TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN


NGUYỄN TRUNG KIÊN

TỔ CHỨC THỰC THI CHÍNH SÁCH
BẢO HIỂM XÃ HỘI TỰ NGUYỆN TẠI BẢO
HIỂM XÃ HỘI THÀNH PHỐ ĐIỆN BIÊN PHỦ
TỈNH ĐIỆN BIÊN
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ & CHÍNH SÁCH

Người hướng dẫn khoa học:

PGS.TS. BÙI ĐỨC THỌ


HÀ NỘI - 2017


LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn:“Tổ chức thực thi chính sách BHXHTN tại
BHXH thành phố Điện Biên Phủ, tỉnh Điện Biên” là công trình nghiên cứu khoa
học của tôi trực tiếp viết dưới sự hướng dẫn từ PGS .TS Bùi Đức Thọ - Trường Đại
học Kinh tế quốc dân Hà Nội.
Các nội dung nghiên cứu và kết quả trong đề tài này được thu thập từ nhiều
nguồn khác nhau có ghi trong phần tài liệu tham khảo. Công trình khoa học của tôi
được nghiên cứu một cách nghiêm túc, trung thực, khách quan và đảm bảo nội dung
khoa học theo đúng yêu cầu của cán bộ hướng dẫn. Các số liệu, tài liệu trong luận
văn là hoàn toàn khách quan, bắt nguồn từ thực tiễn và được trích dẫn lấy trong báo
cáo tổng kết và số liệu của BHXH Thành phố Điện Biên.

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
DANH MỤC HÌNH - BẢNG BIỂU
TÓM TẮT LUẬN VĂN ............................................................................................i
LỜI MỞ ĐẦU ..........................................................................................................1
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC THỰC THI CHÍNH SÁCH
BHXH TỰ NGUYỆN TẠI BHXH CẤP HUYỆN ...................................................9
1.1 TỔNG QUAN VỀ CHÍNH SÁCH BHXH TỰ NGUYỆN ..............................9
1.1.1 Khái niệm về bảo hiểm xã hội tự nguyện ....................................................9
1.1.2. Vai trò của chính sách bảo hiểm xã hội tự nguyện ....................................10
1.1.3. Đặc điểm của bảo hiểm xã hội tự nguyện .................................................11
1.1.4. Vai trò và tầm quan trọng của chính sách bảo hiểm xã hội tự nguyện ......12
1.1.5. Đối tượng áp dụng bảo hiểm xã hội tự nguyện .........................................13
1.1.6. Các chế độ bảo hiểm xã hội tự nguyện .....................................................14
1.1.7. Quỹ bảo hiểm xã hội tự nguyện ................................................................15
1.2. TỔ CHỨC THỰC THI CHÍNH SÁCH BHXH TỰ NGUYỆN TẠI BHXH
CẤP HUYỆN .........................................................................................................16
1.2.1. Khái niệm tổ chức thực thi chính sách bảo hiểm xã hội tự nguyện ..........16
1.2.2. Mục tiêu và tiêu chí đánh giá thực hiện mục tiêu tổ chức thực thi chế độ
chính sách bảo hiểm xã hội tự nguyện. ..............................................................16
1.2.3. Quá trình tổ chức thực thi chính sách bảo hiểm xã hội tự nguyện ............17
1.2.3.1. Chuẩn bị triển khai Chính sách bảo hiểm xã hội tự nguyện ...............18
1.2.3.2. Chỉ đạo triển khai chính sách bảo hiểm xã hội tự nguyện .................23
1.2.3.3. Kiểm soát sự thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội tự nguyện ..........26
1.2.4. Các yếu tổ ảnh hưởng đến quá trình tổ chức thực thi chính sách bảo hiểm
xã hội tự nguyện .................................................................................................31
1.2.4.1. Yếu tố thuộc bản thân Chính sách bảo hiểm xã hội tự nguyện ...........31
1.2.4.2. Yếu tố thuộc chính quyền tỉnh ........................................................31
1.2.4.3. Yếu tố thuộc người lao động ...........................................................32
1.2.4.4. Yếu tố thuộc các điều kiện kinh tế xã hội khác .................................32
1.2.5. Kinh nghiệm tổ chức thực thi chính sách bảo hiểm xã hội tự nguyện của

