ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGÔ MAI PHÚC

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CÁC MÔN KHOA
HỌC TỰ NHIÊN THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN
NĂNG LỰC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ
THÔNG
THÀNH PHỐ LAI CHÂU, TỈNH LAI CHÂU

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2019
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGÔ MAI PHÚC

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CÁC MÔN KHOA
HỌC TỰ NHIÊN THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN
NĂNG LỰC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ
THÔNG
THÀNH PHỐ LAI CHÂU, TỈNH LAI CHÂU
Ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Mã số: 8.14.01.14

Ban Giám hiệu, Quy thầy cô giáo Khoa Tâm ly - Giáo dục, phòng Đào
tạo (Bộ phận sau đại học) trường Đại học sư phạm Thái Nguyên đa tận tình
giúp đơ tôi trong suốt thời gian học tập và hoàn thành luận văn.
Cô Hà Thị Kim Linh đa hết lòng giúp đơ, hướng dẫn, động viên và tạo
mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận
văn tốt nghiệp.
Xin chân thành cảm ơn sự hợp tác, giúp đơ của Sở GD&ĐT tỉnh Lai
Châu, đội ngũ CBQL, GV của các trường THPT thành phố Lai Châu, tỉnh Lai
Châu đa tạo mọi điều kiện nghiên cứu và hoàn thành Luận văn.
Gia đình, bạn bè, đồng nghiệp những người luôn sát cánh động viên và
giúp đơ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn.
Do sự hiểu biết và thời gian nghiên cứu có hạn, chắc chắn luận văn
không thể tránh khỏi những hạn chế và khiếm khuyết nhất định. Tôi mong nhận
được sự chỉ dẫn và đóng góp y kiến của thầy cô và đồng nghiệp để luận văn
thêm hoàn thiện.
Thái Nguyên, tháng 4 năm 2019
Tác giả
Ngô Mai Phúc

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ...................................................................................................i
LỜI CẢM ƠN .......................................................................................................ii
MỤC LỤC............................................................................................................iii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ........................................................................iv
DANH MỤC CÁC BẢNG .....................................................................................v

phổ thông theo định hướng phát triển năng lực học sinh........................16
1.3.1. Hoạt động dạy học ở trường trung học phổ thông ..................................16
1.3.2. Hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở
trường trung học phổ thông .....................................................................18
1.3.3. Hoạt động dạy học các môn khoa học tự nhiên theo định hướng
phát triển năng lực học sinh trung học phổ thông ...................................23
1.4. Quản ly hoạt động dạy học các môn khoa học tự nhiên theo định
hướng phát triển năng lực ở trường trung học phổ thông .......................27
1.4.1. Mục tiêu quản ly hoạt động dạy học theo định hướng phát triển
năng lực học sinh ở trường trung học phổ thông ....................................27
1.4.2. Nội dung quản ly hoạt động dạy học các môn khoa học tự nhiên
theo định hướng phát triển năng lực ở trường trung học phổ thông .......28
1.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản ly hoạt động dạy học các môn khoa
học tự nhiên theo định hướng phát triển năng lực ở trường trung học
phổ thông .................................................................................................37
1.5.1. Năng lực của cán bộ quản ly ...................................................................37
1.5.2. Năng lực giáo viên giảng dạy các môn khoa học tự nhiên ................38
1.5.3. Chất lượng tuyển sinh đầu vào và đặc điểm học sinh trung học phổ
thông.........38
1.5.4. Vai trò của các tổ chức: Đoàn Thanh niên, Công đoàn, Ban đại diện
cha mẹ học sinh, tổ chuyên môn trong nhà trường .................................39
1.5.5. Điều kiện cơ sở vật chất phục vụ hoạt động dạy học..............................39
1.5.6. Điều kiện kinh tế, văn hóa, xa hội ở địa phương.....................................39
Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
CÁC MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN
NĂNG
Ở CÁC TRƯỜNG THPT THÀNH PHỐ LAI CHÂU, TỈNH LAI CHÂU

.............41
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

3.1.1. Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa ............................................................65
3.1.2. Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống ..........................................................65
3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn..........................................................66
3.1.4. Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi.............................................................66
3.2. Biện pháp quản ly hoạt động dạy học các môn khoa học tự nhiên theo định
hướng phát triển năng lực ở các trường trung học phổ thông thành phố
Lai Châu, tỉnh Lai Châu .........................................................67
3.2.1. Nâng cao nhận thức cho cán bộ quản ly về quản ly hoạt động dạy
học các môn khoa học tự nhiên theo định hướng phát triển năng lực ....67
3.2.2. Tăng cường công tác bồi dương kỹ năng dạy học các môn khoa học
tự nhiên theo định hướng phát triển năng lực cho giáo viên...................68
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




3.2.3. Lập kế hoạch hoạt động dạy học các môn khoa học tự nhiên theo
định hướng phát triển năng lực................................................................71
3.2.4. Đổi mới sinh hoạt chuyên môn về dạy học theo định hướng phát
triển năng lực theo hướng nghiên cứu bài học ở tổ tự nhiên...................75
3.2.5. Tăng cường các điều kiện hỗ trợ hoạt động dạy học các môn khoa
học tự nhiên theo định hướng phát triển năng lực...................................77
3.3. Mối quan hệ giữa các biện pháp.................................................................80
3.4. Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp...................81
3.4.1. Các bước tiến hành khảo nghiệm ............................................................81
3.4.2. Kết quả khảo nghiệm...............................................................................82
Kết luận chương 3..............................................................................................84
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ .....................................................................85

1. Kết luận..........................................................................................................85

HTTC

: Hệ thống tổ chức

KHTN

: Khoa học tự nhiên

KT-ĐG

: Kiểm tra - Đánh giá

PPDH

: Phương pháp dạy học

TBDH

: Thiết bị dạy học

TCM

: Tổ chuyên môn

THPT

: Trung học phổ thông

UBND


Đội ngũ giáo viên dạy các môn KHTN năm học 2017 - 2018 ...43

Bảng 2.6.

Chất lượng dạy học của các trường THPT thành phố Lai
Châu, năm học 2017 - 2018 ........................................................43

Bảng 2.7.

Tổng hợp thực trạng cơ sở vật chất năm học 2017 - 2018..........44

Bảng 2.8.

Thực trạng nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên về mức
độ quan trọng của những năng lực chung cần phát triển cho
học sinh trung học phổ thông ......................................................47

Bảng 2.9.

Thực trạng phương pháp dạy học các môn khoa học tự
nhiên theo định hướng phát triển năng lực .................................49

Bảng 2.10.

Thực trạng những năng lực của học sinh được quan tâm
phát triển thông qua tổ chức hoạt động dạy học các môn
khoa học tự nhiên theo định hướng phát triển năng lực .............50

Bảng 2.11.



Tổng hợp đánh giá tính cần thiết của các biện pháp quản ly hoạt
động dạy học các môn khoa học tự nhiên theo định hướng
phát triển năng lực ở các trường THPT thành phố Lai Châu, tỉnh
Lai Châu ....................................................................82

Bảng 3.2.

Tổng hợp đánh giá tính khả thi của các biện pháp quản ly hoạt
động dạy học các môn khoa học tự nhiên theo định hướng
phát triển năng lực ở các trường THPT thành phố Lai Châu, tỉnh
Lai Châu ....................................................................83

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




1.1. Xa hội ngày càng phát triển thì việc hình thành các kỹ năng, năng
lực để đáp ứng những yêu cầu phát trển đó càng trở nên quan trọng và cần thiết,
nó trở thành một trong những vấn đề đáng quan tâm của toàn xa hội nói chung
và trong hệ thống giáo dục nước nhà nói riêng. Trong định hướng đổi mới

lực người học... Công tác quản ly và chỉ đạo dần đi vào chiều sâu, trên cơ sở áp
dụng hài hòa giữa khoa học quản ly và thực tiễn. Các trường THPT thành phố
Lai Châu đa chú trọng đổi mới nội dung chương trình, PPDH nhằm nâng cao
chất lượng học tập, rèn luyện của HS; Đổi mới hoạt động tổ chức dạy học phù
hợp với khả năng nhận thức của HS như tạo không khí lớp học nhẹ nhàng, GV
gợi mở, dẫn dắt tìm hiểu kiến thức theo lối gần gũi, dễ hiểu, khuyến khích động
viên HS yếu tự tin tham gia học tập. Thực hiện đổi mới hình thức kiểm tra đánh
giá theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất của HS trong đó khuyến
khích việc sử dụng hình thức trắc nghiệm trong kiểm tra. Tuy nhiên, việc quản
ly hoạt động dạy của GV, quản ly hoạt động học của HS, quản ly các điều kiện
đảm bảo cho HĐDH vẫn còn có nhiều bất cập, chưa đáp ứng tốt yêu cầu đổi
mới GD, mục tiêu phát triển năng lực HS. Đặc biệt công tác quản ly HĐDH các
môn KHTN tại các trường THPT thành phố Lai Châu vẫn theo hướng tiếp cận
nội dung, chưa đáp ứng được yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục
như Nghị quyết 29-NQ/TW của Trung ương Đảng.
Xuất phát từ thực trạng trên, tác giả lựa chọn nghiên cứu đề tài: “Quản
lý hoạt động dạy học các môn khoa học tự nhiên theo định hướng phát triển
năng lực ở các trường trung học phổ thông Thành phố Lai Châu, tỉnh Lai
Châu” để nghiên cứu, góp phần đề ra các biện pháp quản ly HĐDH mang tính
đồng bộ, khả thi cao.
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu ly luận và thực trạng về quản ly HĐDH các môn
KHTN theo định hướng phát triển năng lực ở các trường THPT trên địa bàn
thành phố Lai Châu, tỉnh Lai Châu, luận văn đề xuất biện pháp quản ly HĐDH
các môn KHTN theo định hướng phát triển năng lực ở các trường THPT của
thành phố Lai Châu, tỉnh Lai Châu góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN








7. Phương pháp nghiên cứu
7.1. Các phương pháp nghiên cứu lý luận
Nghiên cứu các tài liệu, các công trình nghiên cứu có liên quan, các văn
bản quy phạm pháp luật, các văn bản chỉ đạo của các ngành, các cấp có liên
quan. Từ đó hệ thống hóa, khái quát hóa để xây dựng cơ sở ly luận, xây dựng
các khái niệm cơ bản của đề tài. Trên cơ sở đó xây dựng các phương pháp
nghiên cứu để khảo sát và đánh giá thực trạng quản ly HĐDH các môn KHTN
theo định hướng phát triển năng lực.
7.2. Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn
7.2.1. Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi
- Mục đích điều tra: Thu thập số liệu về hoạt động quản ly và thực trạng
quản ly HĐDH các môn KHTN theo định hướng phát triển năng lực. Thăm dò
mức độ cần thiết và tính khả thi của một số biện pháp đề xuất.
- Nội dung: Sử dụng các phiếu trưng cầu y kiến nhằm tìm hiểu thực trạng
hoạt động dạy của GV, thực trạng hoạt động học của HS. Thăm dò mức độ cần
thiết và khả thi của mỗi biện pháp đề xuất và các điều kiện để thực hiện các
biện pháp đề xuất.
- Cách tiến hành: Trao đổi phỏng vấn các chuyên gia và các cán bộ có
nhiều kinh nghiệm về thực tế quản ly hoạt động dạy học ở các trường THPT và
các GV trực tiếp giảng dạy tại các trường THPT thành phố Lai Châu để thiết kế
bảng hỏi, điều tra thử để chỉnh sửa bảng hỏi, sau đó điều tra chính thức và xử ly
số liệu thống kê.
7.2.2. Phương pháp quan sát sư phạm
Quan sát hoạt động giảng dạy của đội ngũ GV trong nhà trường thông
qua việc dự giờ GV, hoạt động của các tổ trưởng chuyên môn, cùng GV phân
tích giờ dạy, thông qua hồ sơ sổ sách của nhà trường.


Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CÁC
MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊNTHEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN
NĂNG LỰC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
1.1.1. Các công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học
Ngay từ thời cổ đại, tư tưởng về dạy học và quản ly dạy học đa được thể
hiện trong những quan điểm của nhiều nhà triết học đồng thời là nhà giáo dục.
Theo J.A. Cômenxki (1592-1670), cốt lõi của quá trình đào tạo là không
“áp đặt”, không “cương bức” người học. Công việc của người thầy giáo là tổ
chức, điều khiển, điều chỉnh, gợi mở, dẫn dắt hoạt động của người học. Bằng
cách ấy, HS sẽ tích cực, tự giác trong việc lĩnh hội các tri thức. Ông khẳng
định: “Thầy dạy ít hơn, nhưng học sinh học được nhiều hơn… để trong trường
học không có tiếng kêu la, không có cảm giác sợ và sự lao động bo ra một cách
vô ích mà chỉ có niềm vui và sự hi vọng đầy thành tích…”. Quan điểm này của
J.A. Cômenxki cho thấy: Ông luôn nhấn mạnh đặc biệt tới tầm quan trọng của
PPDH tích cực. GV lên lớp không phải cứ nói thao thao bất tuyệt, truyền thụ
càng nhiều nguồn tri thức cho HS là càng tốt mà quan trọng là người học có
tích cực, chủ động, sáng tạo và hứng thú với bài học không [19].
Từ những năm gần giữa thế kỉ XX, John Dewey (1859-1952) - nhà giáo
dục nhà triết học, tâm ly học và nhà cải cách giáo dục người Mỹ đề ra tư tưởng:
dạy học là giao việc cho học sinh “làm” chứ không phải giao vấn đề cho học
sinh “học”; còn Tsunesaburo Makiguchi (1871-1944) - nhà cải cách giáo dục
nổi tiếng của Nhật Bản cũng cho rằng: truyền đạt tri thức - không phải và

điểm này hoàn toàn phù hợp với tinh thần nghị quyết TW 4 khoá VIII về GDĐT. Nghị quyết yêu cầu: “Đổi mới mạnh mẽ PPGD, khắc phục lối truyền thụ
một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học”.
Trong thời đại ngày nay, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của cuộc cách
mạng khoa học và công nghệ, sự bùng nổ thông tin khoa học và công nghệ,

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




những tư tưởng trên không những vẫn giữ nguyên giá trị của nó mà còn được
tiếp tục kế thừa và phát triển.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




1.1.2. Các công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học theo định
hướng phát triển năng lực
Vấn đề DH theo hướng phát triển năng lực người học được quan tâm và
phát triển từ những năm 50 của thế kỷ XX. Đến những năm 70 của thế kỷ XX,
các nước XHCN có nhiều công trình nghiên cứu năng lực nghề nghiệp cho
người học trong việc tổ chức HĐDH trong các nhà trường.
Trong tác phẩm “Ly luận DH của nhà trường phổ thông trung học” năm
1982 của tác giả M.I.Macmutov, M.N.X.katkin, V.Okon đa nêu một số nét đặc
trưng của của hoạt động sáng tạo phát triển năng lực: khả năng tư duy độc lập,
chuyển kiến thức vào các tình huống mới để vận dụng giải quyết; xây dựng
được cách giải quyết mới khác với cách giải đa biết và không phải là tổ hợp các
cách giải đa biết [21].

dung dạy học theo hướng nâng cao tính hiện đại và gắn khoa học với thực tiễn
sản xuất và đời sống, vấn đề lấy HS làm trung tâm trong HĐDH. Có thể kể đến
một số công trình nghiên cứu như: Tài liệu “Cơ sở của khoa học quản ly giáo
dục” của tác giả Nguyễn Minh Đạo; tài liệu “Những khái niệm cơ bản về quản
ly giáo dục” của tác giả Nguyễn Ngọc Quang; tài liệu “Quản lý, quản ly giáo
dục tiếp cận từ những mô hình” của tác giả Đặng Quốc Bảo là những tài liệu
mà trong đó trình bày về khái niệm quản lý, quản ly giáo dục và quản ly giáo
dục được tiếp cận từ những mô hình, trong đó có đề cập đến dạy học theo định
hướng phát triển năng lực.
Các tác giả như: Phạm Viết Vượng, Nguyễn Văn Lê, Hà Thế Ngữ, Đặng
Vũ Hoạt… cũng có các công trình nghiên cứu về quản ly hoạt động dạy học nói
chung và dạy học theo hướng phát huy năng lực người học.
Nhìn chung vấn đề quản ly HĐDH theo định hướng phát triển năng lực
chủ yếu được nghiên cứu dưới dạng các chuyên đề, các hội thảo và hướng dẫn.
Có một số luận văn thạc sĩ nghiên cứu dạy học theo hướng tiếp cận năng lực áp
dụng cho các môn học cụ thể như Toán, Ngữ văn, hoặc áp dụng cho các đơn vị
cụ thể như Trung tâm Giáo dục thường xuyên hoặc ở một địa phương nào đó.
Một số nghiên cứu trong các luận văn Thạc sĩ quản ly giáo dục, Thạc sĩ
giáo dục học cũng đa đề cập đến công tác quản ly chuyên môn, quản ly HĐDH
trong các nhà trường phổ thông, các địa phương cụ thể. Những đề tài này đa
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




nêu ra được cơ sở ly luận của việc quản ly chuyên môn và đề xuất được một số
biện pháp quản ly hoạt động chuyên môn nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở
một số cơ sở giáo dục áp dụng cho cơ sở đó và những kinh nghiệm quy báu.
Tuy nhiên ở một cơ sở giáo dục cụ thể, trong một bối cảnh cụ thể, ngoài
những điểm chung còn mang tính đặc thù nên cần phải có những biện pháp cụ

Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý là tác động có mục đích, có
kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động (nói chung là
khách thể quản lý) nhằm thực hiện được những mục tiêu dự kiến” [29].
Nhấn mạnh đến tính mục tiêu trong định nghĩa quản ly, theo tác giả Hà
Thế Ngữ và Đặng Vũ Hoạt: "Quản lý là một quá trình định hướng, quá trình có
mục tiêu, quản lý là một hệ thống là quá trình tác động đến hệ thống nhằm đạt
được mục tiêu nhất định" [28].
Theo tác giả Trần Kiểm: "Quản lý là những tác động có định hướng, có
kế hoạch của chủ thể quản lý đến đối tượng bị quản lý trong tổ chức để vận
hành tổ chức, nhằm đạt được mục đích nhất định" [23].
Từ nhiều quan niệm trên, tuy khác nhau về cách diễn đạt song khái niệm
quản ly có thể phát biểu khái quát: Quản ly là hệ thống tác động có định hướng,
có chủ đích, phù hợp quy luật khách quan của chủ thể quản ly đến đối tượng
quản ly nhằm khai thác và tận dụng tốt nhất những tiềm năng và cơ hội của đối
tượng quản ly để đạt được mục tiêu của quản ly trong một môi trường luôn biến
động. Hay nói cách khác: Quản ly là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức
bằng việc thực hiện các chức năng quản ly. Quản ly gồm bốn chức năng: Lập
kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra.
1.2.1.2. Quản lý giáo dục
Giống như khái niệm quản lý, khái niệm quản ly giáo dục cũng được
biểu đạt một cách rất đa dạng tùy theo những phương diện nghiên cứu và tiếp
cận của nhà nghiên cứu về quản ly giáo dục. Điều này được thể hiện bới một số
quan niệm về quản ly giáo dục sau:
Theo tác giả Phạm Minh Hạc: Quản ly giáo dục là hệ thống tác động có
mục đích, có kế hoạch hợp quy luật của chủ thể quản lý, nhằm làm cho hệ
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN