SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT YÊN ĐỊNH I

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC
VÀO LỊCH SỬ 11 BÀI 22: XÃ HỘI VIỆT NAM TRONG CUỘC
KHAI THÁC LẦN THỨ NHẤT CỦA THỰC DÂN PHÁP

Người thực hiện: Trần Thị Hợp
Chức vụ:
Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường THPT Yên Định I
SKKN thuộc môn: Lịch sử

THANH HÓA, NĂM 2019

0


MỤC LỤC

Nội dung
1. MỞ ĐẦU
1.1. Lí do chọn đề tài.
1.2 Mục đích nghiên cứu.
1.3. Đối tượng nghiên cứu
1.4. Phương pháp nghiên cứu
1.4.1. Về nghiên cứu lí luận
1.4.2. Về nghiên cứu thực tiễn

Trang
2
2
3
3
3
3
3
5
5
5
5
6
6
6
7

7
8
9
11
12
13
15
15
15
16
17

1

Trong xu hướng đó giáo viên không chỉ là người mang kiến thức đến cho
học sinh mà cần dạy cho học sinh cách tìm kiếm, chiếm lĩnh kiến thức để đảm
bảo cho việc tự học suốt đời.
Trước vấn đề đặt ra nêu trên tôi đã mạnh dạn lựa chọn đề tài “Dạy học
theo định hướng năng lực vào Lịch sử 11 bài 22: Xã hội Việt Nam trong cuộc
khai thác lần thứ nhất của thực dân Pháp ". Với đề tài này sẽ giúp các em phát
huy tốt khả năng tự học, chủ động, sáng tạo trong quá trình tìm hiểu, nghiên cứu
tài liệu cũng như từ thực tế các em sẽ học được rất nhiều kiến thức, kỹ năng và
giá trị mới; hơn nữa các em còn có thể khám phá các ý tưởng theo sở thích,
nguyện vọng của cá nhân cũng như các thành viên trong một nhóm qua đó sẽ
góp phần nâng cao hiệu quả bài học.

2


1.2. Mục đích nghiên cứu:
Thông qua tiết học theo phương pháp định hướng năng lưc trong Lịch sử
11 bài 22: Xã hội Việt Nam trong cuộc khai thác lần thứ nhất giúp học sinh chủ
động chiếm lĩnh kiến thức một cách hiệu quả hơn. Đồng thời qua đó giúp học
sinh hứng thú hơn với môn Lịch sử.
1.3. Đối tượng nghiên cứu:
Học sinh lớp 11A3 và 11A10 trường THPT Yên Định 1
1.4. Phương pháp nghiên cứu:
Phối hợp nhiều phương pháp trong đó chủ yếu 2 phương pháp
1.4.1. Về nghiên cứu lí luận:
Làm việc trong phòng, tham khảo và đọc tài liệu có liên quan đến đề tài.
1.4.2. Về nghiên cứu thực tiễn:
Soạn và thiết kế giáo án theo phương pháp định hướng năng lực, tiến hành
thực nghiệm tại lớp 11A3 và 11A10


mô hình năng lực, người học sẽ bổ sung những thiếu hụt của cá nhân để thực
hiện nhiệm vụ cụ thể của mình.
Dạy theo định hướng năng lực chú trọng vào kết quả đầu ra.
Hơn nữa, dạy theo định hướng năng lực còn có khả năng cho việc xác
định một cách rõ ràng những gì cần đạt và những tiêu chuẩn cho việc đo lường
kết quả.
Sau khi hoàn thành chuyên đề này học sinh có thể tự học, tự rèn luyện và
chủ động hơn trong việc nắm kiến thức và vận dụng vào thực tế .

[ 1] : Điều 24.2 Luật giáo dục

4


Rõ ràng, việc dạy học theo định hướng phát triển năng lực
của học sinh co
ý nghĩa to lớn đối với việc nâng cao chất lượng dạy học môn
Lịch sử.
2.1.2. Thực trạng của vấn đề:
Môn Lịch sử trong trường phổ thông không chỉ trang bị cho các em học
sinh vốn kiến thức lịch sử của dân tộc và tìm hiểu lịch sử thế giới mà còn góp
phần to lớn trong xây dựng niềm tin, lòng tự tôn dân tộc, giáo dục truyền thống,
chủ nghĩa yêu nước, hình thành nhân cách và bản lĩnh con người Việt Nam.
Tuy nhiên, những năm gần đây, việc dạy học lịch sử ở trường phổ thông
đã có nhiều tiến bộ về nhận thức. Nhưng nhìn chung, bộ môn lịch sử vẫn chưa
đáp ứng được yêu cầu của cuộc cách mạng nước ta hiện nay. Chất lượng bộ môn
khá thấp, tập trung ở những lí do sau:
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng buồn trong việc dạy và học môn
lịch sử đã được "điểm mặt, chỉ tên", trong đó có lỗi từ nội dung chương trình,
sách giáo khoa nặng nề, hàn lâm và thiếu tính thực tiễn. Việc kiểm tra, đánh giá

Vì vậy dạy học theo định hướng năng lực sẽ góp phần giúp học sinh chủ
động trong việc nắm kiến thức và hứng thú nhiều hơn đối với môn học.
Xuất phát từ thực trạng trên để việc dạy học lịch sử có hiệu quả tôi mạnh
dạn viết sáng kiến: Dạy học theo định hướng năng lực vào Lịch sử 11 bài 22:
Xã hội Việt Nam trong cuộc khai thác lần thứ nhất của thực dân Pháp.
2.2 Tổ chức dạy học theo định hướng năng lực cho học sinh.
2.2.1. Dạy học theo định hướng năng lực.
Dạy học theo định hướng phát triển năng lực còn gọi là dạy học định hướng
kết quả đầu ra là xu hướng giáo dục quốc tế hiện nay. Dạy học theo định hướng
phát triển năng lực nhấn mạnh vai trò của người học với tư cách là chủ thể có
nghĩa là:
Về phương pháp: Giáo viên chủ yếu là người tổ chức hỗ trợ học sinh tự lực
và tích cực lĩnh hội tri thức. Chú trọng khả năng giải quyết vấn đề, khả năng
giao tiếp. Chú trọng sử dụng các quan điểm phương pháp dạy học tích cực, các
phương pháp dạy học thực nghiệm thực hành…
Hình thức dạy học: Tổ chức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội,
ngoại khóa, nghiên cứu khoa học, trải nghiệm sáng tạo, đẩy mạnh ứng dụng
công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học.
Kết quả HS với vai trò chủ thể đạt được là các chuẩn kiến thức, kĩ năng của
chương trình đã được Bộ giáo dục quy định, trong đó chú trọng đến khả năng
vận dụng kiến thức để giải quyết các tình huống thực tiễn và kết quả này có tính
đến sự tiến bộ, thái độ trong quá trình học tập. Nói một cách khác kết quả học
tập của học sinh đạt được là “bốn H”: Học để biết- Học để làm- Học để cùng
chung sống và học để tự khẳng định.
Dạy học theo định hướng phát triển năng lực không chỉ chú ý về hoạt động
trí tuệ mà còn chú ý rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề gắn với những tình
huống của cuộc sống, gắn hoạt động trí tuệ với hoạt động thực hành, thực tiễn và
nâng cao hứng thú cho người học.
2.2.2. Bảng mô tả các mức độ nhận thức trong bài 22 : Xã hội Việt Nam
trong cuộc khai thác lần thứ nhất của thực dân Pháp.

thứ
dân Pháp
nhất của thực thực dân Pháp
thuẫn đó phong
nhất
dân Pháp
và mâu thuẫn
trào đấu tranh bùng
của
giữa nông dân
nổ mạnh mẽ và
thực
với địa chủ.
theo hai khuynh
dân
hướng khác nhau
Pháp
Những năng lực có thể hướng tới:
1.Năng lực chung: Năng lực giải quyết vấn đề; năng lực sáng tạo, năng lực giao
tiếp, năng lực hợp tác; năng lực sử dụng ngôn ngữ...
2. Năng lực chuyên biệt: Sử dụng đồ dùng trực quan; làm việc nhóm, …….
2.3. Một số giải pháp định hướng năng lực của học sinh thông qua dạy học
lịch sử 11 bài 22 : Xã hội Việt Nam trongcuộc khai thác lần thứ nhất của
thực dân Pháp.
2.3.1.Đinh hướng năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh qua dạy học nêu
vấn đề.
Dạy học nêu vấn đề tức là đưa ra những tình huống mà ở đó gợi cho
người học những khó khăn về lí luận hay thực tiễn mà họ thấy cần thiết phải
vượt qua và có khả năng vượt qua nhưng không phải ngay tức thời mà phải có
quá trình tư duy tích cực, vận dụng liên hệ những kiến thức có liên quan

Để giúp học sinh trả lời giáo viên có thể nêu câu hỏi gợi mở cho học sinh:
Kể tên một số nguồn lợi của Pháp ở Việt Nam? Các nguồn lợi đó nói lên
điều gì?
Học sinh sau khi suy nghĩ giáo viên có thể gọi học sinh lên bảng yêu cầu
chỉ vào lược đồ và trình bày .
Sau khi học sinh lên trình bày giáo viên chốt ý: Ở Việt Nam có nhiều
nguồn lợi khoáng sản như thiếc, chì, kẽm, than đá…; bên cạnh đó còn nhiều có
nguồn lợi về nông nghiệp như đồn điền cao su, đồn điền lúa, chè, cà phê. Mục
đích của Pháp trong cuộc khai thác này là vơ vét tài nguyên thiên nhiên, bóc lột
sức lao động của nhân dân. Để thực hiện được mục đích đó Pháp tập trung cuộc
khai thác vào lĩnh vực nông nghiệp “ép trều đình nhà Nguyễn “nhượng” quyền
“khai khẩn đất hoang” cho chúng” [2] và công nghiệp trong đó chú trọng nhất
vào khai khoáng và mỏ.
2.3.3. Định hướng năng lực sử dụng đồ dùng trực quan cho học sinh.
Đồ dùng trực quan quy ước đơn giản gồm: các loại bản đồ lịch sử,
đồ thị, sơ đồ, niên biểu
Để việc khai thác tranh ảnh có hiệu quả, phát huy được tính tích cực của
tư duy học sinh, giáo viên cần tuân thủ các bước sau:
Bước 1: Cho học sinh quan sát tranh ảnh để xác định một cách khái quát
nội dung tranh ảnh cần khai thác.
Bước 2: Giáo viên nêu câu hỏi, nêu vấn đề, tổ chức hướng dẫn HS tìm
hiệu nội dung tranh ảnh.

9


Bước 3: Học sinh trình bày kết quả tìm hiểu nội dung tranh ảnh sau khi đã
quan sát, kết hợp gợi ý của giáo viên và tìm hiểu nội dung trong bài học.
Bước 4: Giáo viên nhận xét, bổ sung học sinh trả lời, hoàn thiện nội dung
khai thác tranh ảnh cung cấp cho học sinh.

285.915 tấn

1912
415.000 tấn

1913

Năm

500.000 tấn

Để trả lời được câu hỏi này học sinh sẽ phải suy nghĩ cùng với việc
huy động các kiến thức thầy cô cung cấp và từ đó học sinh sẽ rút ra được
trong cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất Pháp tập trung chủ yếu vào
lĩnh vực công nghiệp và nông nghiệp trong đó lĩnh vực được chú trọng
nhất là khai thác mỏ và khoáng sản. Qua việc trả lời câu hỏi này định
hướng năng lực tư duy của học sinh hình thành và học sinh sẽ tích cực
chủ động học tập.
Khi giáo viên hướng dẫn học sinh tìm hiểu về chuyển biến của kinh
tế Việt Nam dưới tác động cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất giáo viên
có thể đưa ra sơ đồ :

11


Sau đó giáo viên sẽ đưa ra câu hỏi: Dưới tác động của cuộc khai thác
thuộc địa lần thứ nhất của thực dân Pháp, nền kinh tế Việt Nam có những
chuyển biến như thế nào?[3]
Học sinh quan sát sơ đồ kết hợp với kiến thức trong sách giáo khoa cùng
với sự hướng dẫn của giáo viên sẽ đưa ra câu trả lời đó là: dưới tác động cuộc

Ví dụ trong dạy mục 2. Những chuyển biến về xã hội
GV chia lớp thành 4 nhóm nhỏ và đưa ra vấn đề thảo luận để hoàn thiện
bảng sau:
+ Nhóm 1: Tìm hiểu về giai cấp địa chủ
+ Nhóm 2: Tìm hiểu về giai cấp nông dân
+Nhóm 3: Tìm hiểu về lực lượng công nhân
+ Nhóm 4: Tìm hiểu về lực lượng tư sản + lực lượng tiểu tư sản
Giai cấp, tầng lớp
Đặc điểm về kinh tế và chính trị
Giai cấp cũ
Địa chủ
Nông dân
Lực lượng
Công nhân
Tư sản
xã hội mới
Tiểu tư sản
2.3.5. Định hướng năng lực vận dụng, liên hệ kiến thức lịch sử đã học vào
việc giải quyết những vấn đề đặt ra trong thực tiễn.
Để hình thành năng lực này cho học sinh, giáo viên cần định hướng cho
các em vấn đề cần liên hệ giữa kiến thức đã học với thực tiễn lịch sử là gì. Tùy
từng nội dung liên hệ mà giáo viên sẽ có những gợi ý cần thiết cho học sinh .
Học sinh thông qua gợi ý của giáo viên, trao đổi thảo luận với các bạn và bằng
tư duy tích cực của bản thân mình sẽ trình bày ý kiến theo cách hiểu và lập luận
riêng của mình.
Ở bài này khi giáo viên dạy mục 2: Những chuyển biến về xã hội sau khi
tổ chức cho học sinh hoạt động nhóm tìm hiểu và hoàn thiện bảng về chuyển
biến trong xã hội giáo viên sẽ đạt câu hỏi: Những mâu thuẫn cơ bản trong xã hội
Việt Nam là gì? Để giải quyết mâu thuẫn đó nhân dân ta cần phải làm gì?
Để trả lời được câu hỏi này học sinh sẽ tham khảo ý kiến của các bạn và

 Kết quả kiểm tra:

Lớp

11A3

Sĩ
số

45

Điểm
0

1

2

3

4

5

6

7

8



45

0

0

0

0

2

8

12

12

8

3

0

Bảng phân loại kết quả của học sinh: (đơn vị: %)

Phân loại kết quả học tập của HS (%)
Yếu kém


0

4,3

24,4

43,5

53,3

45,6

22,3

6,6

Ta có biểu đồ thể hiện kết quả kiểm tra:

Qua kết quả thực nghiệm tôi nhận thấy:
Việc áp dụng dạy học theo hướng phát triển năng lực giúp học sinh tích
cực tham gia vào tiến trình bài học một cách tự giác. Nâng cao tính chủ động
của học sinh trong quá trình học tập, góp phần tạo sự cộng tác chặt chẽ giữa giáo
viên và học sinh, giữa các học sinh với nhau trong giờ học. Tăng cường khả
năng chú ý của học sinh, tăng cường thời gian duy trì trạng thái tích cực hoạt
động của học sinh trong giờ học. Đề tài có tính khả thi, nên áp dụng vào dạy học
Lịch sử để nâng cao hiệu quả bài học.
3. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
3.1. Kết luận
Sau khi kết thúc tiết thực nghiệm dạy học theo định hướng phát triển năng
lực, tôi nhận thấy:


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Bộ Giáo dục và Đào tạo: Sách giáo khoa Lịch sử 11 (Chương trình
Chuẩn). NXB Giáo dục, Hà Nội, 2011.

16


2. Bộ giáo dục và đào tạo. Tài liệu tập huấn: Dạy học và kiểm tra, đánh
giá kết quả học tập theo định hướng phát triển năng lực học sinh môn
Lịch sử.
3. Phan Ngọc Liên (Chủ biên) - Trịnh Đình Tùng - Nguyễn Thị Côi.
Phương pháp dạy học Lịch sử. Tập I và II, NXB Đại học Sư phạm, Hà
Nội, 2007.
4. Dạy và học tích cực - Một số phương pháp và kĩ thuật dạy học. Nhà
xuất bản đại học sư phạm
5. Trịnh Đình Tùng (Cb) - Trần Viết Thụ - Đặng Văn Hồ - Trần Văn
Cường. Hệ thống các phương pháp dạy học lịch sử ở trường Trung
học cơ sở. NXB Đại học Sư phạm, HN, 2006.
6. Nguyễn Thị Côi. Các con đường, biện pháp nâng cao hiệu quả dạy
học lịch sử ở trường phổ thông, NXB. ĐHSP, Hà Nội, 2008.

DANH MỤC CÁC ĐỀ TÀI SKKN ĐÃ ĐƯỢC SỞ GD&ĐT ĐÁNH GIÁ XẾP
LOẠI
1. Sử dụng tài liệu thành văn trong dạy học lịch sử bài 19: “Nhân dân Việt
Nam kháng chiến chống Pháp xâm lược(từ 1858 đến trước năm 1873)”.
17


Xếp loại C năm 2009