SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:
"GIÁO DỤC Ý THỨC BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG CHO HỌC SINH
QUA VIỆC TÍCH HỢP NỘI DUNG VÀO MỘT SỐ BÀI GIẢNG
GDCD LỚP 11"

1


A. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Ngày nay cùng với sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật, lao động của con người hiện
đại càng nhẹ nhàng hơn, năng suất lao động cao hơn, sản phẩm hàng hóa nhiều hơn phục
vụ nhu cầu vật chất và tinh thần của con người ngày càng đa dạng. Song trong công cuộc
Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa, quá trình sản xuất của con người cũng làm đã cho môi
trường bị ô nhiễm, tài nguyên bị tàn phá nghiêm trọng, thời tiết khí hậu bất thường …
Nhân loại đang đứng trước những nguy cơ tiềm ẩn đe doạ cuộc sống như Bệnh tật hiểm
nghèo, ảnh hưởng tới tuổi thọ và chất lượng cuộc sống. Vì vậy, vấn đề ô nhiễm môi
trường hiện nay không chỉ đòi hỏi sự quan tâm của một quốc gia, vùng lãnh thổ nào mà là
vấn đề quan trọng, cấp thiết của toàn nhân loại. Điều này khẳng định tại Hội nghị của
Liên hiệp quốc về “Môi trường và phát triển” họp ở Riô- Đgia nêrô ngày 14/3/2002.
Theo báo cáo của Bộ tài nguyên và môi trường, thực trạng môi trường nước ta hiện
nay là: Ô nhiễm nước, không khí và đất xuất hiện ở nhiều nơi, nhiều vấn đề vệ sinh môi
trường đã phát sinh cả ở thành thị và nông thôn. Môi trường bắt đầu ô nhiễm, trước hết là
do khai thác dầu. Các sự cố môi trường như bão lụt, hạn hán ngày càng tăng lên. Môi
trường bị ô nhiễm là do ý thức bảo vệ môi trường của con người còn kém. Hơn nữa do
dân số nước ta tăng nhanh và tập trung quá đông vào các đô thị lớn nên tình trạng ô
nhiễm không khí, nguồn nước ngày càng trầm trọng. Điều quan trọng là tình trạng ô
nhiễm môi trường đang trực tiếp ảnh hưởng xấu đến đời sống và sức khoẻ của con người.
Những thành phố lớn như Hà Nội, Hồ Chí Minh mỗi ngày có số lượng rác thải khoảng
500 tấn. Các doanh nghiệp như Vedan xả nước thải công nghiệp chưa qua xử lý vào sông

quan hệ giao tiếp, trong cống hiến và hưởng thụ” – (Lý luận dạy học môn giáo dục
công dân – NXB Đại học quốc gia Hà Nội – 1999 – Tr6)
Thông qua từng bài giảng cụ thể, giáo viên trực tiếp tích hợp vấn đề bảo vệ môi
trường cho học sinh. Tuy nhiên, hiện nay việc tích hợp đang còn nhiều bất cập, hạn chế
với nhiều lý do: Trước hết, phần lớn giáo viên chưa nắm được nội dung tích hợp trong
mỗi bài giảng, sau đó là lúng túng và thiếu chủ động sáng tạo, phương pháp tích hợp hoặc
tích hợp qua loa đại khái nên không hiệu quả. Đặc biệt một số giáo viên chưa biết tích
hợp làm mất đi ý nghĩa thiết thực của việc bảo vệ môi trường, giảm ý nghĩa thực tiễn của
bài dạy.
Theo số liệu điều tra tháng 3 năm 2012 tại trƣờng THPT chuyên Lam Sơn cho
thấy:
Chưa nắm được Còn lúng túng Tích hợp còn sơ Tích hợp có chất
nội dung tích hợp trong
phương sài
lượng tốt
pháp tích hợp
3


20%

20%

5%

55%

Muốn hình thành ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh, giáo viên phải đảm bảo 3
yếu tố sau:
Một là: Học sinh phải nhận thức một cách sâu sắc về môi trường và tầm quan trọng,

nhau hoặc liên hệ với những bài khác có nội dung cần tích hợp.
Để tích hợp đạt hiệu quả, giáo viên có thể áp dụng các phương pháp truyền thụ sau
đây:
- Phƣơng pháp thuyết giảng:
Kiến thức giáo viên sử dụng phải phong phú, đa dạng về tất cả các lĩnh vực của
môi trường nhằm gây hứng thú học tập cho học sinh.
- Phƣơng pháp trực quan:
Bằng những hình ảnh đã được sưu tầm về môi trường cho học sinh quan sát, nhận
xét, đánh giá rút ra kết luận vừa giúp học sinh hứng thú học tập, vừa giúp các em biết
nhận xét đánh giá vấn đề tích hợp.
- Phƣơng pháp điều tra xã hội học:
Đây là bước chuẩn bị để học sinh tiếp thu bài giảng. Điều tra theo phương pháp trắc
nghiệm khách quan hoặc viết thu hoạch cá nhân bàn bạc về vấn đề môi trường.
-

Điều tra xã hội học ở lớp: 11N, 11I, 11D, 11T

Điều tra xã hội học về tình hình môi trường ở địa phương: Trắc nghiệm trả lời câu
hỏi.
-

Viết thu hoạch hoặc bài kiểm tra ở lớp.
II. CÁC PHƢƠNG PHÁP TIẾN HÀNH TÍCH HỢP
1. Điều tra xã hội học về nhận thức của học sinh đối với môi trƣờng:

Phiếu số 1: Yêu cầu học sinh nhận thức đúng về môi trường, qua đó giáo viên
cũng nắm bắt được sự hiểu biết về môi trường để có phương pháp tích hợp phù hợp gây
được hứng thú trong học tập.
a. Nhận thức về môi trƣờng:
Học sinh hiểu khái niệm môi trường qua phiếu điều tra sau:

hệ sinh thái ảnh hưởng đến xã hội loài
người.

Sai

Phiếu số 2: Yêu cầu học sinh nhận thức đúng về ảnh hưởng của môi trường đối với
cuộc sống của con người. Học sinh xác định mối quan hệ giữa A và B.
Nối A và B sao cho phù hợp:

A

Đáp án

B

1. Bệnh hiểm nghèo hiện nay của
con người xảy ra là do ...

a. Hiệu ứng nhà kính, nhiệt độ
trái đất nóng lên.

2. Sức lao động của con người bị
giảm sút có nguyên nhân:

b. Khí thải công nghiệp, nước
thải công nghiệp, sinh hoạt
chưa qua xử lý xả trực tiếp vào
môi trường.

3. Các hiện tượng thiên nhiên trái

......

Hiện tượng cha chung không ai khóc

III. THỰC NGHIỆM TÍCH HỢP VÀ KẾT QUẢ ĐẠT ĐƢỢC
1. Xác định yêu cầu, mục đích tích hợp:
Tích hợp bảo vệ môi trường phải đạt được các mục đích yêu cầu sau:
- Vấn đề môi trường đang là một trong 4 vấn đề cấp thiết của nhân loại ngày nay:
Vấn đề chiến tranh hạt nhân và bảo vệ hòa bình, vấn đề ô nhiễm môi trường, vấn đề bệnh
7


tật hiểm nghèo, vấn đề phát triển của khoa học kỹ thuật. Đồng thời phải chỉ rõ cho học
sinh thấy được 4 vấn đề cấp thiết đó đều có nguồn gốc từ bảo vệ môi trường.
- Học sinh hiểu và nắm được vấn đề môi trường và có hành động thiết thực góp
phần vào việc bảo vệ môi trường nơi cư trú và cộng đồng dân cư sinh sống, là tuyên
truyền viên tích cực để tuyên truyền, vận động nhân dân nơi cư trú cùng nhau bảo vệ môi
trường của địa phương mình.
- Học sinh thấy được đây là một biểu hiện cụ thể của lòng nhân ái, tính nhân văn,
lòng yêu quê hương đất nước, lòng vị tha, là góp phần làm cho môi trường sống cộng
đồng trong lành, sạch sẽ để bảo vệ sức khỏe chống lại các nguy cơ bệnh tật xâm nhập vào
cơ thể con người...
2. Thực hành tích hợp và kết quả:
a. Xác định bài và nội dung tích hợp:
Chương trình GDCD lớp 11 năm học 2012 - 2013 có 4 bài.
Tên bài

Địa chỉ tích hợp

Nội dung giáo dục bảo vệ môi trƣờng


dân số thấp, mật độ dân số cao và phân
bố không hợp lý là một trong các
nguyên nhân là cạn kiệt tài nguyên và ô
nhiễm môi trường
- Kỹ năng: Tham gia tuyên truyền về
chính sách dân số phù hợp với lứa tuổi

Bài 12: Chính Tích hợp toàn bộ - Tình hình môi trường trong cả nước và
địa phương
sách bảo vệ tài vào nội dung bài
nguyên
môi
- Một số chủ trương chính sách cơ bản
trường
về bảo vệ môi trường ở nước ta
- Trách nhiệm của công dân trong việc
thực hiện chính sách bảo vệ môi trường
- Kỹ năng: Tham gia và tuyên truyền
thực hiện chính sách bảo vệ môi trường
b. Thực hành tích hợp và kết quả:
Đối với từng bài, quá trình ứng dụng phương pháp tích hợp bảo vệ môi trường
cần thực hiện phù hợp để đạt hiệu quả cao.
Bài 1: Công dân với phát triển kinh tế
Tích hợp tiết 1- mục 2: Các yếu cơ bản của quá trình sản xuất trong đó đối tượng lao
động là những nguyên liệu có sẵn trong tự nhiên và nguyên liệu qua tác động của lao
động.
Giáo viên cho học sinh thảo luận nhóm thông qua hệ thống câu hỏi sau:
Câu 1: Của cải trong tự nhiên có vô tận không? Nên khai thác như thế nào để không lãng
phí tài nguyên mà vẫn đảm bảo cân bằng sinh thái?

khói bụi ở các công trình đang thi công...
Bài 4: Cạnh tranh trong sản xuất và lưu thông hàng hóa
Giáo viên hoàn thành bài giảng, truyền thụ kiến thức về vai trò, vị trí, tác động của
cạnh tranh trong sản xuất và lưu thông hàng hóa.
Tích hợp tiết 8- mục 3: Tính hai mặt của cạnh tranh
Mặt tiêu cực của canh tranh: Vì chạy theo lợi nhuận một cách thiếu ý thức mà vi
phạm quy luật tự nhiên trong khai thác tài nguyên làm cho môi trường sinh thái bị ô
10


nhiễm nặng nề. Trong sản xuất không chú ý đến bảo vệ môi trường: như xả chất độc hại
vào nguồn nước, vào không khí gây nên những tác hại lớn cho sức khỏe con người. Giáo
viên phân tích kỹ để học sinh thấy được tác hại của ô nhiễm môi trương, giáo dục ý thức
bảo vệ môi trường cho các em trong lĩnh việc sản xuất kinh doanh.
Bài 11: Chính sách dân số và giải quyết việc làm
Dân số và việc làm đều có ảnh hưởng trực tiếp đến vấn đề bảo vệ môi trường
- Dân số tăng nhanh, dân số đông yêu cầu về của cải vật chất lớn nên phải tăng
cường sản xuất của cải vật chất dẫn đến khai thác tài nguyên nhiều, sản xuất tăng quá
nhanh, tốc độ đô thị hóa cao gây ô nhiễm môi trường.
- Dân số đông, rác thải sinh hoạt nhiều, môi trường nước, không khí bị ảnh hưởng
nghiêm trọng. Chẳng hạn như thành phố Hồ Chí Minh với số dân hơn 7 triệu người mỗi
ngày xử lý khoảng 500 tấn rác thải.
- Việc làm đang là vấn đề bức xúc của toàn xã hội gây ô nhiễm môi trường. Vấn
đề đặt ra là:
Thứ nhất: Dân số, việc làm không thể tách rời bảo vệ môi trường, dân số góp phần
bảo vệ môi trường và môi trường bảo vệ cuộc sống của con người.
Thứ hai: Dân số xây dựng môi trường, cảnh quan của cuộc sống, môi trường làm
đẹp cho cuộc sống con người.
Bài 12: Chính sách tài nguyên và bảo vệ môi trường
Xác định yêu cầu học xong bài này học sinh cần:

liên hệ thực tế làm nổi bật vấn đề.
- Xác định yêu cầu tích hợp: Nhận thức tư tưởng, tình cảm, mối quan tâm đến vấn
đề tích hợp.
2. Chọn hình thức kiểm tra để có sự tích hợp phù hợp:
a. Kiểm tra miệng: Ra đề trắc nghiệm nhanh giúp học sinh nhận xét đúng, sai đối
với môi trường qua nội dung bài giảng.
Bài 12: Chính sách tài nguyên và bảo vệ môi trường
Lựa chọn phương án đúng:
Câu 1: Cách xử lý rác thải nào sau đây có thể giảm tác hại ô nhiễm môi trường nhất?
a. Đốt và xả khí lên cao
b. Chôn sâu
12


c. Phân loại và tái chế
d. Đổ tập trung vào bãi rác
Câu 2: Những biện pháp hiệu quả để giữ cho môi trường sạch là?
a. Các nhà máy phải có hệ thống xử lý chất gây ô nhiễm môi trường
b. Thu gom xử lý tốt rác thải sinh hoạt
c. Mỗi người phải chấp hành nghiêm chỉnh Luật bảo vệ môi trường và tham gia
tích cực vào các hoạt động bảo vệ môi trường
d. Tất cả các phương án trên
b. Kiểm tra viết:
Bài kiểm tra 15 phút: Có thể liên hệ một ý ngắn
Câu hỏi liên hệ một ý ngắn: Khoa học và công nghệ được coi là “Quốc sách hàng đầu”
song phải đảm bảo không gây ô nhiễm môi trường. Vì sao?
Câu hỏi mang tính luận đề: Phát triển kinh tế là một yêu cầu tất yếu của xã hội nhưng
không phải bằng bất cứ cách nào. Điều đó đúng hay sai? Vì sao?
Với đề kiểm tra này học sinh phải vận dụng kiến thức về khoa học công nghệ, kinh
tế kết với môi trường để thấy được nguyên nhân, bản chất của vấn đề.

a. Đã có công trình nước sạch và vệ sinh theo quy định
b. Đã có cách xử lý chất thải đảm bảo môi trường trong sạch
c. Chưa có xử lý chất thải theo đúng quy định
d. Gây ô nhiễm nguồn nước nặng nề
VI. KẾT QUẢ CỦA QUÁ TRÌNH TÍCH HỢP BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG Ở
LỚP 11
Bằng các biện pháp điều tra học sinh các lớp trực tiếp giảng dạy chúng tôi thấy kết
quả đạt được như sau:
1. Về nhận thức:
- Học sinh đã nắm được khái niệm môi trường, tầm quan trọng của môi trường đối
với con người, đặc biệt là môi trường sinh thái có liên quan trực tiếp đến cuộc sống của
con người.
- Hình thành ý thức bảo vệ môi trường của học sinh cả ở nhà trường và khu dân
cư.
14


- Có ý thức bảo vệ môi trường và tuyên truyền vận động mọi người bảo vệ môi
trường sống của con người.
So sánh kết quả sau khi tích hợp bảo vệ môi trƣờng
ý thức bảo vệ môi trƣờng
Lớp

Tổng số HS

Trƣớc khi tích hợp

Sau khi tích hợp

Số lƣợng


11Đ

32

21

65%

31

96%

2. Về hành động:
- Tham gia tích cực vào các buổi làm trực nhật lớp, làm vệ sinh nhà trường và khu
vực dân cư nơi gia đình sinh sống.
- Biết nhận xét đánh giá chất lượng môi trường, đặc biệt là môi trường nước.
- Hình thành những ý tưởng sáng tạo trong việc bảo vệ môi trường như: Xử lý rác
thải, nước thải sinh hoạt ở gia đình sau đó đến khu dân cư.
- Biết đấu tranh tích cực, phê phán những hành vi vi phạm an toàn môi trường
sống và tuyên truyền cho mọi người thực hiện Luật tài nguyên môi trường do Quốc hội
ban hành năm 2005.
3. Kết quả kiểm tra:
- Kiểm tra các lớp 11 ở trường THPT Chuyên Lam Sơn các bài kiểm tra đều có
phần liên hệ thực tế ở địa phương nơi cư trú.
- 80% bài làm liên hệ đúng yêu cầu và bài viết có chất lượng cao, biết nhận xét,
đánh giá về môi trường.
15



25

69%

9

25%

2

6%

11N

16

12

75%

3

19%

1

6%

11Đ




d. Là một khía cạnh để hình thành nhân cách cho học sinh, hình thành tính nhân
văn, ý thức trách nhiệm cộng đồng.
2. Những đề xuất kiến nghị:
a. Với sách giáo khoa:
Các hình ảnh minh họa trong sách giáo khoa cần phải tăng thêm về số lượng đó là
phương pháp tích hợp trực quan, trực giác của bài học đối với học sinh. Nhà nước phải
trang bị thêm phim ảnh, tư liệu, băng hình, đồ dùng bộ môn để quá trình tích hợp đạt kết
quả cao.
b. Với nhà trƣờng:
- Nhà trường cần phải có kế hoạch và yêu cầu tích hợp cụ thể để giáo viên thực
hiện, tránh tuỳ tiện tích hợp không có chủ định, không có kế hoạch.
- Nhà trường có mối quan hệ chặt chẽ với địa phương để học sinh năm bắt được
các vấn đề cơ bản, quan trọng của địa phương đang diễn ra hàng ngày để giáo viên tích
hợp trong quá trình giảng dạy.
c. Với địa phƣơng:
Phải nắm được số học sinh đang học THPT để có những buổi tập trung nói chuyện
hoặc một hình thức giao lưu nào đó cho các em nắm được tình hình địa phương. Từ đó có
thể tích hợp sinh động trong bài làm, nâng cao sự hiểu biết của học sinh về môi trường
sống của mình.
KẾT LUẬN
Thực hiện chủ đề năm học 2012-2013 tiếp tục “Đổi mới phương pháp dạy học và
ứng dụng công nghệ thông tin” chúng tôi có những suy nghĩ tìm tòi, sáng tạo đổi mới
phương pháp dạy học, đánh giá học sinh nhằm nâng cao chất lượng giáo dục. Đồng thời
chọn những phương pháp tích hợp phù hợp để hình thành ý thức bảo vệ môi trường qua
môn GDCD cho học sinh lớp 11 nhằm gắn học sinh với thực tiễn cuộc sống. Hình thành
cho các em ý thức quan tâm đến những vấn đề cấp thiết đối với nhân loại ngày nay.
Kinh nghiệm giảng dạy tuy còn khiêm tốn song cũng có những tác động nhất định
và bước đầu thu được những kết quả khả quan như: ý thức, hành động, chất lượng học tập