SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THỌ XUÂN

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐẠO TẠO THỌ XUÂN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

“MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG
VIẾT BÀI VĂN MIÊU TẢ CÂY CỐI CHO HỌC SINH LỚP 4”

Người thực hiện: Trịnh Thị Thu Hà
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Tây Hồ
SKKN thuộc lĩnh vực: Môn Tiếng việt

THANH HÓA, NĂM 2019


MỤC LỤC
Mục – Nội dung
I. PHẦN MỞ ĐẦU

Trang
1

1. Lí do chọn đề tài

1

2. Mục đích nghiên cứu

1

4. Kết quả của việc thực hiện các biện pháp.
III. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

19

1. Kết luận

19

2. Kiến nghị

20

19

2


I. PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài:
Việc dạy Tập làm văn ở bậc Tiểu học có một vị trí rất quan trọng, nó góp phần
rèn luyện cho học sinh năng lực sử dụng tiếng mẹ đẻ, tạo điều kiện cho các em
giao tiếp trong cuộc sống hàng ngày và học tập tốt các môn học khác. Nếu như các
môn học và phân môn khác của môn Tiếng Việt cung cấp cho các em một hệ
thống các kiến thức kĩ năng thì phân môn Tập làm văn tạo điều kiện cho các em
thể hiện các kiến thức, rèn luyện các kĩ năng đó một cách linh hoạt, thực tế và có
hệ thống hơn. Và dạng văn giúp các em phát triển ngôn ngữ và diễn đạt tốt nhất đó
là văn miêu tả.
Ở phân môn Tập làm văn lớp 4, miêu tả cây cối chiếm thời lượng lớn nhất về
số tiết so với các loại văn bản khác. Nhưng thực tế cho thấy, việc dạy văn miêu tả

viết văn miêu tả cây cối.
3


b) Phương pháp quan sát sư phạm:
- Điều tra thực trạng qua từng giai đoạn trong suốt năm học, trao đổi với giáo
viên và học sinh, tìm hiểu thực tế việc dạy - học phân môn Tập làm văn trong trường.
- So sánh đối chứng trong cùng một giai đoạn giữa lớp này với lớp kia, giữa
các giai đoạn với nhau trong cùng một lớp, đối chứng cả năm học trước.
- Quan sát tinh thần, thái độ, ý thức trong học Tập làm văn của học sinh lớp mình
hay lớp khác trong khi đi dự giờ. Quan sát phương pháp sư phạm của giáo viên giảng
dạy. Quan sát chất lượng bài viết của học sinh ở từng dạng miêu tả khác nhau để tìm
hiểu những tác nhân trực tiếp ảnh hưởng đến chất lượng viết văn miêu tả của học sinh.
c) Phương pháp tổng kết kinh nghiệm:
- Tiến hành đồng thời với phương pháp kiểm tra toán học và phương pháp
tổng hợp số liệu. Khi kiểm tra đánh giá chất lượng bài văn miêu tả của từng học
sinh, tôi mô tả và thống kê chất lượng bằng những số liệu cụ thể, sau đó tổng hợp
các số liệu đã thu được nhằm rút ra kinh nghiệm giảng dạy cho bản thân.
5. Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm
Đứng trước thực trạng dạy và học như trên yêu cầu đặt ra cấp thiết là phải đổi mới
phương pháp dạy học để học sinh đến với phân môn Tập làm văn nói chung và dạng
văn miêu tả cây cối nói riêng một cách say mê, hứng thú từ đó có cảm xúc viết văn.
Để đạt được mục tiêu trên thì cần phải tiến hành giải quyết các vấn đề chính sau:
- Cung cấp cho học sinh các phương pháp quan sát đối tượng miêu tả.
- Hướng dẫn học sinh cách viết câu văn có sử dụng biện pháp nghệ thuật.
- Rèn cho học sinh cách viết mở bài ấn tượng và kết bài để lại dư âm lắng
đọng sâu sắc trong lòng người đọc.
- Cung cấp, khuyến khích học sinh tích lũy vốn từ ngữ giàu hình ảnh cảm
xúc để viết các câu văn tả một số bộ phận của cây.
- Thực hiện dạy học theo quan điểm tích hợp và giáo dục bảo vệ môi trường

chúng, tưởng tượng ra chúng như đang được nhìn tận mắt, sờ tận tay.
2. Thực trạng của vấn đề nghiên cứu
a) Thực trạng:
Năm học 2018 – 2019, tôi tiếp tục được phân công phụ trách lớp 4C với 25
học sinh. Hầu hết học sinh của lớp tôi chủ nhiệm còn rất nhiều hạn chế khi làm các
bài văn miêu tả. Trong chương trình lớp 2 và lớp 3 học sinh đã được tập quan sát
và trả lời câu hỏi để làm quen với văn miêu tả. Lên lớp 4 do yêu cầu cao hơn các
em phải học cách lập dàn ý, dựng đoạn, viết thành bài văn hoàn chỉnh. Thực tế cho
thấy, đa số học sinh lớp 4 viết văn miêu tả chưa hay hoặc xếp ý còn lộn xộn, hình
ảnh chưa gợi tả, ít liên tưởng hoặc chỉ là sao chép bài văn mẫu. Đó cũng là điều
trăn trở của tôi. Bên cạnh những khó khăn đó thì trường tôi công tác có thuận lợi
là trường chuẩn Quốc gia mức độ 2 nên học sinh được học 2 buổi/ ngày rất thuận
tiện cho việc rèn thêm về kiến thức, kĩ năng các môn học. Và với mong muốn
nâng cao được chất lượng viết văn miêu tả cho học sinh lớp 4 đã nung nấu trong
tôi từ năm học trước nên cuối năm học 2017 - 2018 tôi tiến hành cho 25 học sinh
lớp 4C làm bài khảo sát để phân tích nguyên nhân, từ đó tìm ra được biện pháp
khắc phục ở năm học sau.
Họ và tên: ................................. BÀI KHẢO SÁT
Lớp: .............
Môn: Tập làm văn
Thời gian: 40 phút
Đề bài: "Em hãy tả một cây bóng mát mà em yêu thích".
Sau khi chấm bài tôi thu được kết quả cụ thể như sau:
Bảng 1: Kết quả khảo sát giữa kì II năm học 2017 - 2018:
Tổng số
học sinh

Điểm 9 - 10

Điểm 7 - 8


không làm nổi bật được những nét riêng của cây đó để phân biệt với cây khác.
- Mở bài còn khô khan: “Trường em có trồng một cây bàng từ lâu rồi.” hay
“ Trong trường em có nhiều cây nhưng em thích nhất là cây bàng”.
- Có kết bài mở rộng nhưng nội dung nhạt nhẽo: “Em rất yêu quý cây
bàng”, “ Cây bàng này thật có ích”.
- Tả sai thực tế như: “Cây bàng cao chừng 14 - 15 mét”, “ Thân cây bàng bốn
bạn ôm không xuể”
- Dùng từ ngữ còn vụng về, thiếu hình ảnh: “Cây bàng mùa xuân đẹp không
chê vào đâu được”, "Lá bàng to và có hình bầu dục”, ...
- Việc so sánh khập khiễng, thiếu chính xác: “Lá bàng to bằng quyển vở”,
“Quả bàng to như quả cam”, “Cành bàng bé như que tăm”, ...
b) Nguyên nhân của những lỗi trên là do:
* Đối với học sinh:
- Bản thân các em chưa có kĩ năng viết một bài văn miêu tả, vốn từ nghèo nàn,
lời văn sơ lược, đơn giản không có cảm xúc chân thực.
- Học sinh thiếu sáng tạo, hay vay mượn tình ý của người khác thường là của
một bài văn mẫu. Nói cách khác, học sinh thường dựa vào bài văn mẫu để viết
thành bài của mình không kể đề bài có quy định như thế nào. Với cách làm như
vậy, các em không cần biết đến đối tượng được miêu tả, không quan sát và không
có cảm xúc gì về chúng. Khi giáo viên chấm bài rất có thể khen nhầm bài văn của
người khác mà cứ tưởng là bài văn của học sinh mình. Và hầu như bài văn của
nhiều em đều na ná giống nhau.
- Miêu tả hời hợt, chung chung, không có sắc thái riêng biệt nào của đối tượng được
miêu tả. Vì thế, bài văn ấy có thể gắn cho đối tượng miêu tả cùng loại nào cũng được.
- Học sinh không được quan sát hoặc không biết cách quan sát nên không có
được nhận xét gì cụ thể về đối tượng miêu tả. Bên cạnh đó cũng có thể khẳng định
rằng khả năng tư duy và diễn đạt của các em còn nhiều hạn chế.
* Đối với giáo viên:
- Điều đầu tiên tôi nhận thấy là: Chủ yếu kiến thức về phân môn Tập làm văn

Ví dụ: Quan sát cây bàng. Tôi hướng dẫn các em quan sát theo trình tự:
+ Quan sát từ xa: Hình dáng của cây khi nhìn từ xa.
+ Quan sát khi đến gần:
- Gốc, rễ, thân, cành, lá, hoa, quả.
- Cảnh vật xung quanh tác động đến cây (nắng, gió, khí hậu, chim chóc,
ong bướm, con người,…)
* Quan sát theo trình tự thời gian: là quan sát cây từ khi bé đến lúc
trưởng thành, từ mùa này sang mùa khác hoặc quan sát từ sáng đến tối,…
Trong khoảng thời gian ấy, cây có sự thay đổi rõ nét ở một hay một số bộ phận về
độ lớn, màu sắc, đặc điểm, trạng thái do tác động của thời gian, thời tiết. Cây
phát triển theo từng thời kì, lại cũng biến đổi theo mùa, theo mưa, nắng; có khi
biến đổi theo ngày, giờ. Vì vậy, đối với hình thức quan sát này, tôi lưu ý học sinh về
cách ghi chép những điều quan sát được theo đúng trật tự thời gian, làm nổi bật sự
thay đổi của đối tượng và biết bày tỏ tình cảm, cảm xúc của bản thân với đối tượng
miêu tả theo từng thời điểm nhất định.
Ví dụ: Hướng dẫn quan sát cây phượng theo trình tự thời gian:
- Mùa đông cây phượng thế nào? (Cây gầy guộc, tưởng như đã chết, cành
khẳng khiu, trụi lá, đứng trơ trọi … )
- Sang xuân cây ra sao ? (Từ những cành cây khẳng khiu, gầy guộc ấy
mầm non thi nhau nhú lên, cây đâm chồi, nảy lộc, rồi phượng ra lá ... Cây như trẻ
lại tràn đầy sức sống).
- Khi mùa hè đến ? (Cây bắt đầu ra hoa, rồi hoa nở từng chùm, ...)
Sau khi quan sát tôi hướng dẫn các em tự tổng hợp những điều quan sát được
bằng cách ghi lại những đặc điểm cơ bản về màu sắc, hình dáng, ... của cây, của hoa.
(Tôi lưu ý học sinh chỉ chọn những cái mới, cái riêng, cái độc đáo nhất để ghi).
Song dù quan sát theo trình tự nào thì các em cũng phải dừng lại ở bộ phận
chủ yếu, trọng tâm để quan sát kỹ hơn.
b) Phối hợp các giác quan để quan sát:
Đây là thao tác quan trọng nhất và có tính chất quyết định nhiều mặt. Thông
thường học sinh chỉ dùng mắt để quan sát. Do đó, kết quả thu được thường chỉ là

liên tưởng độc đáo, thú vị. Vì thế, ngoài những câu văn có kết cấu đơn giản đã học
trong môn luyện từ và câu như: Ai làm gì ? Ai thế nào ? Ai là gì ? Giáo viên cần
hướng dẫn các em liên tưởng các bộ phận của cây với những hình ảnh ấn tượng
tạo được câu văn có tính nghệ thuật. Học sinh lớp 4 kiến thức về lĩnh vực này còn
hiểu lơ mơ. Nếu giáo viên không dạy thì các em khó mà nắm bắt được. Để đưa
nghệ thuật vào trong văn có rất nhiều biện pháp nhưng theo tôi, đối với học sinh ở
lứa tuổi này, hai biện pháp nghệ thuật phù hợp nhất là so sánh và nhân hóa.
a) Hướng dẫn học sinh viết câu văn có hình ảnh so sánh:
Tôi đã hướng dẫn học sinh tìm các câu có các hình ảnh so sánh:
Ví dụ:
- Bông hướng dương như vầng mặt trời vãi tung toé những tia nắng vàng rực rỡ.
- Từ xa nhìn lại, cây gạo sừng sững như một tháp đèn khổng lồ. Hàng ngàn
bông hoa là hàng ngàn ngọn lửa hồng tươi. Hàng ngàn búp nõn là hàng ngàn ngọn
nến trong xanh.
Với những câu văn này tôi hướng dẫn để các em nắm chắc được biện pháp so
sánh bằng cách sau:
Ví dụ: Câu “Bông hướng dương như vầng mặt trời vãi tung toé những tia nắng
vàng rực rỡ”.
Tôi phân tích cách sử dụng biện pháp so sánh: Tác giả lấy hình ảnh mặt trời để
tả bông hướng dương.
Để thấy được tính ưu việt của biện pháp nghệ thuật này tôi lấy một câu khác
8


để mô tả bông hướng dương: “Bông hướng dương rất to, màu vàng, có rất nhiều
cánh nhỏ”. Và yêu cầu học sinh nhận xét xem câu nào hay hơn. Dĩ nhiên là câu
thứ nhất, 100% học sinh được hỏi đều trả lời như vậy. “Hay hơn vì sao ?” Các em
trả lời: “Vì sử dụng biện pháp nghệ thuật so sánh”.
Muốn các em vững vàng hơn về cách so sánh tôi lại đưa ra một câu văn nữa:
“Bông hướng dương như chiếc đĩa màu vàng.”


Không khó khăn cho học sinh trong việc lựa chọn, tất cả đều có chung một câu
trả lời: Những câu văn ở cột B hay hơn những câu văn ở cột A.
- Nó hay hơn vì sao ? Nhiều học sinh lúng túng trước câu hỏi này. Tôi nghĩ
giáo viên cần lí giải: Câu ở cột B hay hơn vì đã sử dụng biện pháp nhân hóa: chị
chuối, cô hồng nhung… trở nên sinh động, đáng yêu vì đã có những suy nghĩ, tính
cách của con người.
Sau khi các em nắm bắt được tác dụng của biện pháp này, tôi giới thiệu cho
các em cách nhân hoá sự vật.
+ Gọi cây cối như gọi người.
Chúng ta có thể gọi tên sự vật như khi gọi tên người: Cô hồng nhung, bác
phượng già, chị chuối tiêu,…
+ Gắn suy nghĩ, tính cách, hoạt động của người vào cây cối.
- Hoa quỳnh trầm tư.
9


- Đào bích cười tươi roi rói.
- Phong lan yểu điệu. ...
+ Tâm sự, trò chuyện với cây như tâm sự với người.
- Bàng ơi hãy thư giản cùng ta trong những giờ ra chơi nhé !
- Hồng nhung ơi hãy luôn là bạn tốt của ta nhé ! ...
Cụ thể, tôi cho các em luyện tập ngay bằng một số bài tập vào buổi hai với đề bài:
1. Viết một vài câu văn có sử dụng biện pháp so sánh hoặc nhân hóa để miêu
tả một số cây xung quanh ?
2. Nêu tâm trạng của các loài hoa vào mùa xuân ?
Một số học sinh lớp tôi đã viết được những câu văn rất hay như:
- Hồng nhung lộng lẫy trong chiếc áo đỏ thắm mịn màng.
- Cúc vàng ủ rũ nhìn các bạn đi hội xuân. Nó không còn bộ quần áo nào lành lặn cả.
Bằng cách luyện tập này thì việc vận dụng biện pháp nhân hoá vào bài viết của

10


trưng của cây trong mùa đó.
c) Hướng dẫn học sinh viết mở bài bắt đầu bằng một âm thanh nào đó tạo
sự chú ý đến cây:
Tôi đưa ra một ví dụ: "Lích chích! Lích chích!" Những chú chim sẻ ríu rít gọi
nhau trong vòm lá khiến tôi phải ngước nhìn. Sừng sững hiện lên trước mắt tôi là
cây bàng đang chuyển lá, báo hiệu mùa thu đã về."
Và phân tích: ta thấy, trong mở bài trên người viết đã miêu tả tiếng ríu rít, vui
vẻ của những chú chim trong vòm lá khiến người viết phải chú ý từ đó bắt gặp
hình ảnh cây bàng đang chuyển lá báo thu. Một cái cớ khá tự nhiên và khéo léo.
d) Hướng dẫn học sinh viết mở bài bắt đầu bằng một câu hát hay câu thơ
hay về cây định tả:
Tôi đưa ra ví dụ: Mở bài tả cây bàng: Đã ai từng nghe ca từ đáng yêu và trong
sáng trong bài hát "Cây bàng trước ngõ", chắc không thể nào quên: "Mùa đông áo
đỏ, mùa hạ áo xanh. Cây bàng khi mở hội là chim hót vây quanh"... Tuổi thơ em
lớn lên không những với câu chuyện của bà, lời ru của mẹ, sự răn dạy, chăm sóc
của bố mà em còn lớn lên với cây bàng đầu ngõ. Khi em sinh ra cây bàng đã có
rồi. Những đứa trẻ trong xóm ngõ quanh em mỗi người một hoàn cảnh, tính cách,
sở thích,... Nhưng cây bàng là người bạn chung thân thiết vô vàn của chúng em".
Với cách hướng dẫn này tôi đưa ra một bài tập nhỏ cho học sinh luyện tập vào
buổi 2: Em hãy viết một mở bài tả cây cối bằng một trong các cách vừa học.
Ví dụ: Một số mở bài hay của học sinh lớp tôi :
Mở bài tả cây cam tháng mười hai: "Tháng mười hai đến quê tôi với những
cơn gió lạnh buốt và bầu trời lúc nào cũng một màu xám bạc không có chút nắng
vàng ... Nhưng cũng không vì thế mà cảnh vật làng quê trở nên u ám, trái lại vườn
quả quê tôi còn rực rỡ hơn bao giờ hết... Bởi đó là khi những quả cam bắt đầu chín
mọng, sai lúc lỉu đầy cành, gọi người đến hái."
Mở bài tả cây xoài mùa quả chín: "Khi mặt trời tháng sáu rót những tia nắng


Đặc diểm khác
Vỏ cây
- Làm trụ đỗ - Màu trắng, màu
chắc chắn cho nâu đất.
các cành lớn.
- Sần sùi, mốc
thếch vì mưa nắng.

Nhìn vào bảng này chúng ta thấy: Khi tả thân cây ta nên tả kích thước, hình
dáng, đặc điểm khác của thân và tả vỏ cây.
Tôi lưu ý học sinh khi tả kích thước không nên đưa ra những con số cụ thể
như: thân cây cao ba mét, bốn mét hay năm mét. Bởi vì, rất khó để đo được chính
xác những con số này. Các em chỉ nên dùng những từ mang tính chất ước chừng
như: Cao lớn khổng lồ, cao chừng, cao đến, hay thân cây rộng chừng ... vòng tay
ôm hoặc dùng các từ: mập mạp, mảnh dẻ, mảnh mai, mảnh khảnh, ... để tả sao cho
đúng với đặc điểm của cây mà các em quan sát được.
* Về hình dáng của thân tôi hướng dẫn học sinh ngoài các từ trong câu văn
vừa ghi lại các em có thể sử dụng thêm các từ như:
- Nghiêng nghiêng, cong queo, mềm mại, uốn lượn,...
- Vươn thẳng lên trời như một mũi tên, như cây nến khổng lồ,...
* Trong cột đặc điểm của thân ta cũng có thể sử dụng một số từ như:
- Thân cây có nhiều mấu lồi lõm như những vết sẹo, vững chãi.
* Còn khi tả vỏ cây các em cũng có thể dùng những từ ngữ như:
- Màu nâu nhạt, nâu xám, lốm đốm bạc, mốc thếch, bạc phếch, nhẵn mịn, xù xì,...
14


Tóm lại, có nhiều khía cạnh để miêu tả thân cây. Thực tế rất nhiều học sinh
viết câu tả thân cây cụt ngủn vì các bạn ấy mới tả một đặc điểm của thân như:

Như vậy, có thể thấy các tác giả thường tả kích thước, hình dạng, hay trạng
thái và một số đặc điểm khác của cành cây. Như: có cành mập mạp, chắc khỏe, có
cành cây lại cao, tỏa rộng, có những cành thì như trải bung ra không gian tấm
thảm lá xanh thẫm, hay có những cành cây thì được liên tưởng như những cánh
tay vươn cao.
Cũng như thân cây, tôi yêu cầu các em tự hoàn thiện các từ tả cành bằng cách
bổ sung thêm các từ ngữ để viết được câu văn tả cành dễ dàng hơn. Cụ thể:
- Khi tả kích thước của cành có thể miêu tả cành cây: Gầy guộc, mảnh mai,
mảnh khảnh ...
- Về hình dạng của cành có thể thêm: ... như gọng của chiếc ô xanh khổng lồ.
- Khi tả những đặc điểm khác của cành ngoài từ chắc khỏe có thể miêu tả:
cành mềm mại, dẻo dai, phủ đầy lá dày, hay gợi màu sắc của cành cây như: Đen
đúa, xanh lục, nâu nhạt ...
15


- Mỗi cành cây lại ở trong một trạng thái khác nhau: có cành thì vươn cao, có
cành đan vào nhau hay tỏa ra nhiều hướng, tầng nọ trồng lên tầng kia hay rung
rinh, run rẩy trong gió, ...
Viết câu văn tả cành cũng giống như tả thân cây nếu chúng ta tìm được nhiều
khía cạnh thì sẽ không gặp khó khăn khi miêu tả cành cây nữa.
Ví dụ: - Các em có thể viết câu vừa tả màu sắc, vừa tả trạng thái của cành như:
"Cành cây màu nâu nhạt, phủ đầy lá dày rậm rạp, đan vào nhau tạo thành một mái
vòm xanh mát trên cao."
- Vừa tả kích thước, vừa tả trạng thái: "Cây bàng với cành lá xum xuê
nhiều tầng, tỏa rộng như một cây dù khổng lồ che rợp cả một góc sân."
Sau khi hướng dẫn học sinh cách tả cành tôi yêu cầu học sinh làm bài tập
sau để đánh giá xem các em đã biết cách tả cành chưa:
Bài tập: Viết câu tả cành của cây bàng.
Học sinh đã hoàn thành bài tập của mình như sau:

Hình dạng
- To bành
- Như một khối đá lớn.
- ... người ôm cũng không xuể. - Như những hình thù
- To bằng ngón chân cái, to kỳ quái.
bằng cột đình, to bằng cổ chân - Như một cột đá
- Rộng bằng ... vòng tay ôm
khổng lồ.

Đặc điểm khác
- Gồ ghề.
- Nâu sẫm, nâu đen.
- Trắng đục.
- Đen đúa, mốc meo.
- Xù xì, gai góc.
16


- Vững chải.
Trên đây chỉ là một vài gợi ý, tôi yêu cầu học sinh tiếp tục bổ sung thêm nhiều từ
ngữ và hình ảnh so sánh, nhân hóa hay hơn nữa để vận dụng vào tả gốc cây của mình.
Bài tập: Viết câu tả gốc cây xà cừ.
- Nhận xét gốc của cây này? (Kích thước lớn)
- Ngoài đặc điểm về kích thước, gốc cây này còn có đặc điểm nào nữa? (gốc
cây có những u cục nổi lên và quanh gốc người ta quét một lớp vôi trắng)
Qua việc quan sát những đặc điểm trên có học sinh lớp tôi đã viết được câu
văn tả gốc cây xà cừ như sau:
- Gốc cây to bành, xù xì được ai đó khoác lên mình chiếc áo vôi trắng đục như
một khối đá lớn.
c) Tả rễ

Trạng thái
Đặc điểm khác

17


- Những hình thù quái
lạ.
- Như những con rắn
hổ mạng giận dữ.
- Như bầy trăn khổng
lồ tỏa về các hướng.

- Lòa xòa từ trên cao rũ xuống.
- Rung rung trước gió.
- Đâm ra tua tủa, đâm thẳng
hay đâm xiên ...
- Nổi lên mặt đất hay chìm
sâu xuống.

- To bằng cổ tay, cổ
chân.
- To bằng chiếc đũa.
- Màu nâu sẫm, nâu
đen...
- Đen đúa hay đen sám.

Tôi lưu ý học sinh: Không phải loài cây nào cũng có rễ nổi lên mặt đất để
có thể dễ dàng quan sát như cây đa, cây si, cây bàng mà có những cây rễ ăn sâu
xuống lòng đất không thể quan sát được, nên khi tả những cây như vậy thì các em

- Xanh non mỡ - Nhỏ xinh, bé - Như những - Lào xào, Nhẵn
màng, xanh ngọc bỏng, nhỏ xíu. ngôi sao xanh xào xạc.
nhụi, nhẵn
bích, xanh ngọc - To bằng bàn - Như một thứ - Rì rào theo mịn, nhẵn
thạch, xanh sẫm, tay.
lụa xanh màu nhiều cung bóng,
xanh rì, xanh rờn, ... - Thon dài, ngọc thạch.
bậc
khác nhẵn như
- Vàng xuộm, vàng thon thon.
- Như vầng nhau.
gương.
như màu nắng mùa - Dày dặn, mặt trời xanh - Rào lên như - Thô ráp,
thu
mỏng
tang, đang tỏa sáng. tiếng sóng vỗ xù xì,...
- Đỏ đun, đỏ rực, mỏng dính.
vào bờ cát, ...
đỏ lộng lẫy, ...
Ngoài ra tôi còn khuyến khích các em có thể tìm thêm nhiều từ tả lá cây để phát
triển vốn từ của mình và viết câu dễ dàng hơn thay vì những câu cụt ngủn như: "Lá cây
18


có màu xanh" hay "Lá cây rất bé". Nếu các em chỉ tả một đặc điểm của lá thì chúng ta
nên dùng nhiều từ ngữ để gợi tả đặc điểm ấy và kết hợp với so sánh, nhân hóa.
Ví dụ:
- Câu tả màu sắc của lá: "Dưới ánh nắng, lá bàng ngời lên màu xanh ngọc."
- Tả âm thanh của lá: "Những cây bạch đàn lúc nào cũng không ngớt tiếng xào
xạc như đang thầm thì hát ca cùng gió."

em càng dễ viết được những câu văn tả lá hay. Vì vậy, nên cho học sinh mở rộng
vốn từ tả lá và tập viết nhiều câu tả lá. Khi các em viết càng nhiều thì chúng ta sẽ
thấy việc viết văn cũng như việc diễn đạt dễ dàng hơn rất nhiều.
Ngoài ra, để phân biệt giữa các loài cây với nhau các em cần nắm được một số
bộ phận nổi bật của nó để tả. Ví dụ: Tả cây ăn quả ta cần lưu ý thêm về những chùm
quả trĩu trịt, chín mọng, ... Khi tả cây hoa lại phải đặc biệt chú ý đến những bông
hoa, cành hoa, hương hoa. Riêng cây bóng mát ta cần tả trọng tâm của nó là vòm lá
và tán lá.
Biện pháp 7. Thực hiện nghiêm túc tiết trả bài tập làm văn:
19


Người giáo viên cần hiểu rõ mục tiêu của tiết trả bài để thực hiện một cách
nghiêm túc, kĩ lưỡng, tránh làm “lấy lệ”, không thể qua loa, đại khái. Muốn làm
được như vậy, theo tôi cần phải tiến hành theo các bước sau:
a) Chuẩn bị:
- Chấm bài thật kĩ, thấy rõ ưu, nhược điểm của từng bài viết; chữa lỗi tiêu
biểu cần khắc phục ngay cho các em.
- Ghi lại các lỗi của học sinh theo từng loại: Lỗi chính tả, lỗi dùng từ, lỗi đặt
câu, lỗi diễn đ ạ t , . . G h i lại các từ, câu, đoạn văn hay.
- Thống kê và phân loại bài theo mức độ: hoàn thành tốt, hoàn thành, cần cố
gắng. Nhận xét chung về ưu, nhược điểm trong bài viết của học sinh.
b) Trong giờ trả bài:
Đây là tiết học thực hiện nhóm bài tập kiểm tra điều chỉnh. Giáo viên yêu
cầu học sinh đọc lại đoạn đã viết, tự kiểm tra đối chiếu với mục đích yêu cầu đặt
ra lúc đầu để tự đánh giá, sửa chữa bài viết của mình. Giáo viên cần hướng dẫn
học sinh xem xét cả nội dung và hình thức diễn đạt. Có thể phải cho học sinh
luyện viết lại đoạn, bài.
- Tiến hành đúng như quy trình đã hướng dẫn (Linh hoạt về thời gian thực
hiện các bước, hình thức tổ chức sửa lỗi như thảo luận nhóm, tuỳ theo kết quả bài

ngoại khoá. Trong một lần hướng dẫn các em xếp hàng vào lớp, bất chợt tôi nhìn
thấy cây bằng lăng giữa sân trường ở bông hoa đầu tiên. Tôi hỏi các em:
- Sân trường hôm nay có điều gì vừa mới, vừa lạ và rất đẹp? Các em quan
sát nhanh và đều nhận thấy điều tôi muốn hỏi.
- Bông hoa ấy đẹp như thế nào và cho em cảm xúc gì? Các em rất hào hứng
nói lên suy nghĩ của mình.
Tôi giáo dục ý thức bảo vệ cây xanh bằng cách hỏi các em như sau:
- Bông hoa đẹp thế kia, em có nên ngắt để tặng một người em yêu quý
không? Vì sao?
Như vậy, trong một thời điểm ngắn, tôi đã đạt được nhiều mục đích: Các em
xếp hàng nhanh mà không căng thẳng; kích thích các em phát triển khả năng quan
sát, nhận xét tinh tế, khả năng dùng ngôn ngữ để diễn đạt... Trong khoảng thời
gian sau đó, tôi tin rằng nhiều em còn suy nghĩ và vận dụng vốn từ của mình để tả
về bông hoa đó theo cảm nhận riêng.
Bên cạnh đó, cần dạy học tích hợp với các môn học khác làm giàu vốn sống,
vốn hiểu biết của các em. VD: Thông qua học về chủ đề “ Thực vật ” của môn Khoa
học, học sinh có thêm hiểu biết về đặc điểm một số loài thực vật, hiểu được cách
chăm sóc và ích lợi của chúng. Vì vậy, khi làm bài văn miêu tả cây cối, các em sẽ tả
cặn kẽ, sinh động và thể hiện tình cảm của mình một cách chân thật hơn.
Biện pháp 9. Khen ngợi, động viên kịp thời
Để kích thích học sinh học tập nói chung, học văn miêu tảnói riêng giáo
viên hãy dành cho các em những lời khen thích đáng. Các em sẽ phấn khởi, tự tin
hơn và phát huy được khả năng tiềm tàng của bản thân, từ đó loại bỏ được những
lo âu, tự ti cố hữu.
Trên đây là một số biện pháp mà tôi đã áp dụng tương đối thành công khi
dạy văn miêu tả cây cối cho học sinh lớp 4C do tôi chủ nhiệm.
4. Kết quả của việc thực hiện các biện pháp:
Sau khi thực hiện các biện pháp trên, giữa kì II năm học 2018 - 2019 tôi khảo
sát 25 học sinh lớp 4C cũng với đề bài: "Em hãy tả một cây có bóng mát (hoặc cây
ăn quả, cây hoa) mà em yêu thích" và thu được kết quả như sau:

0%

Như vậy, qua khảo sát chất lượng cuối năm học 2018 - 2019 đối chứng với kết
quả khảo sát cuối năm học 2017 - 2018, tôi thấy đa số học sinh đều tiến bộ: Các
em bắt đầu có hứng thú và đam mê với phân môn Tập làm văn. Giờ học diễn ra
nhẹ nhàng, sinh động hơn. Các em chủ động, tự giác trong việc hình thành kiến
thức. Bài viết giàu cảm xúc hơn và đặc biệt là các em có thể tả được bất cứ một
loài cây nào mà mình được quan sát. Các em biết trình bày bài đúng bố cục, viết
câu đúng và hay hơn, dùng từ có hình ảnh và có sự liên tưởng độc đáo, thú vị. Có
đoạn mở bài tự nhiên, ấn tượng. Có đoạn kết bài với những câu văn sinh động và
21


cảm xúc chân thực nhưng để lại dư âm sâu lắng trong lòng người đọc. Vì thế, số
bài làm tốt nâng lên rõ rệt. Điều đó, chứng tỏ những biện pháp mà tôi áp dụng cho
bản thân và đồng nghiệp trong trường đã thực sự góp phần "Nâng cao chất lượng
viết văn miêu tả cây cối cho học sinh lớp 4".
III. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
1. Kết luận:
Qua việc nghiên cứu, vận dụng kinh nghiệm trong dạy Tập làm văn dạng bài
miêu tả cây cối, bản thân tôi đã rút ra được một số kinh nghiệm như sau:
- Giáo viên phải nắm chắc mục tiêu môn học, bài học.
- Giáo viên phải tích cực tìm tòi, trau dồi kiến thức và trình độ hiểu biết của bản thân.
- Linh hoạt trong phương pháp giảng dạy.
- Phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học.
- Luôn thực hiện quan điểm tích hợp trong dạy học.
- Luôn kiểm tra, đánh giá mức độ và kịp thời ghi nhận sự tiến bộ của học sinh.
- Chuyển sự đánh giá kết quả học tập của giáo viên thành kĩ năng tự đánh giá
của học sinh.
Có thể nói, bước đầu thành công trong việc dạy viết văn miêu tả cây cối cho

22


23


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Sách giáo khoa, sách giáo viên Tiếng Việt Lớp 4 hiện hành.
2. “Phạm Thị Thu Hà. Thiết kế bài giảng Tiếng Việt lớp 4 tập 1, 2”. Nhà xuất bản
Hà Nội.
3. “Đặng Mạnh Thường. Luyện Tập làm văn 4”. Nhà xuất bản Giáo dục. Năm
2008.
4. Tài liệu bồi dưỡng giáo viên dạy lớp 4 theo chương trình tiểu học mới. Bộ Giáo
dục và Đào tạo - Dự án phát triển giáo viên Tiểu học.
5. “ Tiếng Việt nâng cao 4 của Giáo sư tiến sỹ Lê Phương Nga (chủ biên)”. Nhà
xuất bản Giáo dục. Tái bản lần thứ bảy.
6. “Hỏi - đáp về dạy học Tiếng Việt 4 của Lê Hữu Thỉnh (chủ biên)”. Nhà xuất bản
Giáo dục.
7. “ Một số bài Tập làm văn chọn lọc lớp 4 của Trần Mạnh Hưởng (chủ biên)”.
Nhà xuất bản Giáo dục. Năm 2005.
8. Tạp chí giáo dục Tiểu học.
9. Mạng Giáo dục.

24


PHỤ LỤC
Một số bài làm của học sinh lớp tôi trong các tiết học

25