2.2.2. Thực trạng chỉ đạo triển khai chính sách bảo hiểm xã hội tự nguyện trên
địa bàn thành phố Điện Biên Phủ tỉnh Điện Biên ...............................................50
2.2.2.1. Thực trạng truyền thông, tuyên truyền chính sách BHXHTN trên địa
bàn thành phố Điện Biên Phủ...........................................................................51
2.2.2.2. Thực trạng triển khai các kế hoạch thực thi chính sách bảo hiểm xã hội
tự nguyện của BHXH thành phố Điện Biên Phủ ..........................................53
2.2.2.3. Thực trạng sử dụng quỹ bảo hiểm xã hội tự nguyện ...........................54
2.2.2.4. Thực trạng phối hợp với các sở ban ngành trên địa bàn thành phố
Điện Biên Phủ ...........................................................................................55
2.2.2.5. Thực trạng đàm phán và giải quyết xung đột ...................................56
2.2.2.6. Thực trạng xây dựng và vận hành hệ thống dịch vụ hỗ trợ ................56
2.2.3. Thực trạng kiểm soát sự thực hiện chính sáchbảo hiểm xã hội tự nguyện
của BHXH thành phố Điện Biên Phủ .................................................................57
2.2.3.1. Thực trạng xây dựng hệ thống thông tin phản hồi ............................57
2.2.3.2. Thực trạng giám sát, đánh giá sự thực hiện ......................................58
2.2.3.3. Thực trạng điều chỉnh chính sách ....................................................59
2.2.3.4. Thực trạng tham mưu, đề xuất đổi mới chính sách ...........................60
2.3. Kết quả thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội tự nguyện của BHXH thành


phố Điện Biên Phủ ................................................................................................60
2.4. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG TỔ CHỨC THỰC THI CHÍNH SÁCH
BHXH TỰ NGUYỆN TẠI BHXH THÀNH PHỐ ĐIỆN BIÊN PHỦ ...............65
2.4.1. Đánh giá thực hiện mục tiêu chế độ chính sách bảo hiểm xã hội tự nguyện ....65
2.4.2. Đánh giá kết quả điều tra thông qua phỏng vấn. .......................................67
2.4.2. Điểm mạnh trong tổ chức thực thi chính sách bảo hiểm xã hội tự nguyện
của BHXH Thành phố Điện Biên Phủ ................................................................67
2.4.3. Điểm yếu trong tổ chức thực thi chính sách bảo hiểm xã hội tự nguyện của
BHXH thành phố Điện Biên Phủ .......................................................................68
2.4.4. Nguyên nhân những điểm yếu trong tổ chức thực thi chính sách bảo hiểm



DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

ASXH
BHXH
BHYT
BHTN
BHXHBB
BHXHTN
NLĐ
NSDLĐ
LĐTBXH
BLĐTBXH
NTG

An sinh xã hội
Bảo hiểm xã hội
Bảo hiểm y tế
Bảo hiểm thất nghiệp
Bảo hiểm xã hội bắt buộc
Bảo hiểm xã hội tự nguyện
Người lao động
Người sử dụng lao động
Lao động thương binh xã hội
Bộ lao động thương binh xã hội
Người tham gia


DANH MỤC HÌNH - BẢNG BIỂU

Hình 2.1:

Sơ đồ cơ cấu tổ chức bộ máy BHXH thành phố Điện Biên Phủ ..........41


trƯờNG ĐạI HọC KINH Tế QUốC DÂN


nguyễn trung kiên

tổ chức thực thi chính sách bảo hiểm
xã hội tự nguyện tại bảo hiểm xã hội
thành phố điện biên phủ tỉnh điện
biên

Chuyên ngành: quản lý kinh tế & chính sách


Hµ Néi - 2017


i

`TÓM TẮT LUẬN VĂN
1. Tính cấp thiết của đề tài
Vấn đề ASXH được xem là một trong những nền tảng vững chắc cho sự phát
triển kinh tế và ổn định xã hội ở mọi quốc gia trên thế giới. Với tư cách là một trụ
cột trong hệ thống chính sách ASXH, Bảo hiểm xã hội (BHXH) đã trở thành công
cụ giúp cho Nhà nước điều tiết xã hội trong nền kinh tế thị trường, gắn kết giữa phát
triển kinh tế với thực hiện công bằng, tiến bộ xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống

mang lại quyền lợi cho người lao động càng được quan tâm. Đây là nhu cầu chính
đáng và thiết thực cần được Nhà nước và xã hội quan tâm thực hiện.
Xuất phát từ nhận thức về nhu cầu nói trên, với mong muốn đóng góp một
phần công sức của bản thân vào việc đánh giá tổ chức thực thi chính sách về
BHXHTN, đưa ra một số giải pháp thực hiện đối với công tác thực hiện chính sách
BHXHTN trên địa bàn thành phố Điện Biên Phủ nên tác giả lựa chọn đề tài: “Tổ
chức thực thi chính sách BHXHTN tại BHXH thành phố Điện Biên Phủ, tỉnh
Điện Biên” làm luận văn thạc sỹ của mình.
2. Mục tiêu nghiên cứu
- Xây dựng khung lý luận về tổ chức thực thi chính sách BHXHTN tại BHXH
cấp huyện;
- Phân tích thực trạng tổ chức thực thi chính sách BHXHTN tại BHXH thành
phố Điện Biên Phủ;
- Đề xuất một số định hướng và giải pháp hoàn thiện tổ chức thực thi chính
sách BHXHTN tại BHXH thành phố Điện Biên Phủ.
3. Nội dung nghiên cứu: Luận văn gồm có 3 chuơng
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3
chương:
CHƯƠNG 1: Cơ sở lý luận về tổ chức thực thi chính sách BHXHTN tại
BHXH cấp Huyện
BHXH là một trong những chính sách xã hội quan trọng của Đảng và Nhà
nước. Chính sách BHXH đã được thể chế hoá và thực hiện theo Luật BHXH là sự
chia sẻ rủi ro và các nguồn quỹ nhằm bảo vệ người lao động khi họ không còn khả


iii
năng làm việc. Ngày nay bên cạnh BHXHBB đối với nguời lao động và đơn vị sử
dụng lao động, được sự lãnh đạo của Đảng và nhà nước BHXH Việt Nam đã phát
triển thêm BHXHTN nhằm huớng tới người nông dân, nguời lao động tự do, nhóm
nguời lao động thuộc khu vực không chính thức. Góp phần bảo đảm ASXH, phát

quy định của pháp luật.
BHXH thành phố Điện Biên Phủ hiện nay được cơ cấu thành 4 tổ nghiệp vụ:
tổ tiếp nhận và quản lý hồ sơ (bộ phận một cửa), tổ thu – sổ thẻ – kiểm tra, tổ chế độ
chính sách, tổ kế toán - giám định - chi trả trong đó có 7 bộ phận chức năng gồm:
Phòng tiếp nhận và quản lý hồ sơ, phòng kế toán, phòng giám định, phòng thu,
phòng cấp sổ thẻ, phòng công nghệ thông tin, phòng chế độ chính sách.
Chuẩn bị triển khai chính sách BHXHTN:
BHXH thành phố Điện Biên Phủ chịu sự quản lý và chỉ đạo trực tiếp bởi
BHXH tỉnh Điện Biên. Về công tác Thu (chịu sự quản lý chỉ đạo trực tiếp bởi
Phòng Thu – BHXH tỉnh), về công tác chính sách (chịu sự quản lý chỉ đạo trực tiếp
bởi Phòng Chế độ chính sách – BHXH tỉnh). Giám đốc BHXH thành phố Điện Biên
Phủ: chỉ đạo trực tiếp toàn bộ công tác thực hiện chính sách BHXH.
BHXH thành phố Điện Biên Phủ xây dựng chương trình kế hoạch và các giải
pháp triển khai chính sách BHXHTN, chỉ đạo phối hợp giữa các ngành trong việc
thực hiện chương trình, kế hoạch, giải pháp của Ban chỉ đạo đề ra; Chỉ đạo, kiểm
tra, đôn đốc, hướng dẫn các bộ phận, đại lý triển khai thực hiện Nghị định, thông tư
các văn bản hướng dẫn của Chính phủ, BHXH Việt Nam ban hành. Tổng hợp tình
hình và kết quả triển khai chính sách BHXHTN trên phạm vi thành phố Điện Biên
Phủ. Phát hiện và đề xuất kịp thời những vướng mắc khó khăn trong quá trình triển
khai thực hiện ở địa phương; Hàng năm tiến hành tổng kết, báo cáo BHXH tỉnh về
kết quả công tác triển khai chính sách BHXHTN; thực hiện các nhiệm vụ khác liên
quan do BHXH tỉnh giao.
Các tổ nghiệp vụ do tổ trưởng tổ nghiệp vụ quản lý giúp Ban giám đốc triển
khai, thực hiện chính sách BHXHTN. Là đầu mối phối hợp công việc liên quan,
triển khai tới các đại lý thu BHXHTN trên địa bàn. Có trách nhiệm đề xuất, tham
mưu, kiến nghị về chính sách, mục tiêu, phương hướng hoạt động của Ban giám đốc
BHXH thành phố Điện Biên Phủ.


v

vi
BHXHTN. Thường xuyên theo dõi đối tượng đến hạn thu BHXHTN, nhắc nhở, xử
lý các Đại lý thu chậm nộp tiền thu BHXHTN của người dân.
BHXH thành phố Điện Biên Phủ tổ chức thực hiện tốt công tác kiểm tra, chỉ
đạo, hướng dẫn các Đại lý thu BHXHTN thực hiện nghiêm túc văn bản chính sách
của nhà nước. Cùng với đó theo dõi việc quản lý BHXHTN, mở rộng các nhóm đối
tượng trên địa bàn.
Định kỳ hàng năm, BHXH thành phố Điện Biên Phủ đã tổ chức hội nghị đánh
giá kết quả thực hiện triển khai chính sách BHXH nói chung và BHXHTN nói
riêng. Các nội dung chủ yếu đánh giá kết quả đạt được so với kế hoạch được giao
hàng năm, so với cùng kỳ năm trước, so với tổng số thu của toàn thành phố.
CHƯƠNG 3: Định hướng và một số giải pháp hoàn thiện tổ chức thực thi
chính sách BHXHTN tại BHXH Thành phố Điện Biên Phủ đến năm 2020
Trong giai đoạn tới, mục tiêu về thu BHXHTN phải đảm bảo đạt chỉ tiêu và
vượt mức chỉ tiêu BHXH tỉnh giao. Mở rộng phát triển đối tượng tham gia
BHXHTN trên địa bàn.
Đổi mới mạnh mẽ chất lượng công tác phục vụ, nâng cao chất lượng tổ chức
thực hiện chế độ BHXHTN, tăng cường phục vụ đối tượng tham gia BHXHTN.
Đẩy mạnh công tác cải cách thủ tục hành chính, trọng tâm là cải cách thủ tục
hành chính theo hướng đơn giản, gọn nhẹ; đồng thời nâng cao trách nhiệm, ý thức
phục vụ đối tượng tham gia và thụ hưởng BHXHTN, nhất là thực hiện tốt cơ chế
một cửa trong tiếp nhận và giải quyết các chế độ BHXHTN cho NLĐ.
Để tăng cường được hiệu quả quản lý BHXHTN thì việc tổ chức thực thi chính
sách BHXHTN cũng phải được sửa đổi, hoàn thiện.
Trước những mục tiêu ấy về BHXHTN, BHXH thành phố Điện Biên Phủ cần
phải có những giải pháp để hoàn tổ chức thực thi chính sách BHXHTN. Từ đó
mang chính sách BHXHTN đến nguời lao động để BHXHTN ngày một thiết thực
hơn trong cuộc sống.



thực hiện BHXHTN là một chính sách nhân văn, thể hiện sự quan tâm đến đời sống


viii
người dân lao động. Nhu cầu được chăm lo cuộc sống khi hết tuổi lao động là cần
thiết và chính đáng đối với tất cả mọi người không phân biệt giới tính, dân tộc và
nơi cư trú. Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với những người có mức thu nhập trung
bình và thấp. Tuy nhiên trên thực tế vẫn có những khó khăn khi triển khai loại hình
BHXH này, số lượng người tham gia còn thấp, sự hiểu biết của người dân về loại
hình BHXHTN còn hạn chế, công tác tổ chức thực hiện chưa hiệu quả...
Với thực trạng đó, trong phạm vi nghiên cứu của luận văn tác giả đã đi sâu vào
phân tích tình hình thực tế về tổ chức thực thi chính sách BHXHTN của BHXH
thành phố Điện Biên Phủ; đánh giá được thực trạng tổ chức thực thi chính sách
BHXHTN; đánh giá các nguyên nhân, các yếu tố ảnh hưởng đến việc tham gia
BHXHTN. Qua những phân tích, đánh giá tác giả đưa ra các giải pháp hoàn thiện tổ
chức thực thi BHXHTN nhằm đảm bảo tính hiệu quả của loại hình BHXH hết sức
thiết thực này.


trƯờNG ĐạI HọC KINH Tế QUốC DÂN


nguyễn trung kiên

tổ chức thực thi chính sách bảo hiểm
xã hội tự nguyện tại bảo hiểm xã hội
thành phố điện biên phủ tỉnh điện
biên
Chuyên ngành: quản lý kinh tế & chính sách


đồng thời giảm chi cho NSNN bảo đảm ASXH bền vững.
Bên cạnh bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người lao động và người sử dụng
lao động. BHXHTN là một trong những công cụ góp phần giữ vững sự ổn định xã


2
hội là nền tảng cho sự phát triển kinh tế. Tham gia BHXHTN là người lao động đã
tự lo cho mình khi về già. Tuy nhiên đến thời điểm này, số người tham gia
BHXHTN quá ít so với tổng số người lao động chưa tham gia BHXHBB. Tiến tới
BHXH toàn dân là mục tiêu của Đảng và Nhà nước ta. Để đạt được mục tiêu đó,
bên cạnh việc tuyên truyền sâu rộng hơn nữa Luật BHXH để người tham gia thấy
được lợi ích lâu dài của việc tham gia BHXHTN, thiết nghĩ cần điều chỉnh một số
quy định sao cho phù hợp với thực tế để người lao động nhìn rõ hơn quyền lợi của
mình khi tham gia.
Trong những năm qua, chế độ chính sách BHXH ngày đem lại nhiều quyền lợi
hơn cho người dân đặc biệt là chính sách BHXHTN một trong những chế độ chính
sách quan trọng trong hệ thống chính sách BHXH. Việc thực hiện chế độ BHXHTN
mang lại quyền lợi cho người lao động càng được quan tâm. Đây là nhu cầu chính
đáng và thiết thực cần được Nhà nước và xã hội quan tâm thực hiện.
Xuất phát từ nhận thức về nhu cầu nói trên, với mong muốn đóng góp một
phần công sức của bản thân vào việc đánh giá tổ chức thực thi chính sách về
BHXHTN, đưa ra một số giải pháp thực hiện đối với công tác thực hiện chính sách
BHXHTN trên địa bàn thành phố Điện Biên Phủ nên tác giả lựa chọn đề tài: “Tổ
chức thực thi chính sách BHXHTN tại BHXH thành phố Điện Biên Phủ, tỉnh
Điện Biên” làm luận văn thạc sỹ của mình.
2. Tổng quan tình hình nghiên cứu.
Ở nước ta, BHXH được biết đến hầu như chỉ là BHXHBB cho nhóm đối tượng
cán bộ, công chức viên chức và người lao động làm việc tại các doanh nghiệp, hợp
tác xã, hộ kinh doanh cá thể. Cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước,
đòi hỏi phải đổi mới và hoàn thiện hệ thống BHXH theo cả hai hình thức là

đến năm 2020.


5
5. Phương pháp nghiên cứu
5.1.Khung lý thuyết:
Điều kiện để tổ
chức thực thi chính
sách BHXHTN

Nội dung tổ chức
thực thi chính sách
BHXHTN

- Chính sách hợp lý;

- Chuẩn bị triển khai
chính
sách
BHXHTHN;

- Tổ chức hành chính
công và hệ thống
chăm sóc khách
hàng;
- Sự quan tâm của
lãnh đạo các cấp
- Có niềm tin và sự
ủng hộ của đa số
người dân.

Bước 1: Nghiên cứu một số nội dung lý thuyết cơ bản về tổ chức thực thi chính
sách để xây dựng khung lý thuyết về tổ chức thực thi chính sách BHXHTN của BHXH
thành phố Điện Biên Phủ. Tác giả sử dụng phương pháp tổng hợp mô hình hóa.
Bước 2: Thu thập dữ liệu
Thu thập dữ liệu thứ cấp: thông qua các văn bản chỉ đạo điều hành công tác tổ
chức thực thi chính sách BHXHTN của BHXH Thành phố Điện Biên Phủ. Căn cứ
vào chức năng nhiệm vụ của từng phòng ban, bộ phận tác giả thu thập số liệu, báo
cáo, đánh giá của các phòng, các bộ phận thuộc BHXH Thành phố Điện Biên Phủ,
cụ thể: