TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA NGỮ VĂN

======

NGUYỄN THI VÂN

KHÔNG GIAN VÀ THỜI GIAN NGHỆ THUẬT
TRONG KITCHEN CỦA BANANA YOSHIMOTO

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Văn học nước ngoài

HÀ NỘI, 2019


TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA NGỮ VĂN

======

NGUYỄN THI VÂN

KHÔNG GIAN VÀ THỜI GIAN NGHỆ THUẬT
TRONG KITCHEN CỦA BANANA YOSHIMOTO

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Văn học nước ngoài
Người hướng dẫn khoa học

TS. Nguyễn Thị Bích Dung

Khoá luận tốt nghiệp này được hoàn thành dưới sự hướng dẫn của
T.S NguyễnThị Bích Dung. Tôi xin cam đoan :
- Đây là kết quả nghiên cứu của riêng tôi.
- Kết quả này không trùng với kết quả của bất kỳ tác giả nào đã được
công bố. Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm.
Hà Nội ngày

tháng

năm 2019

Sinh viên

Nguyễn Thị Vân


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU........................................................................................................... 1
1.Lí do chọn đề tài............................................................................................. 1
2.Lịch sử vấn đề. ............................................................................................... 3
3.Mục đích nghiên cứu...................................................................................... 6
4.Nhiệm vụ nghiên cứu. .................................................................................... 6
5.Đối tượng nghiên cứu và phạm vi khảo sát. .................................................. 6
6.Phương pháp nghiên cứu................................................................................ 6
7.Đóng góp của khóa luận................................................................................. 7
8.Bố cục khóa luận............................................................................................ 7
NỘI DUNG ....................................................................................................... 8
CHƯƠNG 1. KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT TRONG KITCHEN. .............. 8
1.1. anana Yoshimoto và con đường sáng tác văn chương. ............................ 8
1.2.Khái niệm không gian và không gian nghệ thuật. .................................... 12

ản hiện đại là một

nền văn học tiêu biểu của sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại, giữa tính
dân tộc độc đáo và tinh hoa của văn hóa thế giới. Nhiều tác giả tài năng và
nhiều tác phẩm xuất sắc đã ra đời trong quá trình phát triển của thể loại văn
học hiện đại như tiểu thuyết, truyện ngắn, thơ. Từ đó văn học Nhật

ản đã

chiếm được cảm tình và ngưỡng mộ của đông đảo độc giả trên thế giới trong
đó có Việt Nam. Trong những năm gần đây đã có rất nhiều đầu sách được in
ấn. Trong đó chúng ta cần chú ý đến nữ tác giả anana Yoshimoto vì cô đã có
những thay đổi vượt bậc về nội dung lẫn nghệ thuật. Rất khác so với tiểu
thuyết cổ ngày xưa, những đổi mới cách tân trong nội dung, hình thức của
tiểu thuyết hiện đại làm thể loại tiểu thuyết ngày càng phong phú.
anana Yoshimoto có lẽ là cái tên ít nhiều còn xa lạ với độc giả Việt
Nam mặc dù cô là một gương mặt nổi bật của văn đàn Nhật

ản hiện đại,

người từng làm nên hiện tượng Banana (Bananamania) trên phạm vi toàn thế
giới ngay từ tác phẩm gần như đầu tay- Kitchen (1986). Cùng với những tên
tuổi như Haruki Murakami và Ryu Murakami,…

anana Yoshimoto với một

lối viết biểu cảm đơn giản, hiện đại, trong đó cuộc sống cân bằng của cá nhân
là một trong những chủ đề xuyên suốt nhất, đã thực sự góp phần thay đổi bộ
mặt văn học Nhật ản hiện đại.



học sinh khi dạy về tác phẩm văn học Nhật

ản. Đặc biệt với nhiệm vụ dạy

và học ngày nay là giáo dục cho học sinh hình thành năng lực đọc hiểu các tác
phẩm dựa trên nền tảng kiến thức đã hình thành. Việc cung cấp tư liệu về tác
giả cũng như tác phẩm của

anana Yoshimoto sẽ giúp cho học sinh đọc hiểu

một cách dễ dàng hơn tác phẩm văn học đương đại của Nhật

ản không chỉ

về một tác giả mà còn cả những tác giả khác như Haruki Murakami. Từ đó
học sinh có thể tiếp cận văn học Nhật

ản một cách sâu sắc cũng như đúng

đắn và có cái nhìn so sánh đối chiếu để phát triển văn học nước nhà. Tác


phẩm văn chương không chỉ hấp dẫn về mặt nội dung mà còn đặc sắc về mặt
nghệ thuật được thể hiện qua nhiều phương diện như: hình tượng nhân vật,
nghệ thuật kể chuyện, và không gian thời gian nghệ thuật là một nét đáng chú
ý trong tác phẩm này. Khi nghiên cứu về đề tài này chúng ta sẽ thấy rõ hơn
cái phong cách sáng tác của nhà văn để tiến tới hiểu các sáng tác khác một
cách dễ dàng hơn. Từ những lí do đó, chúng tôi chọn đề tài “Không gian và
thời gian nghệ thuật trong Kitchen của Banana Yoshimoto” với hi vọng tìm

này thì người viết đã cung cấp cho chúng ta về phương thức biểu hiện cảm
thức hiện sinh trong sáng tác của anana Yoshimoto.
Luận văn Thạc sĩ của Nguyễn Thị Huỳnh Trang trường Đại học Sư phạm
Thành phố Hồ Chí Minh với đề tài Tìm hiểu đặc điểm nghệ thuật trong tác
phẩm của Yoshimoto Banana. Với đề tài này người viết đã viết một cách tổng
quan về đặc điểm nghệ thuật trong các sáng tác của anana Yoshimoto.
Luận văn tốt nghiệp đại học của Trần Thị Thúy Hiền Đại học Cần Thơ
với đề tài : Đặc điểm tiểu thuyết Nhà bếp. Với đề tài này người viết đã chỉ ra
được đặc điểm tiểu thuyết trong tác phẩm Nhà bếp.
Phần mở đầu của cuốn tiểu thuyết Kitchen, nhà xuất bản Hội nhà văn
cũng đã giới thiệu về tác giả Yoshimoto

anana. Nhà xuất bản đã viết:

Kitchen, như một khởi đầu tuyệt vời của Banana Yoshimoto.
Đào Thị Thu Hằng Phòng tạp chí & TTKHCN, trường Đại học Sư phạm
Hà Nội với bài Nghệ thuật kể chuyện trong Kitchen của Banana Yoshimoto
Đã trình bày rõ về nghệ thuật kể chuyện trong tác phẩm Kitchen.
Tác giả Phạm Vũ Thịnh đại học Tokyo Nhật

ản, bài biên khảo với đề

tài Yoshimoto Banana tiểu thuyết gia hiện đại Nhật Bản đăng trên diễn đàn
Thơ Văn đã viết: “Truyện tập trung vào tâm tình cô quạnh âm thầm một mình
trong bóng đêm cuộc đời của cô và người bạn ấy, những người còn quá trẻ để
biết cách ứng xử với định mệnh khắc nghiệt phủ xuống đời mình”. Và những
ảnh hưởng của Phương Tây đến sáng tác của cô.


Ngoài những bài nghiên cứu, tạp chí và lời tựa của các đầu sách thì còn


Kitchen có hai câu chuyện ( chuyện của Mikage- Yuichi và câu chuyện của
Satsuki- Hitoshi). Câu chuyện kể về người bà đã mất vì tuổi tác, chuyện
người mẹ chết vì kẻ cuồng tình, vì hai người chết vì tai nạn giao thông và
những con người khi mất đi người thân họ đã lay lắt để sống tiếp, cuối cùng
thì họ cũng vượt qua cái bóng của quá khứ. Đặt con người sống vào trong
những hoàn cảnh của những cái chết tác giả không cốt xây dựng khơi gợi sự
cảm thông mà mọi chi tiết đều hướng đến thái độ của người sống đối với cảnh
ngộ mình phải đối đầu.

ếp, thức ăn và những giấc mơ là những không gian

trở đi trở lại trong tiểu thuyết Kitchen. Đây là thế giới cảm xúc và ước vọng.
Vì vậy không gian và thời gian nghệ thuật trong tác phẩm Kitchen là một
nghệ thuật cần khai thác để từ đó rõ hơn về phong cách sáng tác rồi lí giải các
hiện tượng văn học trong các sáng tác của cô.


3. Mục đích nghiên cứu
Đề tài nhằm mục đích khám phá không gian nghệ thuật và thời gian nghệ
thuật trong Kitchen của

anana Yoshimoto. Qua đó hiểu sâu sắc hơn về ý

nghĩa tác phẩm trên nhiều phương diện thấy được tài năng nhà văn và những
đóng góp lớn lao của bà cho nền văn học Nhật Bản đương đại nói riêng và
cho văn học thế giới nói chung.
4. Nhiệm vụ nghiên cứu
Với đề tài này người nghiên cứu hệ thống các khoảng không gian và thời
gian khác nhau trong tác phẩm, sau đó tiến hành phân tích, đối chiếu, so sánh

Chương 1: Không gian nghệ thuật trong Kitchen.
Chương 2: Thời gian nghệ thuật trong Kitchen.


NỘI DUNG
CHƯƠNG 1. KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT TRONG KITCHEN
1.1. Banana Y hi

t và c n đường áng tác văn chương

Nữ tác giả Banana Yoshimoto (      ) tên thật là Mahoko
Yoshimoto ( ) sinh ngày 24.7.1964. Sinh ra trong một gia đình theo
phái tả, gia đình cô là một gia đình tự do nên cuộc sống của cô “thoáng” hơn
so với thanh niên cùng lứa tuổi lúc bấy giờ. Cha cô là Takaaki Yoshimoto là
thi sĩ, triết gia, nhà lí luận, nhà phê bình văn học nổi tiếng và có tầm ảnh
hưởng tới xã hội Nhật Bản những năm 60. Chị gái Yoiko Haruno là họa sĩ vẽ
tranh và phim hoạt hình cũng được rất nhiều người biết đến. Do ảnh hưởng từ
bố nên từ bé cô đã được tiếp xúc với rất nhiều sách báo khác nhau và đã sớm
tiếp thu nền giáo dục qua việc đọc sách. Điều này rất có lợi cho sáng tác của
cô sau này.
Khi còn nhỏ thì thị lực của cô rất yếu đặc biệt là mắt trái, cô nhìn chủ
yếu bằng mắt phải và cũng có thời kì cô rơi vào tình trạng không nhìn rõ.
Điều này cũng đã ảnh hưởng đến tác phẩm của cô vào thời kì đó. Cô viết văn
rất sớm khoảng 5 tuổi, cũng có thời kì cô rất muốn làm họa sĩ giống chị mình
nhưng biết là không thể bằng nổi chị mình vì thế cô đã chọn cho mình một lối
đi riêng và bắt đầu viết văn. Cô cảm thấy việc mình trở thành một nhà văn là
một định mệnh, như một đặc ân mà trời ban cho.
Banana Yoshimoto tốt nghiệp ngành Văn tại trường Nihon University, tại
đây cô đã lấy bút danh là "Banana", cái tên mà theo cô là rất "chúa" và "lưỡng
tính". Có lúc cô giải thích việc cô lấy bút danh ấy là vì cô thích hoa chuối.

anana Yoshimoto còn có sở thích khác

là phim và âm nhạc.
Hiện tại thì

anana Yoshimoto đang có một cuộc sống khá bình dị ở

Tokyo với chồng và con, cô rất ít tiết lộ về chuyện gia đình thường khi xuất
hiện trước công chúng cô thường nói về các sáng tác của mình hơn. Là một
nhà văn trẻ

anana đã chủ trì một website riêng của mình để thường xuyên

trao đổi thông tin về tác phẩm cũng như để trả lời các câu hỏi từ người đọc.
Cô chấp nhận tác phẩm của mình được đăng trên cả tạp trí thời trang và làm
đẹp nhằm phổ biến rộng rãi tác phẩm cả mình đến mọi người cũng như các
nhận định cho rằng cô muốn đại chúng hóa tác phẩm như nhạc Pop, truyện
tranh, thời trang. Cô dành mỗi ngày khoảng tiếng rưỡi để viết trên máy vi


tính. Khá khiêu khích, nữ tác giả còn phát biểu rằng tham vọng lớn nhất của
mình là đoạt giải Nobel.
Banana Yoshimoto nổi tiếng với các thể loại tiểu thuyết, truyện ngắn,
truyện vừa. Cô viết văn từ rất sớm từ 5 tuổi nhưng sự nghiệp văn chương chỉ
thực sự bắt đầu với tác phẩm đầu tay mang tên Kitchen vào năm 1987. Tác
phẩm đã đưa tên tuổi của cô với văn học Nhật Bản hiện đại. Kitchen là câu
truyện kể về cô gái Sakurai Mikage rất yêu thích những căn bếp. Thật không
may mắn là người thân duy nhất là bà cô vừa mới qua đời. Mikage đã sống
một mình và được Tanabe Yuichi mời về nhà ở cùng. Tại đây, Tanabe và mẹ
(thực chất là người bố chuyển giới) yêu thương và quan tâm Mikage như con

Magot lần 10. Các tác phẩm của cô thường nói về những bi kịch đổ vỡ, trắc
trở và cái chết nhưng ẩn chứa là niềm lạc quan hi vọng về tình bạn, tình yêu
và gia đình. Trong các tác phẩm thì nhân vật chính thường là “Nữ” và phải
gánh chịu “ những vết thương tinh thần” không thể nguôi ngoai song ẩn sau
đó là tiếng nói đồng cảm của Banana dành cho nhân vật của mình.
Hiện tại thì cô có khoảng 12 tiểu thuyết. Ở Ý với 15 đầu sách của
anana được phát hành trung bình mỗi năm một cuốn. Với số lượng sách lớn
được xuất bản cô đạt giải thưởng văn học Italia gồm cả giải Fendissime danh
tiếng. Ở Việt Nam gần như các tác phẩm của

anana đều được dịch như: N.P,

Nắp biển, Hồ, Amrita, Thằn lằn, Vĩnh biệt Tugumi,…Các tác phẩm đều được
đọc giả đón nhận rất tích cực.


1.2. Khái niệm không gian và không gian nghệ thuật
Trong cuốn Từ điển tiếng việt của Hoàng Phê lí giải về không gian như
sau: “Không gian là khoảng không bao la trùm lên tất cả sự vật hiện tượng
xung quanh đời sống con người.”
Không gian là hình thức tồn tại cơ bản của thế giới, trong đó các vật thể
có thể có độ dài và độ lớn khác nhau nhưng đó chưa phải là không gian nghệ
thuật. Không gian nghệ thuật là hình thức tồn tại của thế giới nghệ thuật,
không có hình tượng nghệ thuật nào ngoài không gian, không có nhân vật nào
tồn tại mà không trong một cái nền cảnh nào đó. Người kể chuyện luôn phải
tìm cho mình một điểm nhìn để mô tả sự vật, sự kiện. Không thể đồng nhất
không gian nghệ thuật với không gian địa lí hay không gian vật lí vì không
gian trong tác phẩm nghệ thuật là sản phẩm sáng tạo của con người nghệ sĩ
nhằm biểu hiện con người và thể hiện một quan niệm nhất định về cuộc sống.
Trong tác phẩm, người ta thường bắt gặp sự mô tả con đường, căn nhà, dòng

hiện dễ dàng. Ngôn ngữ của không gian nghệ thuật rất đa dạng và phong phú.
Các cặp phạm trù cao – thấp, xa – gần, rộng – hẹp, cong – thẳng, bên này –
bên kia, vững chắc – bập bênh, ngay - lệch … đều được dùng để biểu hiện các
phạm vi giá trị phẩm chất của đời sống xã hội. Không gian nghệ thuật
chẳng những cho thấy cấu trúc nội tại của tác phẩm văn học, các ngôn ngữ
tượng trưng, mà còn cho thấy quan niệm về thế giới chiều sâu cảm thụ của tác
giả hay của một giai đoạn văn học. Nó cung cấp cơ sở khách quan để khám
phá tính độc đáo cũng như nghiên cứu loại hình của các hiện tượng nghệ
thuật.
Trong cuốn Dẫn luận thi pháp học, Giáo sư Trần Đình Sử cũng đưa ra
một cách hiểu về không gian nghệ thuật: “Không gian nghệ thuật là phạm trù


của hình thức nghệ thuật, là phương thức tồn tại và phát triển của thế giới
nghệ thuật là thế giới của cái nhìn và mang ý nghĩa thì không gian nghệ thuật
là trường nhìn mở ra từ một điểm nhì, cách nhìn”[10;31] Không gian nghệ
thuật không đồng nhất với không gian vật chất bên ngoài. Nó thể hiện tính
chất của một thế giới tinh thần, trong đó sự vật có cách biểu hiện và tổ chức
theo một ý nghĩa riêng. Do gắn với điểm nhìn, trường nhìn. Không gian nghệ
thuật trở thành phương tiện chiếm lĩnh đời sống. Đồng thời do gắn với giá trị,
không gian trở thành biểu tượng nghệ thuật, một hiện tượng ước lệ mang ý
nghĩa cảm xúc.
Trong cuốn Dẫn luận thi pháp học, Giáo sư Trần Đình Sử khẳng định:
“ Không gian nghệ thuật là sản phẩm sáng tạo của nghệ sĩ nhằm biểu hiện
con người và thể hiện quan niệm nhất định về cuộc sống do đó không thể qui
nó về không gian địa lí, không gian vật lí hay vật chất. Trong tác phẩm, ta
hay bắt gặp sự miêu tả con đường, dòng sông,… nhưng bản thân các sự vật
ấy chưa phải là không gian nghệ thuật. Chúng được xem là không gian nghệ
thuật trong chừng mực biểu hiện thế giới mô hình thế giới của tác giả”. [10;
tr108]. Vì thế ta xem xét không gian nghệ thuật như một quan niệm nghệ

phẩm Kitchen là những con người thành thị đang bị rơi vào tình trạng mất
phương hướng và họ đi tìm những ý nghĩa sống tích cực trước sự bề bộn tẻ
nhạt ở nơi phố thị.

ởi thế, có một dạng không gian tượng trưng cho những

bế tắc, mệt mỏi, chán trường, tẻ nhạt hay sự mênh mông mất phương hướng
của con người nhưng không gian đó đồng thời tạo được lối thoát cho nhân
vật. Đó là không gian của đô thị với căn phòng - ô cửa, quán- công viên và
không gian đường phố. Nhân vật hiện lên với những tính cách đa chiều nhưng
lại bình lặng khi họ sống trong không gian không gian bếp, giấc mơ. Dù là
không gian hiện hữu hay không gian tâm tưởng thì chúng vẫn gặp nhau ở một
điểm: ở đó, con người có dịp đối diện với ý muốn của chính mình, và tìm
được sự bình yên cho tâm hồn. Không gian trong Kithchen của

anana

Yoshimoto đã góp phần quan trọng trong việc bộc lộ tư tưởng của tác giả.


Căn cứ vào việc khảo sát cho thấy không gian trong Kitchen gồm hai kiểu
không gian: Không gian đô thị và không gian tâm lí.
Các kiểu không gian

Số lần xuất hiện và tỉ lệ phần
trăm

1.

Không gian đô

7 lần (12%)

Không gian phi thực

2 lần (3 )

Qua kết quả khảo sát cho ta thấy kiểu không gian trung tâm trong
Kitchen là: không gian căn phòng- ô cửa và không gian bếp là không gian
chủ đạo. Tần xuất xuất hiện rất nhiều, chính điều này đã tạo nên các kiểu
không gian đồng bộ, không gian này kết hợp với không gian kia nhằm tạo
được chiều sâu, lối đi cho nhân vật. Trong tác phẩm đôi khi nhìn nhận sự thay
đổi của nhân vật không chỉ qua lời nói mà còn qua không gian, hướng nhìn
của nhân vật. Trong xã hội Nhật

ản ngày nay, nhà văn lấy đề tài là những

con người sống trong thành phố những đô thị lớn sầm uất. Tuy nhiên càng
hiện đại bao nhiêu, vội vã bao nhiêu nhưng họ lại cô đơn và lạc lõng trên


hành trình chiến thắng sự mất mát tột cùng. Trên hành trình đó con người
luôn luôn hướng tới tương lai làm nghị lực và cũng nghĩ về quá khứ với
những kỉ niệm đẹp để lấy đó là động lực đi tiếp trên đường đời. Chính vì vậy
không gian căn phòng- ô cửa và không gian bếp là hai không gian chủ đạo
trong tác phẩm. Sau đây là các kiểu không gian xuất hiện trong Kitchen của
Banana Yoshimito.
1.3.1.Không gian đô thị
Không gian đô thị được hiểu là không gian bao gồm những yếu tố tự
nhiên và yếu tố nhân tạo có trong đô thị có ảnh hưởng trực tiếp đến đô thị và
con người. Những yếu tố tự nhiên như cây xanh, sông, hồ tự nhiên... và những

rộng không có lấy một cái bàn hay một tấm thảm nào”. [1;21] Căn phòng
thực sự rất đẹp nhưng nó lại chứa sự cô đơn, đồ đạc rất to nhưng thiếu vắng
con người “ Đó là một chiếc ghế sofa thực sự tuyệt vời và được căng bằng
lớp vải be, nó tuyệt đến mức có thể đem ra trưng bày trong các chương trình
quảng cáo cả nhà ngồi trên đó xem ti vi bên cạnh là một chú chó to lớn, đến
độ người Nhật Bản người ta không thể nào nuôi nổi”. Con người trong một
thế giới qua ư vật chất, hoang hải công việc và đi shoping. Ở đó con người
vật lộn ra làm chỉ để tồn tại một cách phô trương, hoang phí vì mua sắm bất kì
thứ gì họ muốn. Đây chính là một phần hiện thực bản chất của con người hậu
hiện đại “Tôi shoping, tôi tồn tại”. Đam mê lao động là phẩm chất cao đẹp
của bất kì giống người nào nhưng lao động đến mức chỉ biết cắm đầu vào lao
động để thỏa mãn nhu cầu vật chất thì thật là bất thường. Vì thế trong căn
phòng như vậy quá cồng kềnh vì nhiều đồ nhưng không chật hẹp nhốn nháo
mà cô đơn vì thế nhân vật luôn có xu hướng nhìn ra ngoài và để thoát ra thì
nhìn qua ô cửa kính là thích hợp nhất “Phía trước ô cửa sổ lớn nhìn ra ngoài
ban công là đám cây cối được trồng trong những chiếc bầu và chậu nhiều
như một khu rừng rậm, còn trong nhà, nếu nhìn kĩ sẽ thấy toàn là hoa”
[1;21]. Khi đó, những ô cửa kính, là phương tiện tối ưu nhất giúp họ thực hiện
được ý muốn (dù điều đó có nằm ngoài sự tự ý thức của các nhân vật). Tấm


kính giúp nhân vật tận mắt thu trọn cuộc sống, giúp họ gần gũi với cuộc sống
và giao tiếp với xung quanh. Tấm kính tuy cũng là bức tường trong suốt mang
con người đến thật gần thế giới bên ngoài nhưng không thể với tới được,
nghĩa là họ khó thể nào hòa nhịp một cách dễ dàng với cuộc sống. Hạnh phúc
có thể dễ dàng chạm tay là có được nhưng không thể quá vội vàng. Họ cần có
thời gian để tự chiêm nghiệm rồi tự nỗ lực hàn gắn. Thông qua những tấm
gương trong suốt này,

anana đã tinh tế thể hiện quá trình đi tìm chân lí và ý