MỤC LỤC
Nội dung

TT

Trang

MỞ ĐẦU

1

1.1

Lí do chọn đề tài

1

1.2

Mục đích nghiên cứu

1

1.3

Đối tượng nghiên cứu

2

1.4



18

KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ

19

3.1

Kết luận

19

3.2

Kiến nghị

19

1

2

3


1. MỞ ĐẦU
1.1. Lí do chọn đề tài
Môi trường là tài sản quí báu của mỗi quốc gia, có tầm quan trọng đặc
biệt đối với đời sống của mỗi con người, của sinh vật và sự phát triển kinh tế,

Chúng ta có thể thấy rằng trong cuộc sống hành động bảo vệ và phá hủy
môi trường thường không song hành với nhau. Đặc biệt Việt Nam là một nước
nhỏ nhưng lại có nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, đa dạng lại nằm trong
khu vực nhiệt đới gió mùa, đây chính là nguồn lực thuận lợi để phát triển nền
kinh tế xã hội. Tuy nhiên bản thân con người lại đang lạm dụng quá mức nguồn
tài nguyên thiên nhiên và môi trường đã khiến cho môi trường sống ngày càng
suy giảm. Lượng rác thải hàng năm thải ra môi trường và các dòng sông đang

1


vượt mức báo động. Lượng khí CO2 thải ra và hòa vào bầu không khí ngày càng
nhiều gây nên hiệu ứng nhà kính, thủng tầng ôzon...Môi trường đang kêu cứu!
Ngày nay nhờ có sự quan tâm sát sao của các cấp, các ngành, các cơ quan
chức năng, vì vậy mà hiện tượng chặt phá rừng, vứt rác bừa bãi ra nơi công cộng
hay xả ra sông hồ đã hạn chế rất nhiều. Tuy nhiên vẫn còn một số người dân,
một số thói quen sinh hoạt bừa bãi của một số hộ dân cư có những hành vi lệch
lạc như khai thác vô tội vạ các nguồn lâm sản, sử dụng quá mức thuốc bảo vệ
thực vật, chăn nuôi chưa khoa học, xả rác bừa bãi ... vào môi trường đã và đang
ảnh hưởng không nhỏ tới một số đối tượng học sinh đặc biệt là lứa tuổi học sinh
THCS, tuổi các em đang tập làm "người lớn". Một số em còn chưa ý thức được
rằng việc vứt rác không đúng nơi qui định hay chưa vứt rác vào thùng rác, ngắt
hoa, bẻ cành là chưa đúng. Chính vì thế, việc giáo dục ý thức bảo vệ môi trường
là việc làm hết sức cần thiết, thường xuyên, liên tục trong các nhà trường phổ
thông.
Sinh thời Bác Hồ kính yêu từng nói "Trẻ em là tương lai đất nước, rường
cột của nước nhà", là lực lượng xung kích, hùng hậu nhất cho công tác vận
động, tuyên truyền vấn đề bảo vệ môi trường tới gia đình, tới khu vực dân cư ở
khắp địa phương cả nước. Hơn nữa việc giáo dục ý thức cho học sinh đồng
nghĩa với việc hình thành kĩ năng sống cho các em trong thời kì đổi mới. Nếu

- Phương pháp thu thập thông tin:
Với SKKN này tôi thu thập thông tin bằng cách thu thập các loại tranh
ảnh, báo chí, kênh hình, từ chương trình truyền hình, băng đĩa, tư liệu từ thực tế.
2. Nội dung sáng kiến kinh nghiệm.
2.1. Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
Như chúng ta đã biết môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất
nhân tạo bao quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất, sự tồn tại,
phát triển của con người và sinh vật (Điều 3, luật bảo vệ môi trường năm 2005).
Theo định nghĩa của UNESSCO thì "Môi trường bao gồm các hệ thống tự
nhiên và hệ thống do con người tạo ra, trong đó con người sống và bằng lao
động của mình, khai thác các tài nguyên thiên nhiên và nhân tạo nhằm thỏa mãn
những nhu cầu của con người".
Môi trường sống của con người được phân thành môi trường tự nhiên và
môi trường xã hội .
Ô nhiễm môi trường là sự thay đổi tính chất của môi trường, vi phạm tiêu
chuẩn môi trường, thay đổi trực tiếp hoặc gián tiếp các thành phần và đặc tính
vật lí, hóa học, nhiệt độ, sinh học, chất hòa tan, chất phóng xạ...ở bất kì thành
phần nào của môi trường hay toàn bộ môi trường vượt quá mức cho phép đã
được xác định, làm cho môi trường trở thành độc hại, gây tổn hại đến sức khỏe,
sự an toàn và sự phát triển của con người và sinh vật trong môi trường đó.
Trong những năm gần đây, nạn ô nhiễm và suy thoái môi trường đã và
đang ảnh hưởng rất lớn đến cuộc sống của mỗi con người, chính con người phải
gánh chịu những hậu quả do ô nhiễm môi trường gây ra. Cũng chính vì thế mà
giáo dục ý thức bảo vệ môi trường là việc làm hết sức cần thiết và khẩn trương
đặc biệt là thời kì đại công nghiệp.
Vậy chúng ta (những người giáo viên dạy Văn, những con người chuyên
chở giá trị tâm hồn cho trẻ thơ) phải làm sao đây trước những học sinh đáng yêu
đang khao khát hiểu biết? Chúng ta phải làm gì để các em trở thành những chiến
sĩ bảo vệ môi trường trong cuộc sống? Đó chính là những câu hỏi thôi thúc tôi
viết sáng kiến kinh nghiệm này.


Thực trạng ô nhiễm môi trường ở Việt Nam đang rất nghiêm trọng.
Tình trạng qui hoạch các khu đô thị chưa gắn liền với vấn đề xử lí chất
thải, xử lí nước thải,... vẫn còn tồn đọng nên tại các thành phố lớn, các khu công
nghiệp, khu đô thị,...ô nhiễm môi trường đang ở mức báo động. Theo ước tính,
trong tổng số 183 khu công nghiệp trong cả nước thì có trên 60% khu công
nghiệp chưa có hệ thống xử lí nước thải tập trung.

Rác thải làm ô nhiễm nguồn nước ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của cộng
đồng dân cư
5


Tại các đô thị, chỉ có khoảng 60% - 70% chất thải rắn được thu gom, cở
sở hạ tầng thoát nước và xử lí nước thải, chất thải nên chưa thể đáp ứng được
các yêu cầu về bảo vệ môi trường. Hầu hết lượng nước thải bị nhiễm dầu mỡ,
hóa chất tẩy rửa, hóa chất nhuộm,...chưa được xử lí đều đổ thẳng ra các sông, hồ
tự nhiên. Một ví dụ đã từng được dư luận quan tâm nhiều như trường hợp sông
Thị Vải bị ô nhiễm bởi hóa chất thải ra từ nhà máy của công ty bột ngọt Vedan
suốt 14 năm liền.

Nước thải từ công ty bột ngọt Vedan ra sông Thi Vải
Dẫn chứng từ số liệu của Tổng cục thống kê - Phó Giáo sư - Tiến sĩ Đinh
Đức Trường - Phó trưởng khoa môi trường và đô thị trường Đại học Kinh Tế
Quốc Dân cho hay. Có đến 80% khu công nghiệp Việt Nam đang vi phạm qui
định về môi trường, trong đó số doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp từ nước
ngoài(FDI) chiếm tới 60% trên tổng các doanh nghiệp xả thải vượt tiêu chuẩn.
WHO cảnh báo: Ô nhiễm môi trường đã trở thành mối đe dọa lớn hơn cả
dịch Ebola và HIV.
Xã Cẩm Tú là một xã của huyện miền núi thế nhưng lại là một trong

trường, vẫn còn trường hợp học sinh vứt rác không đúng nơi qui định ở trường,
trên đường đi học về và khu vực mình sinh sống. Qua hành động thiếu ý thức
của một số em học sinh bản thân tôi thấy đây cũng là điều kiện để những người
làm nghề giáo chúng tôi rèn luyện và giáo dục ý thức giữ gìn vệ sinh môi trường
cho các em qua các tiết học trên lớp.
7


- Số liệu thống kê:
Trước khi thực hiện bài viết bản thân tôi đã điều tra thông tin về ý thức
bảo vệ môi trường của học sinh ở một số lớp cụ thể bằng hình thức trắc nghiệm
qua một số câu hỏi về ý thức bảo vệ môi trường của học sinh hai lớp 6A và 9B.
Từ việc điều tra thông tin ấy tôi thu được kết quả như sau:

Lớp

Sĩ số

Số học sinh đã có
ý thức BVMT

Số học sinh đã có
ý thức BVMT
nhưng chưa
thường xuyên

Số học sinh chưa
có ý thức BVMT

Số


34

17

50

10

29,4

7

20,6

Từ thực trạng trên tôi nghĩ rằng cần phải có một giải pháp nào đó để thay
đổi suy nghĩ, hành động của các em về ý thức bảo vệ môi trường. Để thực hiện
mong muốn, bản thân tôi xin mạnh dạn đưa ra một số giải pháp sau:
2.3. Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.
2.3.1. Giúp học sinh hiểu được vai trò, tầm quan trọng của môi trường
sống và những nguy hại mà ô nhiễm môi trường mang lại.
Để lồng ghép giáo dục bảo vệ môi trường vào tiết học Ngữ Văn tôi nghĩ
rằng bản thân người giáo viên trước tiên cần phải giúp học sinh hiểu được vai
trò, tầm quan trọng của môi trường sống, tiếp theo là chỉ ra những nguy hại mà
hiện tượng ô nhiễm môi trường mang lại. Từ đó nâng cao nhận thức bảo vệ môi
trường cho các em như: Vứt rác đúng nơi qui định, không xả rác, vứt rác bừa bãi
đặc biệt là có ý thức thu gom và xử lí rác thải...
Trong chương trình dạy học môn Ngữ Văn tôi thấy có rất nhiều bài học đề
cập đến nội dung giáo dục ý thức bảo vệ môi trường như:
Ở lớp 6: Tiết 125,126: Văn bản - Bức thư của thủ lĩnh da đỏ

môi trường, thiên nhiên và vạn vật.
Ở lớp 7:
Trong chương trình Ngữ Văn 7 có rất nhiều nội dung liên quan đến tích
hợp giáo dục môi trường ở nhiều tiết dạy như:
- Văn bản "Cuộc chia tay của những con búp bê" của Khánh Hoài - Mức độ
tích hợp đó là liên hệ môi trường gia đình và sự ảnh hưởng đến tâm lí, nhân cách
trẻ em.
- Văn bản " Ca dao- Dân Ca"- Giáo viên có thể tích hợp ở mức độ cho các
em sưu tầm Ca dao - Dân ca về môi trường.
9


- Văn bản " Bài ca Côn Sơn" - Giáo viên phân tích và cho các em thấy được vẻ
đẹp của thiên nhiên, con người ở Côn Sơn, từ đó liên hệ đến môi trường trong
lành, thanh tĩnh ở Côn Sơn.
- Văn bản " Ca Huế trên sông Hương" - Giáo viên cho học sinh thấy được vẻ
đẹp của sông Hương, núi Ngự và những cảnh đẹp của Xứ Huế mộng mơ, từ đó
tích hợp bảo vệ môi trường trong lành và giữ gìn nét đẹp văn hóa của dân tộc...

Toàn cảnh cố đô Huế

Sông Hương và núi Ngự Bình

Qua các tiết dạy học tích hợp môi trường giáo viên có thể giáo dục ý thức
giữ gìn và bảo vệ vệ sinh môi trường. Mặt khác giúp các em biết tự điều chỉnh
hành vi, thái độ đối với môi trường xung quanh mình.

Người dân thờ ơ và thiếu ý thức trong việc bảo vệ môi trường, khó làm gương
cho trẻ em.
- Ví dụ :+ Em có nhận xét gì về hai bức tranh ở trên so với hai bức tranh

- Thấy được ý nghĩa to lớn của việc bảo vệ môi trường. Từ đó có những
suy nghĩ và hành đông tích cực về vấn đề xử lí rác thải sinh hoạt.
11


- Thấy được tính thuyết phục trong cách thuyết minh và những kiến nghị
mà tác giả đề xuất trong văn bản.
* Thông qua tiết học các em:
- Tính được số liệu bao bì ni lông thải ra hằng ngày vào môi trường (Kiến
thức Toán 6: Bàì 15 chương III: Tìm một số biết giá trị phân số).
Một hộ gia đình chỉ sử dụng một bao bì ni lông trong một ngày thì cả nước có
tới 25 triệu bao bì ni lông vứt ra môi trường mỗi ngày và trên 9 tỉ bao bì ni lông
mỗi năm.
- Thấy được tác hại của việc sử dụng bao bì ni lông khi lẫn vào đất, vứt
xuống cống rãnh thoát nước ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của sinh
vật. Bởi đặc tính không phân hủy của Platic (Kiến thức Sinh học 6: Bài 11. Sự
hút nước và muối khoáng của rễ; Bài 31: Thực hành Quan sát cấu tạo ngoài
và hoạt động sống của cá. Bài 34 Hóa học 9 Đặc tính của pô li me. Môn Sinh
học 9 Bài 53: Tác động của con người đối với môi trường Phần III của bài ).

- Tác hại của việc sử dụng bao bì ni lông và trách nhiệm của việc bảo vệ
môi trường. (Kiến thức trong Môn Sinh hoc 9: Bài 54+55 Ô nhiễm môi
trương. Môn Giáo dục công dân 7: Bài 17 Bảo vệ môi trường và tài nguyên
thiên nhiên, bài Nếp sống thanh lịch văn minh lơp 8 bài 5: Ứng xử với môi
trường).
12


.


phòng chống ma túy học đường.
Trong nhà trường vấn đề bảo vệ môi trường được Ban giám hiệu nhà
trường, các tổ chức Đoàn - Đội chỉ đạo rất sát sao, nhất là trước giờ vào lớp, các
buổi học ngoài giờ lên lớp... Vì vậy mà khuôn viên nhà trường luôn: Xanh Sạch - Đẹp. Tuy nhiên để giáo dục các em hình thành ý thức tự giác, bản thân
những giáo viên chúng tôi đã nỗ lực hết mình giáo dục mọi lúc, mọi nơi.
- Ví dụ: Trong tiết 99 - Ngữ Văn 9: Nghị luận về một sự việc, hiện tượng
đời sống.
Giáo viên giới thiệu cho học sinh biết một số sự việc, hiện tượng hay xảy
ra trong đời sống ở địa phương như: Ô nhiễm môi trường, An toàn giao thông,
ma túy...Từ đó làm công tác tuyên truyền tới các em học sinh và gửi đến gia
đình và cộng đồng dân cư nơi mình sinh sống và công tác để nhắc nhở các em,
giáo dục các em tránh xa các tệ nạn xã hội.

Mít tinh tuyên truyền giáo dục học sinh tránh xa các tệ nạn xã hội
- Tiết 105 -106: Ngữ Văn 9 - Viết bài Tập làm văn số 5.
Trên cơ sở các em đã hiểu được đặc điểm và cách làm bài văn nghị luận
về một sự việc, hiện tượng đời sống, giáo viên ra đề văn có liên quan đến thực
trạng ô nhiễm môi trường ở địa phương và nêu các giải pháp khắc phục.
2.3.5. Tuyên truyền và giáo dục học sinh ý thức phân loại và xử lí rác thải
ở mọi nơi, mọi lúc.
Việc thực hành phân loại rác thải đóng vai trò quan trọng trong công tác
quản lý chất, góp phần giảm thiểu nguy cơ phát tán các tác nhân gây bệnh, các
yếu tố độc hại, nguy hiểm. Phân loại đúng còn góp phần tiết kiệm tài nguyên,
giảm chi phí cho công tác thu gom và xử lý rác thải.
15


Mô hình phân loại rác thải
Với người dân nông thôn, trước đây luôn có thói quen đốt rác, nay với sự
tuyên truyền của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật, cùng với các ngành,

chức trò chơi tiếp sức theo nhóm, tổ chức trò chơi sáng tạo từ những đồ vật bỏ
đi làm nên một số đồ dùng có ích vừa thân thiện với môi trường lại vừa kích
thích sự sáng tạo của học sinh.

Ảnh: Sáng tạo của học sinh
Đặc biệt trong các giờ sinh hoạt truyền thống, sinh hoạt dưới cờ giáo viên
cũng cần theo dõi xem tập thể, cá nhân hoàn thành xuất sắc công tác vệ sinh
trường lớp và nơi công cộng để cộng điểm khuyến khích cho những tập thể và
cá nhân đó trước toàn trường. Mặt khác làm tốt công tác tuyên truyền, kêu gọi
tất cả mọi người hãy chung tay bảo vệ môi trường vì "Bảo vệ môi trường là bảo
vệ chính chúng ta"
17


2.4. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục,
với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường.
Qua một thời gian dài làm việc, tiếp xúc, trò chuyện với các em học sinh
từ khi bắt đầu làm đề tài này cho tới khi hoàn thành, bản thân tôi thấy đề tài đem
lại những hiệu quả thiết thực không những cho các em học sinh mà còn rất hữu
ích cho bản thân tôi.
Đối với học sinh: Trong quá trình thực hiện tôi nhận thấy đa phần các em
hiểu bài, nắm vững nội dung bài học. Đặc biệt rất hứng thú với các tiết học có
tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường. Học sinh đã biết áp dụng điều đã học vào
thực tiễn, có ý thức bảo vệ môi trường, biết kết hợp với trường, lớp trong việc
dọn vệ sinh trường, lớp, đường xá và khu vực dân cư.
Từ việc điều tra thông tin lại sau khi các em được giáo dục ý thức bảo vệ
môi trường tôi thu được kết quả như sau:

Lớp



10

23,8

2

4,8

9B

34

24

70,6

7

20,6

3

8,8
18


3. KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
3.1. Kết luận
Từ nhiều năm nay, phương pháp dạy học đổi mới đã hướng tới học sinh,

XÁC NHẬN
CỦA HIỆU TRƯỞNG

Cẩm Tú, ngày 13 tháng 2 năm 2019
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình viết,
không sao chép nội dung của người khác.
Người viết

Phạm Thị Thảo
19


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Sách giáo khoa Ngữ Văn 6
2. Sách giáo khoa Ngữ Văn 7
3. Sách giáo khoa Ngữ Văn 8
4. Sách giáo khoa Ngữ Văn 9
5. Thực trạng ô nhiễm môi trường trên thế giới và Việt Nam - Thông tin mạng
6. Tranh, ảnh sưu tầm

20


ĐÁNH GIÁ, XẾP LOẠI SKKN CỦA HĐKH NHÀ TRƯỜNG
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
..............................................................................................................

Xếp loại:............................................................................................
TM. HỘI ĐỒNG KHOA HỌC SỞ GD&ĐT
Chủ tịch

23


SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

PHÒNG GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO CẨM THỦY

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

GIÁO DỤC Ý THỨC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG
CHO HỌC SINH THCS TRONG DẠY HỌC NGỮ VĂN

Người thực hiện: Phạm Thị Thảo
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường THCS Cẩm Tú
SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Ngữ Văn

THANH HÓA, NĂM 2019
24