thành số 1 ........
93
Bảng 3.7: Điêm kiểm tra 1 tiết của lớp TN và ĐC trường THPT Thuận Thành số
2........94
Bảng 3.8: Điểm thi học kỳ 1 của lớp TN và ĐC trường THPT Thuận Thành số 2
...........94
Bảng 3.9: Điểm kiểm tra 1 tiết của lớp TN và ĐC ở trường THPT Thuận
Thành số 3 ................................................................................................ 95
Bảng 3.10: Điểm thi hết học kỳ I của lớp ĐC và TN ở trường THPT Thuận
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




Thành số 3 ................................................................................................ 96

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN



mỗi người. Xã hội càng hiện đại thì yêu cầu về hiểu biết và thực hiện pháp luật của
con người càng cao, vì pháp luật không chỉ là phương tiện đê nhà nước quản ly có
hiệu quả mọi mặt đời sống xã hội mà còn là phương tiện thực hiện, bảo vệ quyền và
lợi ích hợp pháp của mỗi công dân. Do đó, tuyên truyền, giáo dục pháp luật cho mỗi
người dân, đặc biệt là các công dân trẻ tuổi là yêu cầu tự nhiên và cấp bách của xã hội.
Pháp luật là một phần học bắt buộc trong chương trình môn giáo dục công dân
(GDCD) lớp 12. Pháp luật đã được đưa vào giảng dạy trong trường trung học phổ
thông (THPT) nhiều năm qua, nhưng chất lượng chưa cao, con nhiều hạn chế, do đó
năm 2006
Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT) tiến hành đổi mới nội dung chương trình, sách giáo
khoa (SGK) môn GDCD, trải qua 12 năm thực hiện đến nay nhiều nội dung kiến thức
đã không con phù hợp, cần được đổi mới.
Trong chương trình giáo dục phổ thông mới, môn giáo dục công dân ở bậc
THPT được thay thế bằng môn giáo dục kinh tế - pháp luật, điều này cho thấy tầm
quan trọng của việc giáo dục pháp luật và đổi mới phương pháp dạy học pháp luật
trong nhà trường.
Năm học 2016 - 2017 lần đầu tiên bộ GD-ĐT chính thức đưa môn GDCD là
môn thi bắt buộc trong tổ hợp ban khoa học xã hội trong kỳ thi THPT quốc gia, điều
đó càng đòi hoi giáo viên, học sinh phải đổi mới, nâng cao chất lượng dạy, học môn
GDCD. Có nhiều con đường đê nâng cao chất lượng dạy học. Tuy nhiên, nâng cao
chất lượng dạy học bằng sử dụng phương pháp tình huống trong dạy môn GDCD lớp
12 là một trong các biện pháp nhằm phát huy tính tích cực học tập của học sinh, đang
không chỉ là mối quan tâm riêng của các nhà giáo dục mà còn là vấn đề được cả xã
hội ta quan tâm, đồng thời cũng là mối quan tâm của mọi quốc gia trong chiến lược
phát triển nguồn lực con người.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




nâng cao hiệu quả dạy học cho học sinh THPT huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh
hiện nay.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Đê đạt mục đích trên, luận văn cần giải quyết ba vấn đề cơ bản sau:
Một là, nghiên cứu cơ sở ly luận và cơ sở thực tiễn của việc sư dụng phương
pháp tình huống trong dạy học môn GDCD lớp 12.
Hai là, tiến hành thực nghiệm phương pháp tình huống vào dạy học môn
GDCD lớp 12 ở các trường THPT ở huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




Ba là, đê xuất một số yêu cầu và đưa ra kiến nghi nhằm nâng cao hiệu quả sư
dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn GDCD lớp 12 ở các trường THPT
huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu việc sư dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn
GDCD lớp 12 ở các trường THPT huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu cơ sở khoa học việc sư dụng phương pháp tình huống trong
dạy học môn GDCD lớp 12; nghiên cứu tiến trình thực nghiệm, điều kiện, giải pháp
nâng cao hiệu quả sư dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn GDCD lớp 12
ở các trường THPT trên địa bàn huyện Thuận Thành tỉnh Bắc Ninh năm học 20182019.
4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
4.1. Cơ sở lý luận
Đề tài dựa trên các cơ sở ly luận sau:
Ly luận dạy học và các phương pháp dạy học hiện đại;
Các văn bản chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, Bộ Giáo dục và Đào tạo về đổi mới

Sau khi hoàn thiện, đề tài con có thê làm tài liệu tham khảo cho việc giảng dạy
và học tập môn Giáo dục công dân lớp 12 ở các trường THPT.
7. Kết cấu của đề tài
Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm 3
chương, 10 tiết.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




Chương 1
CƠ SƠ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG PHƯƠNG
PHÁP TÌNH HUỐNG TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG
DÂN LỚP 12 Ơ CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN
THUẬN THÀNH TỈNH BẮC NINH
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
1.1.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
Từ hàng nghìn năm nay, cách thức xư ly tình huống đã được diễn đạt trong
nhiều kinh sách, văn học cổ qua lịch sư của nhiều triều đại ở Trung Quốc. Tiêu biểu
là Kinh dịch còn được gọi là “đạo của người quân tử”. Bộ sách cổ này đã dạy cách
xư lí tình huống cho mọi loại người, thuộc mọi lứa tuổi, mọi ngành nghề qua 64
trường phái (quẻ kép), cũng là 64 tình huống lớn. Mỗi tình huống lớn lại chứa đựng
một số tình huống nhỏ.
Giáo sư Christopher Columbus Langdell (1870) là người đầu tiên đã nghiên
cứu và đưa tình huống vào sư dụng trong giảng cho sinh viên Khoa luật của Trường
Đại học Havard. Ngay sau đó Phương pháp này đã nhanh chóng được áp dụng vào
giảng dạy trong các đại học khác ở Mỹ, như: Học viện Y khoa, Trường Đại học Kinh
doanh ở Havard,…
Sang thế kỉ đầu thế kỉ 20 Trường Đại học Wstern Ontario ở Canada đưa tình

tình huống, tóm tắt buổi học [66, tr 43].
Selma Wassermann và Jay Wwisecarver đã đưa ra quy trình sư dụng tình huống
là các bước hướng dẫn học sinh của giáo viên ở trên lớp. Song cách sư dụng tình
huống này dành cho giải quyết tình huống trong cả tiết học nên không phù hợp với
thời lượng dạy học môn gdcd 1 tiết/tuần với nhiều nội dung như dạy ở trường THPT
tại Việt Nam.
1.1.2. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam
Lí thuyết các tình huống của các nhà toán học pháp đã được Anne Bessot và
Fransoie Richarel phổ biến ở Việt Nam tại Hội nghi chuyên đề Didactic Toán tại
trường Đại học Sư phạm Huế tháng 4 năm 1990 [1, tr 33].
Khoảng 20 năm trở lại đây, dạy học theo tình huống đã được khá nhiều nhà
nghiên cứu, nhà giáo Việt Nam nghiên cứu về khái niệm tình huống, dạy học theo
tình huống, cách xây dựng, sư dụng tình huống ,… và ứng dụng chúng vào dạy học,
rõ nhất là trong các trường học:
Việc ứng dụng tình huống trong dạy học đã tạo nên những khởi sắc trong giáo
dục Việt Nam. Tuy nhiên việc xây dựng,và sư dụng tình huống trong dạy học vẫn
chưa thật sự phổ biến.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




Vào năm 1947 Trần Văn Hà là một trong những người Việt Nam đầu tiên
nghiên cứu, thành công ứng dụng phương pháp xư ly tình huống - hành động. Ông cho

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN





Nguyễn Thi Doan (1994), đã nghiên cứu về “Vận dụng phương pháp tình
huống trong giảng dạy đại học” [12].
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




Đặng Thi Oanh (1995), Dùng bài toán tình huống mô phỏng rèn luyện kỹ năng
thiết kế công nghệ bài nghiên cứu tài liệu mới cho SV khoa Hoá ĐHSP, Luận án PTS,
Trường ĐHSP, Hà Nội.
Nguyễn Đình Chỉnh (1996), đã viết Bài tập tình huống Tâm lý học quản trị
kinh doanh [11].
Nguyễn Châu Giang (1998), đã viết “Điều tra phân loại các tình huống sư
phạm góp phần nâng cao nghiệp vụ sư phạm cho sinh viên”, Hội thảo khoa học quốc
gia các trường ĐHSP lần thứ hai, Tập (1), Tr. 86.
Phan Đức Duy (1999), “Sử dụng bài tập tình huống sư phạm để rèn luyện cho
sinh viên kỹ năng dạy học sinh học”, Luận án tiến sĩ, Trường ĐHSP, Đại học Quốc
gia Hà Nội.
Trần Văn Hà (1997), Phương pháp giải quyết vấn đề, Phương pháp xử lí tình
huống - hành động, NXB Nông nghiệp
Nguyễn Trường Kháng (1998), “Bài tập tình huống trong việc xây dựng và
củng cố kiến thức môn Giáo dục công dân ở trường phổ thông trung học”, Tạp chí
nghiên cứu giáo dục (Số 10).
Lưu Bình Nhương (Chủ nhiệm, 2003), Nghiên cứu áp dụng phương pháp tình
huống trong hoạt động giảng dạy các môn học của Khoa Pháp luật kinh tế - Đề "Đổi mới phương pháp dạy học THPT” của Nguyễn Văn Cường, Bộ Giáo dục và Đào
tạo, Dự án phát triên giáo dục THPT, (2006) đề tài cấp trường của Trường Đại học
Luật Hà Nội.
Nguyễn Thi Phương Hoa (2010), Sử dụng phương pháp nghiên cứu tình huống
trong dạy học Giáo dục học - www..phuonghoa.edu.vn
Nguyễn Thi Thanh Mai, Lưu Thu Thủy, Đặng Thúy Anh (2009 ), Tài liệu Bồi

Qua nghiên cứu và phân tích những công trình trên, đề tài nhận thấy, những
đóng góp quan trọng của các tác giả đã góp phần xây dựng hệ thống ly luận, và cách
xây dựng và sư dụng tình huống nói chung. đo đặc trưng mỗi lĩnh vực khác nhau nên
việc sư dụng tình huống trong dạy học ở các nghiên cứu đã tổng hợp cũng có những
nét khác nhau.vì vậy, việc sư dụng tình huống trong giảng dạy cần phải tiếp tục được
nghiên cứu. Với những kinh nghiệm quy báu của những người đi trước là tiền đề
quan trọng giúp đề tài đinh hướng và triên khai việc xây dựng sư dụng tình huống
trong dạy học môn GDCD lớp 12 cho hs THPT huyện Thuận Thành tỉnh Bắc Ninh
1.2. Cơ sở lý luận của việc sử dụng phương pháp tình huống trong dạy học
1.2.1. Một số khái niệm công cụ
1.2.1.1. Khái niệm về phương pháp, phương pháp dạy học
Khái niệm về phương pháp
Khái niệm Phương pháp được hiêu theo nhiều cách khác nhau tùy theo quan
niệm của mỗi người, đồng thời phương pháp được hiêu là một phạm trù rất quan
trọng, có tính chất quyết đinh đối với mọi hoạt động.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




Về mặt thuật ngữ, Từ “phương pháp”được bắt nguồn từ tiếng Hi Lạp là
“methodos”. Nó có nghĩa là công cụ, con đường đê con người nhận thức thế giới.
Hiêu theo nghĩa thông thường, phương pháp là cách thức, được chủ thê sư
dụng thực hiện mục đích đề ra.
Hiêu theo nghĩa khoa học, phương pháp, được hiêu là hệ thống nguyên tắc
được rút ra từ tri thức về các quy luật khách quan nhằm điều chỉnh mọi hoạt động
nhận thức và hoạt động thực tiễn của con người.
Thuật ngư phương pháp trong từ điên Tiếng Việt được hiêu “là con đường đê
làm một việc gì sau khi nghiên cứu kỹ: làm việc có phương pháp” [30; tr 24]. Con
trong Từ điên Triết học, phương pháp được nhắc đến là cách thức đạt tới mục tiêu, là

hợp giữa giáo viên và học sinh, trong đó phương pháp dạy chỉ đạo phương pháp học,
mục đích giúp học sinh nắm vững hệ thống kiến thức khoa học và hình thành hệ thống
kỹ năng, kỹ xảo thực hành sáng tạo” của tác giả Phạm Viết Vượng [40; tr 102-103].
Song trên thực tế con có một số cách hiểu khác về PPDH với quan niệm đó là
sự kết hợp giữa những thao tác được sắp xếp theo một trình tự hợp ly, hợp với quy
luật khách quan mà chủ thê tác động lên đối tượng nhằm tìm hiêu và cải tiến nó.
Như vậy, có thê thấy, khi đinh nghĩa về phương pháp dạy học, các nhà nghiên
cứu đã xem xét nó trên nhiều mặt khác nhau của quá trình dạy học, có tác giả chú
trọng đến cách thức tương tác giữa giáo viên và học sinh, có tác giả lại xét về mặt
điều khiên học… Tuy nhiên, giữa tác giả đều chỉ ra những dấu hiệu đặc trưng chung
của phương pháp dạy học. Các dấu hiệu đó là:
Phương pháp dạy học là sự phản ánh sự vận động của nội dung học vấn đã
được nhà trường quy định;
Phương pháp dạy học là sự phản ánh quá trình nhận thức của học sinh nhằm
đạt được hiệu quả như mục đích đã đề ra;
Phương pháp dạy học đã phản ánh cách thức trao đổi thông tin giữa giáo viên
và học sinh;
Phương pháp dạy học luôn phản ánh cách thức điều khiên của quá trình nhận
thức, tạo hứng thú, kích thích và xây dựng động cơ, tổ chức hoạt động nhận thức,
kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động.
Với cách tiếp cận trên,chúng ta có thê đưa ra đinh nghĩa về phương pháp dạy
học như sau: Phương pháp dạy học là một tổ hợp cách thức hoạt động của cả giáo
viên và học sinh trong quá trình dạy học dưới sự chỉ đạo của người thầy nhằm mục
đích thực hiện tốt các nhiệm vụ dạy học đã đề ra.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN