1


MỤC LỤC

Trang

A. ĐẶT VẤN ĐỀ..................................................................................................................3
1. Lý do chọn đề tài..............................................................................................................................3
2. Lịch sử vấn đề..................................................................................................................................4
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu....................................................................................................4

B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ..................................................................................................5
1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ HOẠT ĐỘNG NHÓM TRONG DẠY HỌC
LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THPT.............................................................................................................5
1.1. Một số vấn đề chung về hoạt động nhóm trong dạy học......................................................5
1.2. Thực tiễn việc tổ chức HĐN trong dạy học lịch sử ở trường THPT.....................................8
2. XÁC ĐỊNH HỆ THỐNG KIẾN THỨC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NHÓM TRONG DẠY HỌC
PHẦN LỊCH SỬ THẾ GIỚI CẬN ĐẠI Ở LỚP 10 TRƯỜNG THPT..............................................10
3. TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NHÓM TRÊN LỚP TRONG DẠY HỌC PHẦN LỊCH SỬ THẾ
GIỚI CẬN ĐẠI Ở LỚP 10 TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG..............................................14
3.1. Một số yêu cầu tổ chức HĐN trong giờ lên lớp môn Lịch sử.............................................14
3.2. Các biện pháp sư phạm tổ chức HĐN trên lớp trong dạy học phần Lịch sử thế giới cận đại
ở lớp 10 trường THPT................................................................................................................15
3.2.2. Biện pháp sư phạm tổ chức HĐN theo mô hình nhóm trong giờ lên lớp phần Lịch sử thế
giới cận đại ở lớp 10 trường THPT............................................................................................22

TÀI LIỆU THAM KHẢO.................................................................................................31

2


lịch sử nói riêng; chưa tính đến những điều kiện khách quan và chủ quan để thực hiện có
hiệu quả. GV áp dụng phương pháp này còn chủ quan, theo kinh nghiệm cá nhân. Vì vậy,
việc khắc phục tình hình trên là yêu cầu được đặt ra cấp thiết.
Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi quyết định chọn đề tài “Một số biện pháp tổ
chức hoạt động nhóm trong dạy học lịch sử thế giới cận đại lớp 10 trường trung học phổ
thông (chương trình chuẩn)” để viết sáng kiến kinh nghiệm năm 2019.

3


2. Lịch sử vấn đề
- Dạy học theo nhóm có lịch sử lâu đời. Nhà triết học Hi lạp cổ đại Socrate đã đề ra
phương pháp hội thoại - trò chuyện với đặc trưng chủ yếu là trao đổi, tranh luận để tìm tòi,
phát hiện ra chân lý. Hình thức học tập này bắt đầu áp dụng ở các nước Tây Âu như Đức,
Pháp hồi thế kỷ XVIII. Cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, các nhà giáo dục học, tâm lý học
Tây Âu bắt đầu nghiên cứu vấn đề học tập cộng đồng. Sau đó, được Peterson, Dottre (Thụy
Sĩ), Elsa (Áo), Kôtôv (Nga) và những nhà giáo dục khác nghiên cứu vận dụng và phát triển
khá phổ biến ở các nước Phương Tây.
- Ở nước ta, các phong trào học tập dân chủ, học tập nhóm xuất hiện từ sau Cách
mạng Tháng Tám, tiếp tục tồn tại và phát triển trong suốt những thập niên sau đó dưới
những hình thức khác nhau; tuy nhiên nó chưa trở thành một xu hướng dạy học phổ biến
lúc bấy giờ. Từ những năm 90 của thế kỷ XX, hình thức HĐN trong dạy học ở các nhà
trường nói chung, THPT nói riêng mới được chú ý nghiên cứu; song kết quả thu được còn
quá khiêm tốn.
Do HĐN là phương pháp còn mới, nên những tài liệu nghiên cứu về HĐN trong dạy
học nói chung, môn lịch sử nói riêng chưa được phổ biến rộng rãi. Có một số tài liệu, bài
báo của các tác giả Trần Quốc Tuấn [20], Nguyễn Hữu Chí [6], Nguyễn Anh Dũng [8]...
bước đầu trình bày những vấn đề lý luận chung về cơ sở xuất phát, quy trình tổ chức, ưu
điểm, hạn chế... của phương pháp HĐN trong dạy học lịch sử và đưa ra một số ví dụ minh
họa cho hoạt động này.

em phải hợp tác với nhau để cùng giải quyết nhiệm vụ học tập, là nơi HS giao tiếp, chia sẻ,
cạnh tranh với nhau và thể hiện bản thân mình...) mà còn là đối tượng học tập của HS (học
giải quyết các mối quan hệ trong nhóm, học cách tổ chức, lập kế hoạch, học các kỹ năng xã
hội).
“HĐN” là cách gọi tắt của “hoạt động của nhóm học tập” hay “dạy học và hợp tác
trong nhóm”. Trong tiếng Anh, HĐN được gọi là “Group work” (làm việc nhóm).
Từ trước đến nay các nhà nghiên cứu về lý luận dạy học đã nêu lên những định nghĩa
về HĐN trong dạy học như sau:
- Trong giáo trình “Hoạt động dạy học ở trường (THCS)” [1], tác giả Nguyễn Ngọc
Bảo, Hà Thị Đức cho rằng: dạy học theo nhóm là hoạt động dạy học có sự phân chia HS
theo từng nhóm nhỏ, trong đó có nhiều thành phần khác nhau về giới tính, trình độ, cùng
thảo luận, trao đổi suy nghĩ dựa trên cơ sở hoạt động tích cực của từng cá nhân. Mỗi thành
viên phải vừa hoàn thành nhiệm vụ học tập của bản thân mình, vừa có trách nhiệm đối với
việc học tập của các thành viên khác. HS trong nhóm cùng làm việc với nhau để thực hiện
những mục tiêu đã đề ra.
- Ths. Nguyễn Trọng Sửu: “Dạy học nhóm là hình thức xã hội của dạy học, trong đó
HS của một lớp được chia thành các nhóm nhỏ trong khoảng thời gian giới hạn, mỗi nhóm
tự lực hoàn thành các nhiệm vụ học tập trên cơ sở phân công và hợp tác làm việc. Kết quả
làm việc của nhóm sau đó được trình bày và đánh giá trước toàn lớp” [ 19, tr. 21].
- PGS. TS. Trần Ngọc Giao: “Hoạt động dạy học theo nhóm là hoạt động trong đó GV
tổ chức cho HS hoạt động và hợp tác với nhau trong các nhóm nhằm đạt được mục tiêu học
tập” [2, tr. 90].
Từ những quan niệm trên, có thể hiểu khái niệm dạy học theo nhóm là hoạt động dạy
học trong đó HS của lớp được chia thành nhiều nhóm nhỏ, các thành viên của nhóm cùng
làm việc để đạt được những mục tiêu học tập đã đề ra. Bản chất của HĐN là sử dụng các
5


mối quan hệ mang tính tương tác trực tiếp, đa chiều ở nhiều cấp độ khác nhau giữa các
chủ thể để tổ chức dạy học.

trước lớp” [20, tr. 33]. Nguyễn Trọng Sửu cũng cho rằng HĐN chia thành 3 giai đoạn cơ bản:
Nhập đề và giao nhiệm vụ; Làm việc nhóm; Trình bày kết quả và đánh giá [19, tr. 21]. Các
tác giả như Nguyễn Văn Phán [17, tr. 9], Dương Giáng Thiên Hương [11, tr. 20]... đều cho
rằng HĐN được tiến hành qua ba bước; song Nguyễn Thị Quỳnh Phương [18, tr. 29]) thì đưa
ra 5 bước trong quá trình HĐN.
6


Tuy có sự khác nhau về phân chia các bước và tên gọi của nó nhưng về cơ bản những
công việc phải thực hiện trong HĐN thì các tác giả đều thống nhất với nhau. Tổng hợp ý
kiến của các tác giả như đã nêu ở trên, chúng tôi đưa ra quy trình HĐN bao gồm 5 bước
sau:
Bước

Bước 1:
Xác định
nhiệm vụ

Bước 2:
Chuẩn bị
hoạt động
nhóm

Bước 3:
Triển khai
hoạt động
nhóm

Bước 4:
Trình bày và

- Xây dựng mối quan hệ thân thiện,
hợp tác giữa thầy và trò, trò với trò
trong quá trình học tập.
- Hướng dẫn các nhóm báo cáo kết
quả thảo luận.
- Ghi lại những nội dung quan trọng
hoặc chưa rõ để đưa ra thảo luận
chung cả lớp.
7

Nhiệm vụ của HS
- Nhận thức nhiệm vụ học tập.
- Thu thập thông tin, tái hiện
tri thức chuẩn bị làm việc
theo nhóm.

- HS tham gia vào các nhóm
đã được phân công.

- Đọc SGK, nghiên cứu tài
liệu, huy động kiến thức để
tham gia thảo luận.
- Các thành viên trong nhóm
tự lực thực hiện nhiệm vụ và
thông báo kết quả cho nhau.
- Nêu ý kiến cá nhân, nếu
không thống nhất thì trao đổi
để đạt được sự thống nhất
chung trong nhóm.


- Chúng tôi nhận thấy đa số GV đều cho rằng việc tổ chức HĐN trong dạy học lịch
sử là rất cần thiết, nó tạo điều kiện cho GV phát huy tính tích cực học tập của HS, tạo cơ hội
cho các em thể hiện hiểu biết của mình, rèn luyện và hoàn thiện kĩ năng trình bày ý kiến,
kích thích tư duy sáng tạo của người học. Tuy nhiên, một số GV còn chưa hiểu rõ về cách tổ
chức HĐN trong giờ lên lớp môn Lịch sử, họ chưa nắm vững những vấn đề như: hình thức,
qui trình tổ chức HĐN như thế nào; nhiệm vụ của mỗi nhóm là giống nhau hay khác nhau;
những nội dung nào được lựa chọn để tổ chức cho HĐN; trong một tiết học nên tổ chức
bao nhiêu HĐN và phải dành bao nhiêu thời gian cho HĐN; số lượng nhóm và số HS trong
mỗi nhóm như thế nào; căn cứ vào đâu để chia nhóm; nhóm trưởng có vai trò gì, nhóm
trưởng là cố định hay thay đổi...
- Về tần số sử dụng phương pháp tổ chức HĐN trong dạy học lịch sử ở trường THPT.
Nhiều GV còn chưa rõ ràng trong nhận thức, lúng túng trong cách thức, biện pháp và quy
trình thực hiện nên hiệu quả đạt được chưa cao. Vì vậy, qua điều tra cho thấy, hiện nay tần
số sử dụng phương pháp HĐN của GV trong dạy học lịch sử ở trường THPT vẫn còn chiếm
tỉ lệ khiêm tốn so với các phương pháp dạy học khác.
- Mặc dù đa số GV nhận thức được tầm quan trọng và ý nghĩa to lớn của việc tổ chức
HĐN nhưng họ lại rất ít áp dụng phương pháp này. Việc tiến hành HĐN trong giờ lên lớp
còn mang tính tự phát, đối phó nên GV chưa có sự chuẩn bị kỹ lưỡng và tiến hành thường
xuyên trong tất cả các tiết học mà chỉ thực hiện khi thao giảng hoặc có người dự giờ. Thực
tế, hầu hết giáo án của GV có đề cập đến phương pháp HĐN nhưng khi dạy học trên lớp
8


nếu không có người dự giờ thì họ không thực hiện. Có nhiều lý do để giải thích cho thực
trạng này như: HĐN mất thời gian, HS không hợp tác, GV tiến hành chưa thuần thục nên
khi tổ chức HS tham gia không hiệu quả.
- Qua dự giờ, trao đổi với đồng nghiệp, chúng tôi nhận thấy: Nhiều GV, nhất là GV trẻ
do chưa nắm vững việc tổ chức HĐN nên khi tiến hành còn nhiều sai sót như:
Giao nhiệm vụ cho các nhóm chưa rõ ràng, làm cho HS nhận thức không đầy đủ vấn
đề cần thảo luận. Nhóm trưởng được GV chỉ định vĩnh viễn, thường là những HS có học



2. XÁC ĐỊNH HỆ THỐNG KIẾN THỨC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NHÓM TRONG DẠY
HỌC PHẦN LỊCH SỬ THẾ GIỚI CẬN ĐẠI Ở LỚP 10 TRƯỜNG THPT
Tuân thủ những yêu cầu cơ bản trong dạy và học môn lịch sử cộng với việc nghiên
cứu nội dung chương trình, SGK kết hợp kinh nghiệm qua thực tế giảng dạy của bản thân
và đồng nghiệp, chúng tôi xác định hệ thống kiến thức cơ bản, cần thiết để tổ chức HĐN ở
trên lớp khi dạy học phần Lịch sử thế giới cận đại thuộc lớp 10 trường THPT phù hợp với
mục tiêu từng bài học cụ thể như sau:
Bài 29: Cách mạng Hà Lan và cách mạng tư sản Anh
Sáng kiến kinh nghiệm xác định nội dung kiến thức tổ chức HĐN của bài này bao gồm:
- Hạn chế của Cách mạng Hà Lan (Cách mạng Hà Lan có những hạn chế gì? Vì sao có
những hạn chế đó?).
- Đặc điểm của Cách mạng tư sản Anh (Nêu những đặc điểm của Cách mạng tư sản
Anh. Đặc điểm nào là nổi bật nhất, vì sao?).
- So sánh cách mạng tư sản Anh với cách mạng Hà Lan theo các tiêu chí: nhiệm vụ,
động lực, lãnh đạo, kết quả của cách mạng, vị trí ý nghĩa.
Bài 30: Chiến tranh giành độc lập của các thuộc địa Anh ở Bắc Mĩ
Sáng kiến kinh nghiệm xác định nội dung kiến thức tổ chức HĐN của bài này bao gồm:
- Tình hình các thuộc địa Anh ở Bắc Mĩ (Điểm nổi bật nhất của tình hình kinh tế của
các thuộc địa Anh ở Bắc Mĩ là gì, vì sao? Xác định những mâu thuẫn tồn tại trong các thuộc
địa Anh ở Bắc Mĩ trước khi cuộc chiến tranh nổ ra ở đây. Mâu thuẫn nào là chủ yếu, vì
sao?).
- Diễn biến cuộc Chiến tranh giành độc lập của các thuộc địa Anh ở Bắc Mĩ (Theo em
cuộc Chiến tranh giành độc lập của các thuộc địa Anh ở Bắc Mĩ được chia làm mấy giai
đoạn? Nội dung cơ bản của mỗi giai đoạn? Sự kiện nào được chọn làm mốc phân chia các
giai đoạn. Vì sao?).
- Tuyên ngôn độc lập của nước Mĩ (xác định nội dung cơ bản của bản Tuyên ngôn độc
lập được thông qua tại Đại hội lục địa lần thứ hai (14/7/1776). Những điểm tích cực và hạn
chế của Tuyên ngôn).

tích cực và mặt trái của những hệ quả đó?).
Bài 33: Hoàn thành cách mạng tư sản ở châu Âu và Mĩ giữa thế kỷ XIX
Sáng kiến kinh nghiệm xác định nội dung kiến thức tổ chức HĐN của bài này bao gồm:
- Thống nhất nước Đức (Việc thống nhất nước Đức được thực hiện bằng con đường
nào, vì sao? Tác động của nó đối với sự phát triển nước Đức).
- Thống nhất I-ta-li-a (Việc thống nhất I-ta-li-a được thực hiện bằng con đường nào, vì
sao? Tác động của nó đối với sự phát triển của I-ta-li-a).
- So sánh con đường thống nhất đất nước ở Đức và I-ta-li-a. Tác dụng của quá trình
thống nhất đất nước đối với sự phát triển của chủ nghĩa tư bản ở 2 nước này.
- Nội chiến ở Mĩ (Nguyên nhân, diễn biến, kết quả của cuộc nội chiến ở Mĩ).
- Tính chất của cuộc đấu tranh thống nhất Đức, I-ta-li-a và nội chiến Mĩ
Bài 34: Chủ nghĩa tư bản chuyển sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa
Sáng kiến kinh nghiệm xác định nội dung kiến thức tổ chức HĐN của bài này bao gồm:
- Những thành tựu khoa học - kỹ thuật (Lập bảng thống kê về những thành tựu khoa
học - kỹ thuật cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX. Tự chọn một thành tựu tiêu biểu của mỗi
lĩnh vực và trình bày hiểu biết của mình về thành tựu đó. Rút ra kết luận về sự phát triển
của khoa học - kỹ thuật).
11


- Đặc điểm của chủ nghĩa tư bản ở giai đoạn đế quốc chủ nghĩa (Nêu những đặc điểm
của chủ nghĩa tư bản trong giai đoạn đế quốc chủ nghĩa. Đặc điểm nào là cơ bản nhất, vì
sao? Ngoài những đặc điểm chung, mỗi nước đế quốc có đặc điểm riêng gì? Vì sao lại
mang đặc điểm riêng như vậy?
- Mâu thuẫn xã hội trong giai đoạn đế quốc chủ nghĩa (Đó là những mâu thuẫn xã hội
nào? Trong giai đoạn đế quốc chủ nghĩa, những mâu thuẫn xã hội này sẽ phát triển như thế
nào, vì sao? Hệ quả tất yếu của những mâu thuẫn này như thế nào?
Bài 35: Các nước đế quốc Anh, Pháp, Đức, Mĩ và sự bành trướng thuộc địa
Sáng kiến kinh nghiệm xác định nội dung kiến thức tổ chức HĐN của bài này bao gồm:
- Tình hình kinh tế, chính trị của nước Anh cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX. Vì sao

- Công xã Pa-ri (Những căn cứ để khẳng định Công xã Pa-ri là nhà nước kiểu mới?
Nguyên nhân thất bại, ý nghĩa lịch sử và bài học kinh nghiệm của Công xã Pa-ri?).
Bài 39: Quốc tế thứ hai
Sáng kiến kinh nghiệm xác định nội dung kiến thức tổ chức HĐN của bài này bao gồm:
- Phong trào công nhân cuối thế kỉ XIX (Các cuộc đấu tranh tiêu biểu của giai cấp
công nhân diễn ra cuối thế kỷ XIX. Những căn cứ để khẳng định phong trào công nhân thế
giới vẫn tiếp tục phát triển vào cuối thế kỷ XIX).
- Quốc tế thứ hai (Hoàn cảnh ra đời và những hoạt động của Quốc tế thứ hai trong thời
kỳ đầu. Vì sao Quốc tế thứ hai ngày càng phân hóa và đi đến chỗ tan rã? Vai trò của Ăngghen đối với Quốc tế thứ hai).
Bài 40: Lênin và phong trào công nhân Nga đầu thế kỉ XX
Sáng kiến kinh nghiệm xác định nội dung kiến thức tổ chức HĐN của bài này bao gồm:
- V.I. Lê-nin (Những hiểu biết của các em về cuộc đời hoạt động cách mạng của V.I.
Lê-nin. Những đóng góp về mặt lý luận và thực tiễn của V.I. Lê-nin đối với phong trào công
nhân Nga và phong trào công nhân quốc tế.
- Cách mạng 1905 - 1907 ở Nga (Tính chất của cách mạng 1905 - 1907 ở Nga? Vì
sao? So sánh cách mạng 1905 - 1907 ở Nga với các cuộc cách mạng tư sản diễn ra ở các
nước trước đó).
Tóm lại, qua 12 bài học của phần Lịch sử thế giới cận đại ở lớp 10 trường THPT,
chúng tôi xác định được 39 đơn vị kiến thức để tổ chức HĐN trong giờ lên lớp. Những
kiến thức trên vừa đảm bảo tính cơ bản, trọng tâm của từng bài, vừa đa dạng, phong phú
về nội dung và loại hình, phù hợp với trình độ, năng lực nhận thức của HS, góp phần thực
hiện mục tiêu về giáo dưỡng, giáo dục và phát triển của bộ môn.
Căn cứ vào đối tượng HS, điều kiện dạy học cụ thể của từng lớp, từng trường; dựa vào
năng lực, sở trường của mình mà GV lựa chọn và sử dụng những kiến thức trên để thiết kế
các HĐN trong các giờ học lịch sử ở trên lớp theo những cách tổ chức khác nhau nhằm đem
lại hiệu quả tối ưu.

13



Việc phối hợp đa dạng các phương pháp và hình thức dạy học trong toàn bộ quá trình
dạy học là một yêu cầu cần thiết nhằm phát huy tính tích cực và nâng cao hiệu quả dạy học.
HĐN là phương pháp có nhiều ưu điểm và thế mạnh trong việc phát huy tính tích cực của
HS, nhưng nó cũng có những hạn chế nhất định. Do đó, trong quá trình dạy học cần phối
hợp HĐN với các phương pháp dạy học khác như thuyết trình, sử dụng đồ dùng trực quan...
3.1.5. Phải đảm bảo tính hiệu quả của HĐN trong dạy học
Để đảm bảo tính hiệu quả của HĐN trong dạy học cần chú ý các vấn đề sau:
14


- Cần tạo điều kiện tốt nhất cho HS tiến hành HĐN từ không gian, thời gian, sắp xếp
công việc khoa học, đặc biệt phải dành đủ thời gian cho hoạt động thảo luận, tránh tâm lý
lúc nào cũng sợ hết thời gian ở cả thầy lẫn trò.
- Xác định đúng yêu cầu của từng HĐN để thực hiện một cách có ý nghĩa và mang lại
hiệu quả thiết thực, tránh kiểu làm việc hình thức, có tính chất trình diễn, minh họa hay đối
phó.
- Nội dung được đưa ra thảo luận phải phù hợp với HĐN hơn những hoạt động dạy học
khác. Nội dung không quá nhỏ, vụn vặt; có thể đưa ra các khả năng cho HS lựa chọn, nhưng
để lựa chọn được cách nhìn nhận, giải quyết đúng đắn vấn đề thì buộc các em phải trao đổi
với các thành viên khác.
3.2. Các biện pháp sư phạm tổ chức HĐN trên lớp trong dạy học phần Lịch sử thế giới
cận đại ở lớp 10 trường THPT
Trong khuôn khổ sáng kiến kinh nghiệm này, chúng tôi trình bày việc tổ chức HĐN
cho HS trong giờ lên lớp thông qua dạy học một số kiến thức cơ bản của phần Lịch sử thế
giới cận đại ở lớp 10 trường THPT theo hai hướng: (1) căn cứ vào nội dung kiến thức của
HĐN, và (2) căn cứ vào mô hình tổ chức của HĐN.
3.2.1. Biện pháp sư phạm tổ chức HĐN theo nội dung kiến thức trong giờ lên lớp phần Lịch
sử thế giới cận đại ở lớp 10 trường THPT
3.2.1.1. Mỗi nhóm thảo luận về một đơn vị kiến thức khác nhau nhưng yêu cầu
công việc thì giống nhau

- GV tổng kết và chuyển sang nội dung khác.
Ví dụ 2: Khi dạy Bài 35: “Các nước đế quốc Anh, Pháp, Mĩ, Đức và sự bành trướng
thuộc địa” (2 tiết), GV tổ chức cho HS tiến hành HĐN tìm hiểu về toàn bộ bài học này như
sau:
Mục tiêu hoạt động: Giúp HS nắm được những nét cơ bản nhất về tình hinh kinh tế,
chính sách đối nội, đối ngoại... của các nước đế quốc Anh, Pháp, Đức, Mĩ. Có nhận thức
đúng về bản chất của chủ nghĩa đế quốc.
Tổ chức hoạt động: Ở tiết 1, sau khi giới thiệu bài học, định hướng nhiệm vụ nhận
thức cho HS, GV chia lớp làm 4 nhóm, mỗi nhóm có từ 10 đến 12 HS. Phân công mỗi
nhóm tìm hiểu về một nước đế quốc theo các yêu cầu sau: (1) Tình hình kinh tế, (2) Chính
sách đối nội, (3) Chính sách đối ngoại, (4) Đặc điểm nổi bật.
Biện pháp tiến hành:
Trong tiết 1, HS tiến hành các công việc:
- GV hướng dẫn cho từng cá nhân nghiên cứu SGK.
- Nhóm trưởng điều khiển trao đổi trong nhóm và ghi kết quả vào phiếu học tập.
- GV giám sát và hướng dẫn các nhóm thảo luận.
Ở tiết 2, tiếp tục thực hiện những công việc còn lại:
- Từng nhóm cử đại diện trình bày kết quả thảo luận của nhóm mình. Các nhóm còn
lại phát biểu ý kiến, tranh luận.
- GV tổng kết, nhắc lại những kiến thức chính cần nắm vững của từng nước đế quốc
và tiếp tục hướng dẫn HS rút ra kết luận chung về chủ nghĩa đế quốc.
3.2.1.2. Một số nhóm thảo luận về một đơn vị kiến thức khác nhau nhưng yêu cầu
công việc thì giống nhau
Hình thức này được sử dụng khi dạy học những bài có 2 đơn vị kiến thức khác nhau,
nhưng phương pháp tìm hiểu để nhận thức thì giống nhau. Nó tương tự như hình thức
3.2.1.1, chỉ khác ở chỗ là thay mỗi nhóm bằng một số nhóm cùng tìm hiểu, thảo luận về một
nội dung kiến thức.
16



những kiến thức cơ bản của bài học.
Ví dụ 2: Tương tự như trên, khi dạy học Bài 35: “Các nước Anh, Pháp, Đức, Mĩ và sự
bành trướng thuộc địa”, ở tiết 1 nghiên cứu về 2 nước đế quốc là Anh và Pháp, GV tổ chức
cho HS tiến hành HĐN như sau:
- Chia lớp làm 6 nhóm, mỗi nhóm có từ 6 đến 8 HS, 3 nhóm ở dãy bàn bên phải tổ
chức tìm hiểu, trao đổi về đế quốc Anh; 3 nhóm ở dãy bàn bên trái tìm hiểu, trao đổi về đế
quốc Pháp.
17


- Nội dung tìm hiểu, thảo luận và ghi vào phiếu học tập của tất cả các nhóm theo các
gợi ý sau:
1. Tình hình kinh tế của mỗi nước.
2. Tình hình chính trị của mỗi nước.
3. Chính sách đối ngoại của mỗi nước.
4. Đặc điểm nổi bật của mỗi nước.
- Thời gian dành cho toàn bộ hoạt động này là 30 phút, 15 phút cho từng nhóm làm
việc, 15 phút cho 2 nhóm cử đại diện báo cáo kết quả và các nhóm còn lại phát biểu ý kiến bổ
sung. Cả lớp tranh luận về những nội dung chưa được thống nhất.
- Cuối cùng, GV đánh giá kết quả hoạt động của từng nhóm; bổ sung, nhấn mạnh
những kiến thức cơ bản của bài học.
Ở tiết 2 dạy về hai nước Đức, Mỹ, GV có thể tổ chức cho HS tiến hành HĐN tương tự
như tìm hiểu hai nước Anh, Pháp ở tiết 1.
So với hình thức 3.2.1.1 thì hình thức này được tiến hành trọn vẹn trong 1 tiết học và
có từ 2 nhóm trở lên cùng tìm hiểu về một đơn vị kiến thức cho nên việc tranh luận, đóng
góp ý kiến sẽ diễn ra sôi nổi hơn, chất lượng đạt được sẽ cao hơn.
3.2.1.3. Tất cả các nhóm cùng thảo luận về một đơn vị kiến thức và yêu cầu công
việc là như nhau
Với hình thức này, số lượng nhóm có thể ít hay nhiều tùy theo mức độ phức tạp của
nhiệm vụ được giao, tùy theo nội dung cần làm rõ: có thể thành lập nhóm thì thầm (2 HS),

mạng” thuộc Bài 31, GV tổ chức cho HS HĐN như sau:
Mục tiêu hoạt động: Giúp HS thấy được sự ra đời, tác động của những chính sách của
phái Giacôbanh đối với tình hình nước Pháp lúc bây giờ. Rèn luyện HS kỹ năng nhận xét,
đánh giá lịch sử.
Tổ chức hoạt động: Chia lớp thành 6 nhóm, mỗi nhóm có từ 6 đến 8 HS, được sắp xếp
ngồi gần kề nhau của hai dãy bàn dài. GV giao nhiệm vụ cho tất cả các nhóm cùng tổ chức
trao đổi, thảo luận các vấn đề:
1. Nên chuyên chính Giacôbanh thành lập trong hoàn cảnh nào?
2. Những căn cứ để khẳng định nền chuyên chính Giacôbanh là đỉnh cao của cách
mạng Pháp?
3. Vì sao nền chuyên chính Giacôbanh sụp đổ?
Thời gian hoạt động: từ 10 đến 12 phút.
Biện pháp tiến hành:
- Cá nhân tự nghiên cứu SGK, cùng trao đổi thảo luận trong nhóm về những nội dung
mà GV đã nêu, viết lại trên phiếu học tập.
- GV giám sát, hướng dẫn HS thảo luận.
- Gọi một nhóm cử đại diện trình bày kết quả thảo luận trước lớp, các nhóm khác phát
biểu tranh luận, bổ sung.
- GV tổng hợp ý kiến, rút ra kết luận và chuyển sang nội dung tiếp theo.
Ví dụ 3: Khi dạy học Mục 1: “Cách mạng công nghiệp Anh” thuộc Bài 32, GV tổ
chức HĐN cho học sinh như sau:
Mục tiêu hoạt động: Giúp học sinh nắm được nguồn gốc, những phát minh tiêu biểu và
mối quan hệ giữa các phát minh trong cuộc cách mạng công nghiệp ở Anh.
Tổ chức hoạt động: Chia lớp thành 4 nhóm lớn, mỗi nhóm có từ 10 đến 12 HS, được
sắp xếp ngồi gần kề nhau của ba dãy bàn dài. GV giao nhiệm vụ cho tất cả các nhóm cùng
tổ chức trao đổi, thảo luận các vấn đề:
1. Vì sao cách mạng công nghiệp diễn ra đầu tiên ở Anh?
19



Biện pháp tiến hành:
- Cá nhân mỗi nhóm tự nghiên cứu SGK về nội dung liên quan đến nhóm mình.
- Nhóm trưởng điều khiển các thành viên trong nhóm trao đổi, thảo luận và ghi kết
quả vào phiếu học tập.
- GV theo dõi, hướng dẫn các nhóm thảo luận. Chú ý đưa ra những gợi ý cho từng
nhóm cụ thể như sau:
20


+ Đối với nhóm 1: tình hình kinh tế nước Pháp trước cách mạng đề cập đến lĩnh vực
nào? Kinh tế nông nghiệp Pháp có phát triển không? Vì sao? Còn công thương nghiệp thì
sao? So sánh với kinh tế Anh trước cách mạng?...
+ Đối với nhóm 2: chế độ chính trị nước Pháp trước cách mạng là gì? Ai đứng đầu?
Xã hội Pháp trước cách mạng chia làm mấy đẳng cấp? Địa vị kinh tế, chính trị của từng
đẳng cấp? Phân biệt đẳng cấp và giai cấp.
+ Đối với nhóm 3: nước Pháp lúc này xuất hiện tư tưởng mới gọi là gì? Vì sao gọi là
Triết học Ánh sáng? Các đại diện tiêu biểu của tư tưởng Triết học Ánh sáng? Những nội
dung cơ bản của tư tưởng Triết học Ánh sáng?
- Sau khi thảo luận xong, các nhóm cử đại diện báo cáo kết quả trước lớp, các thành
viên còn lại của nhóm khác góp ý, bổ sung, hoàn thiện.
- GV tổng kết hoạt động, rút ra kết luận từng vấn đề theo tiến trình tiết học sau đó
chuyển sang nội dung khác.
Ví dụ 2: Khi dạy học Mục I: “Công xã Pa-ri” thuộc Bài 38: “Quốc tế thứ nhất và
Công xã Pa-ri”, GV tổ chức HĐN như sau:
Mục tiêu hoạt động: Giúp học sinh nắm được những nét cơ bản về sự ra đời, hoạt
động và ý nghĩa của Công xã Pari.
Tổ chức hoạt động: GV tổ chức chia lớp làm 3 nhóm và phân công như sau:
- Nhóm 1, tìm hiểu về hoàn cảnh ra đời của Công xã Pa-ri.
- Nhóm 2, tìm hiểu về những chính sách của Công xã Pa-ri.
- Nhóm 3, tìm hiểu về nguyên nhân thất bại, ý nghĩa và bài học kinh nghiệm của Công

tranh trong nhóm không cao. Vì vậy, nó rất phù hợp khi sử dụng giải quyết những nội dung
ngắn gọn hoặc để kiểm tra chéo kiến thức của nhau, để chấm bài, sửa bài cho nhau.
Ví dụ 1: Khi dạy Mục I: “Quốc tế thứ nhất” thuộc Bài 38: “Quốc tế thứ nhất và Công
xã Pa-ri”, GV tổ chức HĐN như sau:
Mục tiêu hoạt động: Giúp HS nắm được sự ra đời và vai trò của Quốc tế thứ nhất đối
với phong tráo công nhân quốc tế, thấy được công lao to lớn của Mác đối với tổ chức này.
Qua đó giáo dục cho HS lòng biết ơn đối với vị lãnh tụ giai cấp vô sản thế giới.
Tổ chức hoạt động: GV chia lớp thành nhiều nhóm nhỏ (nhóm thì thầm) và giao
nhiệm vụ cho tất cả các nhóm tìm hiểu về các vấn đề:
1. Hoàn cảnh ra đời của Quốc tế thứ nhất.
2. Những hoạt động chủ yếu của Quốc tế thứ nhất.
3. Vì sao nói: Mác là linh hồn của Quốc tế thứ nhất?
Thời gian hoạt động: 10 phút.
Biện pháp tiến hành:
- Cá nhân tự nghiên cứu SGK, sau đó cùng trao đổi với bạn.
- GV quản lý và hướng dẫn HS thảo luận thông qua các qợi ý: Vì sao Quốc tế thứ nhất
ra đời? Thời gian và địa điểm ra đời của Quốc tế thứ nhất? Quốc tế thứ nhất đã lãnh đạo
phong trào công nhân quốc tế như thế nào? Mác có vai trò gì trong sự thành lập và hoạt
động của Quốc tế thứ nhất? Học thuyết Mác có tác động gì đến Quốc tế thứ nhất?
- Gọi một vài nhóm cử đại diện báo cáo kết quả thảo luận từng vấn đề, cả lớp tiếp tục
tranh luận.
- GV tổng hợp ý kiến, nhận xét hoạt động và kết luận vấn đề sau đó chuyển sang nội
dung khác.
Ví dụ 2: Khi dạy Mục I: “Bước đầu hoạt động của V.I. Lênin trong phong trào công
nhân Nga” thuộc Bài 40: “Lênin và phong trào công nhân Nga đầu thế kỉ XX”, GV tổ chức
HĐN cho HS như sau:
22


Mục tiêu hoạt động: Giúp HS nâng cao hiểu biết về cuộc đời hoạt động cách mạng của

Tổ chức hoạt động: GV chia lớp thành 6 nhóm và giao nhiệm vụ cho tất cả các nhóm
cùng tìm hiểu về những cuộc đấu tranh đầu tiên của công nhân theo gợi ý:
1. Giai cấp vô sản công nghiệp ra đời như thế nào?
2. Tình cảnh của giai cấp vô sản công nghiệp khi mới ra đời?
3. Những hình thức đấu tranh đầu tiên của giai cấp công nhân?
4. Tác dụng và hạn chế của những hình thức đấu tranh đó?
23


Tiến hành hoạt động:
Thời gian hoạt động: 7 - 8 phút.
- Các nhóm cùng trao đổi thảo luận, ghi kết quả vào phiếu học tập.
- GV theo dõi, hướng dẫn HS thảo luận: Tại sao gọi là vô sản công nghiệp? Họ bị bóc
lột như thế nào? Họ có đứng lên đấu tranh chống lại giai cấp tư sản ngay từ đầu không?
Những hình thức đấu tranh của họ là gì? Vì sao họ lại sử dụng những hình thức đấu tranh đó?
Nhận xét của em về những hình thức đấu tranh đầu tiên này.
- Đại diện một nhóm trình bày kết quả thảo luận, các nhóm còn lại phát biểu ý kiến bổ
sung, tranh luận.
- GV tổng hợp kiến, kết luận vấn đề và chuyển sang nội dung khác.
3.2.2.3. Nhóm bể cá
Mô hình này được tổ chức để HS trao đổi theo chủ đề hoặc góp ý giúp đỡ nhau sau khi
thực hiện một hoạt động nào đó. Tạo bầu không khí thân mật gần gũi, rèn luyện kỹ năng
lắng nghe những ý kiến khác nhau, biết quan sát và kìm chế.
Mô hình này được tổ chức như sau: GV chọn 5 - 7 HS làm nhóm đại diện ngồi vào
vòng trong. Những HS còn lại ngồi vòng ngoài. Vòng trong thảo luận dưới sự điều khiển
của GV. Vòng ngoài quan sát lắng nghe. Vòng trong kết thúc thảo luận, vòng ngoài nhận
xét, bình luận và bổ sung. Điều cần lưu ý đối với hình thức HĐN này là vấn đề đưa ra thảo
luận phải hấp dẫn, có khả năng gây tranh luận hoặc để lại những kinh nghiệm quí báu cho
HS.
Thực hiện mô hình HĐN này mất nhiều thời gian, nên thường áp dụng trong các hoạt

Ví dụ 2: Khi dạy về nội dung “Hệ quả của cách mạng công nghiệp” thuộc Bài 32:
“Cách mạng công nghiệp ở châu Âu”, GV có thể tổ chức cho HS tiến hành HĐN theo mô
hình nhóm bể cá như sau:
Mục tiêu hoạt động: Giúp HS hiểu được cách mạng công nghiệp đã khẳng định sự
thắng thế của chủ nghĩa tư bản đối với chế độ phong kiến, tuy nhiên vẫn còn những hạn chế
nhất định.
Tổ chức hoạt động: GV chọn 5 em HS vào nhóm bể cá. Những HS còn lại của lớp
được bố trí ngồi xung quanh theo hình tròn hoặc hình chữ “U”. GV nêu nội dung thảo luận
cho cả lớp theo dõi:
1. Cách mạng công nghiệp đã mang lại những hệ quả gì?
2. Mặt tích cực và hạn chế của những hệ quả đó?
Tiến hành hoạt động:
- Nhóm đại diện trao đổi thảo luận trước sự chứng kiến của cả lớp, ghi kết quả vào
phiếu học tập, những HS còn lại theo dõi nội dung thảo luận.
- GV theo dõi và hướng dẫn HS thảo luận: Tìm hiểu những thay đổi về kinh tế, xã hội,
đời sống ở các nước tư bản do cách mạng công nghiệp mang lại. Trong những thay đổi đó,
thay đổi nào là tiến bộ, thay đổi nào là hạn chế?
- Sau khi nhóm đại diện thảo luận xong, đại diện nhóm trình bày kết quả trước lớp,
những HS còn lại trao đổi, chất vấn, tranh luận với nhóm đại diện.
- GV tổng hợp ý kiến, kết luận vấn đề.
3.2.2.4. Nhóm “cái phễu” (Nhóm Kim tự tháp)
Sử dụng mô hình HĐN này nhằm tổng hợp ý kiến của cả lớp về một nội dung được
đưa ra thảo luận. Đây là mô hình hoạt động nhóm có sự kết hợp nhiều mô hình tổ chức khác
nhau. Đầu tiên, GV nêu vấn đề cần thảo luận (đây là vấn đề cần thảo luận xuyên suốt) và
yêu cầu từng cá nhân nghiên cứu. Tiếp theo, tổ chức thảo luận nhóm nhỏ 2 - 3 HS để các
em trao đổi ý kiến của mình và rút ra những kết luận chung của nhóm. Sau đó, các nhóm
25