NGUYÊN TẮC, BIỆN PHÁP SỬ
DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG
VAI TRONG DẠY HỌC MÔN
GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 10
PHẦN “ CÔNG DÂN VỚI ĐẠO
ĐỨC” Ở TRƯỜNG THCS VÀ
THPT THẠNH THẮNG, HUYỆN
VĨNH THẠNH, TP CẦN THƠ

1


- Nguyên tắc sử dụng phương pháp đóng vai trong
dạy học môn GDCD lớp 10 phần “ Công dân với đạo đức”
ở trường THCS và THPT Thạnh Thắng, Huyện Vĩnh
Thạnh, TP Cần Thơ
Nguyên tắc đảm bảo mục tiêu môn học
Trong quá trình dạy học, khi sử dụng bất kỳ một phương
pháp dạy học nào, kể cả phương pháp dạy học truyền thống
như: thuyết trình, đàm thoại, trực quan, nêu vấn đề … hay các
phương pháp dạy học tích cực khác như: phương pháp dạy
học dự án, thảo luận nhóm, phương pháp đóng vai… Cũng
phải cần đảm bảo mục tiêu của môn học. Nếu xa rời mục tiêu
môn học thì các phương pháp dạy học không có giá trị, không
đạt được mục đích của quá trình dạy học. Môn GDCD ở
trường THPT có vai trò quan trọng trong việc thực hiện nhiệm
vụ, mục tiêu giáo dục là giúp học sinh phát triển toàn diện về
đức, trí, thể ,mĩ và các kỹ năng cơ bản nhằm hình thành nhân
cách truyền thống con người Việt Nam, xây dưng tư cách và
trách nhiệm công dân, chuẩn bị cho học sinh học lên hoặc
tham gia vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo

xã hội để các em kịp thời sửa sai. Đây là nguyên tắc cơ bản,
quan trọng của môn hoc GDCD, do đó khi sử dụng phương
pháp đóng vai giáo viên phải đảm bảo mục tiêu này.
Sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy học GDCD phải
đảm bảo việc cung cấp cho học sinh cái nhìn đúng đắn về thế
giới quan, nhân sinh quan.
Sống trong một môi trường xã hội nhìn nhận mọi vấn đề
một cách khách quan, không nhìn theo ý kiến chủ quan của
mình. Nhận thức quá trình hình thành và phát triển của thế
giới một cách đúng đắn. Tin tưởng vào sự phát triển của xã
hội, biết tránh xa những hủ tục, lạc hậu và mê tí dị đoan. Bình
tỉnh nhìn nhận từ nhiều khía cạnh trước mọi tình huống diễn
ra trong cuộc sống. Có thái độ cầu thị trong học tập, rèn luyện
và lao động sản xuất. Tránh cho học sinh những tư tưởng chủ
quan, coi thường việc nhỏ. Đây là đức tính tốt, cần thiết trong
quá trình học tập và nghiên cứu của học sinh sau này. Là con
đường để hình thành nhân cách con người xã hội chủ nghĩa.
Trong quá trình sử dụng phương pháp đóng vai, khi đưa ra
4


các tình huống, các vấn đề, hình thành vai diễn cho học sinh
chúng ta phải đảm bảo bám sát vào những nôi dung trên để
tránh xa rời mục tiêu môn học, tạo điều kiện tốt nhất trong
việc hình thành thế giới quan, nhân sinh quan cho học sinh.
Sử dụng phương pháp đóng vai phải đảm bảo nguyên tắc
môn học GDCD là phương tiện hữu hiệu để giúp học sinh
hình thành kỹ năng sống.
Kỹ năng sống của học sinh là khả năng vận dụng những
kiến thức ( khái niệm, cách thức, phương pháp…) để giải

Nam, đáp ứng được yêu cầu xây dựng và bảo vệ tổ quốc Việt
Nam XHCN trong thời kỳ mới. Nói cách khác, môn GDCD
có nhiệm vụ đào tạo thế hệ trẻ trở thành những con người có
ích cho xã hội, hình thành ở các em những phẩm chất, năng
lực, nhân cách của người công dân Việt Nam trong thời kỳ
mới. Để đạt được những mục tiêu trên, đòi hỏi quá trình dạy
6


hoc, giáo dục phải hướng tới việc nâng cao dân trí, đào tạo
nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài và phát triển nhân cách
cho các em. Mục tiêu giáo dục theo điều 2 của Luật giáo dục
năm 2005 đã xác định: “ Đào tạo con người Việt Nam phải
phát triển toàn diện, có tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề
nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và CNXH,
hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực
của công dân, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ tổ
quốc”… Điều 27 của Luật giáo dục cũng xác định, mục tiêu
đối với giáo dục phổ thông: “ Giúp học sinh phát triển toàn
diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ
bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo,
hình thành nhân cách con người Việt Nam XHCN, xây dựng
tư cách và trách nhiệm công dân, chuẩn bị cho học sinh tiếp
tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây
dựng và bảo vệ tổ quốc.Môn GDCD hướng vào ba mục tiêu
cơ bản sau:
+ Trang bị kiến thức công dân trên các lĩnh vực chính trị,
tư tưởng, đạo đức, kinh tế, pháp luật.

7

động và sáng tạo của học sinh trong quá trình lĩnh hội kiến
thức.
Những yêu cầu của nguyên tắc đảm bảo tính vừa sức.
Nắm được đặc điểm tâm - sinh lý của học sinh. Học sinh
lớp 10, Trung học phổ thông ở lứa tuổi 15 -16, đây là lứa tuổi
thay đổi mạnh về tâm - sinh lý không chỉ có tác động đến
năng lực, thái độ, hành vi, tình cảm của HS trong quá trình
học tập mà còn tác động mạnh đến việc hình thành nhân cách
của các em. Vì vậy, mỗi giáo viên dạy môn GDCD trước hết
phải trang bị cho mình những kiến thức về tâm lý học lứa
tuổi, tâm lý học giáo tiếp … những kiến thức về giới tính để
vận dụng đánh giá đúng HS, phải kịp thời mắn bắt được tâm
tư, nguyện vọng, thái độ, tình cảm của các em. Trên cơ sở xác
định đặc điểm tâm – sinh lý của HS để từ đó lựa chọn nội
dung, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học, kiểm tra đánh
giá sao cho phù hợp, hiệu quả.
9


Nắm được trình độ nhận thức và khả năng lĩnh hội của học
sinh. Trình độ nhận thức của học sinh ở mỗi lớp, mỗi khối lớp
cũng khác nhau. Vì vậy, trong quá trình dạy học phần “ Công
dân với đao đức”, GV cần phải tìm hiểu và đánh giá đúng khả
năng nhận thức, lĩnh hội tri thức của HS trong từng lớp học, từng
khối lớp để chọn mức độ, khối lượng kiến thức, phương pháp và
các hình thức tổ chức, kiểm tra đánh giá phù hợp. Nếu GV bộ
môn nắm được khả năng nhận thức, lĩnh hội tri thức của HS, từ
đó lựa chọn nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học
phù hợp với trình độ của từng học sinh sẽ phát huy tính tích cực,
tự giác, chủ động và sáng tạo trong quá trình lĩnh hội kiến thức.

để kích thích được người học hoạt động tích cực về mặt nhận
thức cũng như về mặt thực hành để học sinh tự khám phá ra
tri thức mới. Theo lý luận dạy học, về mặt nhận thức thì các
11


phương pháp hoạt động thực hành “ tích cực” hơn các phương
pháp trực quan, các phương pháp trực quan lại “ tích cực” hơn
các phương pháp dùng lời. Nhưng đối với môn GDCD nói
chung và phần “ Công dân với đạo đức” lớp 10, do đặc thù
của môn học nên việc sử dụng phối hợp các phương pháp rất
khó thực hiện. Mặt khác chúng ta không được quan niệm một
cách cứng nhắc phương pháp này tích cực hơn phương pháp
kia mà chúng ta phải trên cơ sở đánh giá điểm mạnh, điểm
yếu của từng phương pháp, từ đó chúng ta vận dụng sao cho
hiệu quả theo mục đích, khả năng của GV và HS.
Như vậy giáo viên phải nhận thức sâu sắc rằng khơi dậy
và phát huy tính tích cực của học sinh không có nghĩa là gạt
bỏ, loại trừ hay thay thế hoàn toàn một PPDH nào. Dạy học
phần “ Công dân với đạo đức” phải gắn liền với thực tiễn
cuộc sống hàng ngày của HS. Về bản chất, GDCD là môn học
giáo dục HS về cách sống và ứng sử phù hợp với các giá trị xã
hội, các chuẩn mực đạo đức, với quyền và nghĩa vụ của công
dân. Vì vậy, để dạy học phần “ Công dân với đạo đức” có hiệu
quả cần gắn nội dung bài học với thực tiễn cuộc sống hàng
ngày của học sinh. Để làm được điều này GV cần tăng cường
đưa các tình huống về đạo đức trong đời sống xã hội để học
12



TP Cần Thơ, chủ yếu người dân sống bằng nghề nông, kinh tế
còn thấp. Học sinh đại đa số là con em nông thôn, điều kiện
vật chất còn thấp, nên các em chưa được làm quen nhiều với
phương pháp đóng vai. Học sinh còn nhút nhát, thiếu tự tin
khi đứng trước đám đông. Vì vậy, muốn thực hiện tốt phương
pháp đóng vai, người giáo viên phải thường xuyên quan tâm,
tìm hiểu về điều kiện, hoàn cảnh, động viên học sinh để các
em tự tin tham gia vào quá trình đóng vai, nhằm đạt được mục
tiêu của quá trình dạy học.
Mục tiêu của quá trình giáo dục phổ thông là hình thành
và phát triển nhân cách cho thế hệ trẻ mang đậm bản sắc nhân
cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ mới.
Để thực hiện tốt chức năng và nhiệm vụ của bộ môn cũng như
hiện thực hóa phương pháp đóng vai trong dạy học phần “
14


Công dân với đạo đức”, người giáo viên cần phải thực hiện tốt
nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn.
Những kiến thức của môn GDCD ở trường THPT là
những tri thức liên quan trực tiếp đến những vấn đề đang diễn
ra trong đời sống xã hội. Vì vậy, việc giảng dạy và học tập
môn GDCD gắn liền với cuộc sống luôn biến động của xã hội,
làm cho những tri thức của bộ môn thực sự là cơ sở cho việc
hình thành nhân cách và ứng xử của học sinh là bản chất
nguyên tắc tính thực tiễn trong dạy học môn GDCD ở trường
THPT.
Những yêu cầu của nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn:
Đảm bảo tính thực tiễn vừa là yêu cầu vừa là nguyên tắc,
là phương châm trong quá trình dạy học nói chung và trong dạy

và vận dụng một cách đồng bộ tất cả các nguyên tắc dạy học.
16


Mỗi nguyên tắc đều có một vị trí, vai trò nhất định và không
ngừng bổ trợ, quy định lẫn nhau. GV bộ môn cũng cần căn cứ
vào mục tiêu, yêu cầu và đặc thù của từng bài, từng khối
lượng kiến thức để vận dụng các nguyên tắc sao cho phù hợp.
Có như vậy, mới mang lại kết quả cao trong quá trình dạy học
bằng phương pháp đóng vai.
- Nguyên tắc đảm bảo tính định hướng phát triển năng
lực cho học sinh.
Dạy học theo định hướng phát triển năng lực là chủ
trương của Bộ giáo dục và đào tạo, yêu cầu việc dạy và học
phải hướng tới hình thành phẩm chất, năng lực của học sinh.
Dạy học theo định hướng phát triển năng lực là một khái niệm
đề cập đến các hoạt động dạy và học nhằm hướng tới tích cực
hóa hoạt động học tập và phát triển tính sáng tạo của người
học. Trong đó, các hoạt động học tập được tổ chức và định
hướng bởi giáo viên; giáo viên tổ chức, hướng dẫn, hỗ trợ,
khuyến khích học sinh nhằm tạo điều kiện cho học sinh được
học theo cách tự mình tìm hiểu, khám phá, chủ động tham gia
giải quyết kỹ năng mới “ học tập trải nghiệm sáng tạo”.

17


Thực hiện theo Nghị quyết số 88 ngày 28/11/2014 của
quốc hội về đổi mới chương trình: Mục tiêu giáo dục phổ
thông là tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành những

tạo điều kiện cho học sinh tư duy tri thức theo cá nhân và
trong mối quan hệ xã hội về học tập. Các chủ đề dạy học đóng
vai là những chủ đề thuộc từng phần, từng nội dung của môn
học GDCD, gắn với thực tiễn. Vì vậy, sử dụng các chủ đề này
góp phần hạn chế tình trang xa rời thực tiễn của môn học, rèn
luyện cho học sinh năng lực giải quyết các vấn đề phức tạp.
Thông qua bài học bằng phương pháp đóng vai nhằm
hình thành ở học sinh năng lực tư duy, có ý thức vươn lên
trong học tập để có kiến thức, xác định mục đích học tập là
cho bản thân, cho gia đình và xã hội trở thành người có ích
cho cuộc sống; phát triển năng lực sáng tạo của học sinh, có ý
chí vươn lên, luôn chịu khó nghiên cứu và phát huy tính sáng
19


tạo trong học tập, lao động sản xuất để tạo ra nhiều sản phẩm
vật chất và tinh thần cho xã hội. Nó là cơ sở để con người
được phát triển toàn diện, góp phần nâng cao dân trí, làm cho
đất nước trở thành một nước văn minh, phát triển.
Như vậy, có thể nói, trong quá trình dạy học phải hướng
tới việc hình thành và phát triển năng lực cần thiết cho học
sinh, tạo điều kiện tốt nhất để các em được phát triển toàn
diện, có đủ tri thức và tự tin giải quyết những vấn đề thực tiễn
đặt ra trong cuộc sống.
- Biện pháp sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy
học môn Giáo dục công dân lớp 10 phần “ Công dân với
đạo đức” ở trường THCS và THPT Thạnh Thắng, Huyện
Vĩnh Thạnh, TP Cần Thơ.
- Lựa chọn “ nội dung phù hợp” để thực hiện phương
pháp đóng vai.


Căn cứ vào nội dung hay chủ điểm được phân công , học
sinh nghiên cứu, phát hiện vấn đề, thảo luận đưa ra ý kiến và
lựa chọn tình huống, tiến hành xây dựng kịch bản. Xây dựng
kịch bản thể hiện ở tiến trình diễn biến, các nhân vật, nội dung
tư tưởng và lời thoại, sự hình thành kịch tính có tính xung đột,
mâu thuẫn, giải quyết mâu thuẫn và cao trào có thể được giao
cho một người đảm nhận, sau đó đưa ra cả nhóm trao đổi,
đóng góp ý kiến và chỉnh sửa hoàn thiện. Cũng có thể kịch
bản và lời thoại sẽ được các em cùng xây dựng trên cơ sở vừa
xây dựng vừa phát hiện, chỉnh sửa, bổ sung để kịch bản được
hoàn thiện.
Nội dung được lựa chọn đóng vai, dưới sự khơi gợi dẫn
dắt vấn đề của giáo viên xây dựng kịch bản đóng vai, các em
cũng lựa chọn người đóng vai, phân vai phù hợp với vai diễn.
sau khi đã thống nhất nội dung kịch bản, phân công vai diễn:
người đóng vai chính, người đóng vai phản diện, người đóng
vai quan sát, theo dõi … Mỗi thành viên trong nhóm đều được
đảm nhiệm vị trí, vai trò và nhân vật khác nhau, sẽ có thời
gian để các em định hình thể hiện nội dung thông qua ngôn
ngữ, cử chỉ. Các em khi lên “ sân khấu”, phải thực sự là
những “ diễn viên” nhập vai nhanh, phải phát huy được óc
22


tưởng tượng, tư duy sáng tạo, linh hoạt để giải quyết các tình
huống có thể xảy ra ngay trong khi biểu diễn. Giáo viên phải
đưa ra thời gian chuẩn bị, xây dựng kịch bản là trong bao lâu?
Để các em phát huy tính tích cực, chủ động cùng tham gia
làm việc tập thể xây dựng kịch bản, lựa chọn người đóng vai

trò quan trọng. Trong thời gian ngắn với PPDH thuyết trình
GV có thể cung cấp cho HS một khối lượng tri thức lớn và
học sinh có thể lĩnh hội khối kiến thức đó một cách có hệ
thống theo một logic chặt chẽ. Đây là PPDH dễ thực hiện,
không đòi hỏi bất cứ một phương tiện nào đối với giáo viên.
Cung cấp cho HS những thông tin cập nhật, chưa kịp trình
bày trong SGK từ những nguồn tài liệu khác nhau mà học
sinh phải mất nhiều thời gian , công sức mới tim hiểu và tổng
hợp được.
24


Học phần công dân với đạo đức là phần mang kiến thức
trừu tượng, khái quát cao, khi sử dụng PPDH đóng vai làm
chủ đạo thì rất dễ không đảm bảo về thời gian, lạc đề hoặc các
vai diễn chưa thể hiện hết nội dung của bài học. Nhưng nếu
kết hợp PPDH đóng vai với PPDH học thuyết trình sẽ mang
lại hiệu quả cao hơn, khắc phục được nhược điểm của phương
pháp đóng vai. Khi sử dụng phương pháp thuyết trình GV
điều khiển HS thực hiện các vai diễn lưu loát, hướng dẫn HS
biết cách tổng hợp, khái quát những kiến thức từ những vai
diễn thành lý luận, tức hình thành và phát triển tư duy, nhận
thức khoa học cho HS.
Ví dụ: GV thuyết trình về phạm trù lương tâm, nhân
phẩm kết hợp với việc cho HS đóng một vỡ kịch về câu
chuyện giữa một cậu bé nhà nghèo nhặt được của rơi trả lại
cho chủ, với một cô gái giàu có luôn khinh khi người nghèo,
nhưng khi thấy được hành động cao quý của cậu bé nhà nghèo
kia khi trả lại tài sản cho mình thì cô gái cảm thấy lương tâm
bị cắn rứt. Từ vỡ kịch đó vừa giúp học sinh lĩnh hội tri thức