SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT TRƯỜNG THI

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI TRONG
GIẢNG DẠY MỘT SỐ BÀI HỌC MÔN NGỮ VĂN TẠI
TRƯỜNG THPT

Người thực hiện: Trịnh Thị Ánh Tuyết
Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh vực: Ngữ Văn

THANH HÓA, NĂM 2019
0


MỤC LỤC
1. PHẦN MỞ ĐẦU........................................................................................................1
1.1. Lí do chọn đề tài.....................................................................................................1
1.2. Mục đích nghiên cứu...............................................................................................1
1.3. Đối tượng nghiên cứu.............................................................................................1
1.4. Phương pháp nghiên cứu: Phân tích, thống kê, phân loại........................................1
1.5. Những điểm mới của SKKN...................................................................................1
2. Nội dung sáng kiến kinh nghiệm...............................................................................2
2.1. Cơ sở lý luận của phương pháp đóng vai trong việc giảng dạy một số bài học môn
Ngữ văn tại trường THPT..............................................................................................2
2.2. Thực trạng dạy học môn Ngữ văn hiện nay............................................................2
2.4. Kết quả của sáng kiến kinh nghiệm........................................................................4
2.4.2. Các bước tiến hành phương pháp đóng vai..........................................................5
2.4.3. Vận dụng cụ thể.................................................................................................7

học của môn Ngữ Văn tạo ra hiệu quả cao. Do vậy tôi chọn đề tài “Vận dụng
phương pháp đóng vai trong giảng dạy một số bài học môn Ngữ văn tại
trường THPT”
1.2.Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu phương pháp đóng vai và sân khấu hóa trong việc giảng dạy
một số tiết học tại trường THPT nhằm tạo nên sự hứng thú, chủ động tích cực
cho học sinh để đạt kết quả cao.
1.3.Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của tôi là phương pháp sân khấu hóa và đóng vai áp
dụng trong một số tiết dạy học môn Ngữ Văn
1.4.Phương pháp nghiên cứu: Phân tích, thống kê, phân loại
1.5.Những điểm mới của SKKN
2


- Sáng kiến kinh nghiệm đưa ra những bước cụ thể cho hoạt động đóng
vai để áp dụng vào môn Ngữ văn.
- Phương pháp đóng vai được vận dụng linh hoạt qua nhiều hình thức
khác nhau, không chỉ đóng kịch, hát, múa, hóa trang mà còn dùng để tóm tắt các
tác phẩm văn
2. Nội dung sáng kiến kinh nghiệm
2.1. Cơ sở lý luận của phương pháp đóng vai trong việc giảng dạy một
số bài học môn Ngữ văn tại trường THPT
Học tập để tham gia là một kỹ năng quan trọng đối với học sinh để học
trong thế giới đa phương hiện nay. Phương pháp đóng vai góp phần nâng cao sự
hiểu biết nhiều hơn và cho phép học sinh phát triển kỹ năng để tham gia vào các
cuộc thảo luận trong môi trường có kiểm soát của lớp học. Theo học giả
Brierley, Devonshire và Hillman, kỹ thuật đóng vai phát triển các chức năng
kiến thức như: "một sự kết hợp của kiến thức mệnh đề (hiểu biết về - nền tảng
kiến thức học thuật), kiến thức về thủ tục (biết làm thế nào - có các kỹ năng)

đáng lo ngại và đang mất dần đi giá trị to lớn của môn văn. Phương pháp dạy
học theo lối cung cấp kiến thức áp đặt, HS phải học thuộc kiến giải của thầy.
Đây cũng là phương pháp phản sư phạm, bởi vì bản chất học tập không phải là
tiếp nhận những gì được đưa trực tiếp từ ngoài vào, mà là sự kiến tạo tri thức
mới dựa trên cơ sở nhào nặn các dữ liệu mới và kinh nghiệm đã được tích luỹ.
Học tập thực chất không phải là học thuộc mà là tự biến đổi tri thức của mình
4


trên cơ sở các tác động của bên ngoài và của hoạt động của người học. Do đó
việc áp đặt kiến thức chỉ có tác dụng tạm thời, học xong là quên ngay, không để
lại dấu ấn trong tâm khảm người học, không trở thành kiến thức hữu cơ của một
bộ óc biết suy nghĩ và phát triển. Chúng ta chưa xem học sinh là chủ thể của
hoạt động học văn, chưa trao cho các em tính chủ động trong học tập. Coi học
sinh là chủ thể của hoạt động học tập của mình thì học sinh phải là người chủ thể
trong các hoạt động học tập, là người chủ động kiến tạo các kiến thức của
mình mà giáo viên chỉ là người tổ chức các hoạt động học tập cho học sinh.
Giáo án của giáo viên phải là kế hoạch hoạt động của học sinh để tự kiến tạo
kiến thức, chứ không phải là giáo án để giáo viên giảng và bình ở trên lớp.
Muốn xác lập hệ thống các phương pháp dạy học ngữ văn trước tiên chúng ta
cần xác định nội dung môn học, xác định các hoạt động cơ bản để đạt được
kết quả của môn học, rồi từ đó mà xác định các phương pháp cụ thể đặc thù
của bộ môn. Phương pháp dạy học ngữ văn phụ thuộc vào đặc trưng của bộ
môn. Hiện nay, có rất nhiều phương pháp dạy học tích cực áp dụng môn Ngữ
văn nhưng 1 trong những phương pháp có thể vận dụng linh hoạt vào môn
Ngữ văn là: phương pháp đóng vai.
2.3. Các giải pháp đã thực hiện
Bên cạnh những phương pháp dạy học theo đặc trưng của bộ môn Ngữ
văn, việc phát huy các phương pháp dạy học tích cực cũng góp phần vào việc
đổi mới phương pháp dạy học Ngữ văn hiệu quả, đồng thời khơi dậy niềm

- Tạo không khí sôi nổi, sự hứng thú trong các tiết học.
- Đây là phương pháp có thể vận dụng các hình thức đa dạng gồm: múa,
hát, kịch, diễn xướng, hài kịch,...miễn sao nói lên được các nội dung liên quan
đến di sản mà nhóm mình tìm hiểu.
- Trong tiết học được sân khấu hóa, vai trò của giáo viên sẽ là ban giám
khảo, nhận xét đánh giá kết quả tìm hiểu và nghiên cứu của các em, động viên
khuyến khích tinh thần tự học sáng tạo của các em, đồng thời giáo viên có thể bổ
sung thêm các kiến thức và chỉnh sửa các phần còn thiếu sót, giúp các em thu
nạp tối đa phần kiến thức cần thiết.
- Đóng vai tạo ra một môi trường kích thích, mô phỏng thực tế cho phép
học sinh tăng cường sự hiểu biết về tình huống hoặc sự kiện đã được tái hiện của
họ. Học sinh có được một cái nhìn sâu hơn vào khái niệm then chốt bằng việc
diễn xuất các vấn đề thảo luận ở lớp học.
- Kỹ thuật đóng vai trò cho phép học sinh áp dụng các khái niệm và các
vấn đề đã được giới thiệu thông qua các bài giảng và bài đọc vào một tình huống
phản ánh thực tế. Khi học sinh được hoạt động trực tiếp trong suốt hoạt động
đóng vai thì thực sự hiệu quả hơn "gắn khái niệm" vào bộ nhớ dài hạn của họ
2.4.2. Các bước tiến hành phương pháp đóng vai
Bước 1: Xác định chủ đề
Đây là bước quan trọng nhất. Chủ đề phải nằm trong nội dung mà học
sinh đã được học tập. Không thể thực hiện đóng vai với chủ đề mà học sinh
chưa được học hoặc chưa có tài liệu, thời gian để tự học. Chủ đề phải có thể
thực hiện được bằng phương pháp đóng vai. Chủ đề phát huy được ưu thế của
phương pháp đóng vai là những chủ đề thể hiện được kỹ năng giao tiếp, thái độ,
cách ứng xử giải quyết vấn đề. Các tác phẩm văn chương trong nhà trường luôn
theo những chủ đề nhất định nên thuận lợi cho quá trình phân vai. Ví dụ như:
chủ đề số phận người nông dân trước cách mang tháng 8 hay số phận người phụ
nữ sau năm 1975…
Bước 2: Lập kế hoạch về việc đóng vai.
6

- Bàn ghế của người quan sát (cử tọa) kê chung quanh sao cho thích hợp
với nhiệm vụ được giao (thí dụ: nhóm theo dõi vai "chính", vai "phụ" ngồi đối
diện với các vai đóng để quan sát được tốt).
- Giáo viên cũng có một chỗ ngồi thích hợp để theo dõi được diễn biến
chung, không làm ảnh hưởng đến các vai đóng.
- Tạo không khí thoải mái
- Trật tự, tập trung
b. Thực hiện đóng vai
- Vai đóng không cần thực hiện các kỹ xảo biểu diễn như trong đóng kịch,
dễ gây mất tập trung, chú ý vào lời thoại, hành động.
7


- Cần bám sát mục tiêu học tập, nhiệm vụ được giao trong đóng vai, có ý
thức cộng tác, hỗ trợ cho đóng vai.
Bước 5: Thảo luận sau đóng vai
Thảo luận sau đóng vai là rất quan trọng, đó là nội dung cơ bản của giảng
dạy bằng phương pháp đóng vai.
- Thực hiện thảo luận ngay sau khi đóng vai để người học còn lưu giữ
được các nhận xét, quan sát qua thực tế buổi đóng vai.
- Giảng viên điều khiển thảo luận sau đóng vai. Qua các vai đóng, người
học nhận xét, thảo luận:
+ Về kỹ năng giao tiếp: Có trình bày, giải thích rõ ràng, dễ hiểu
không? Các ngôn từ sử dụng có phù hợp cho vai "chính", "phụ"... không? Trong
sử dụng ngôn từ cần lưu ý tránh việc trình bày như sách vở; dùng các ngôn từ
khoa học khó hiểu, khó tiếp thu...
+ Về thái độ, phong cách: Việc chào hỏi, cách xưng hô trong giao tiếp..?
Có thực sự tôn trọng, chú ý lắng nghe, giải đáp đúng yêu cầu của các vai đóng?
+ Về kiến thức: Cách giải thích, hướng dẫn có đúng không? Các biện
pháp giải quyết nêu ra có phù hợp với lý thuyết, với nguyên tắc chung không?

“Người trong bao” ( 4 học sinh)
- Nhóm 2: Hóa trang thành Bê – li – cốp
( 4 bạn)
- Học sinh ở lớp: người quan sát
- Nhóm 1: Thời gian chủ động
- Nhóm 2: 5-7 phút
8


Bước 4
Bước 5

đóng vai
Thực hiện
đóng vai
Nhận xét
chung về
buổi đóng
vai

- Chuẩn bị: kê bàn ghế
- Thực hiện đóng vai
- Sau khi các nhóm trình bày sản phẩm, GV
bộ môn định hướng HS thảo luận một số vấn
đề tại lớp:
+ Nêu đặc điêm về ngoại hình, tính cách của Bê
– li – cốp?
+ Ý nghĩ phê phán từ hình tượng nhân vật?
- GV nhận xét về buổi đóng vai tại lớp:
+ Nhận xét ưu điểm

“Ha ha ha” vang khắp nhà

Beelicop lo sợ mọi người sẽ biết
chuyện mình bị ngã, hắn rầu rĩ trốn
trong phòng.

Đúng 2 tháng sau hắn chết. Ban đầu
mọi người nhẹ nhõm nhưng sau đó
mọi chuyện lại trở về như cũ.

a. Hóa trang tại lớp

10


Học sinh chuẩn bị hóa trang

Giáo viên giới thiệu về hoạt động đóng vai

Học sinh tham gia đóng vai nhân vật Bê – li – cốp
Vận dụng phương pháp đóng vai khi thực hiện trải nghiệm sáng tạo
môn Ngữ văn “Sắc màu dân gian” tại trường THPT Trường Thi
Trong năm học 2018-2019, nhóm Ngữ văn đã vận dụng phương pháp
đóng vai trong chương trình ngoại khóa “Sắc màu văn học dân gian”. Thông qua
các hoạt động dạy học trên lớp cũng như ngoại khóa, với phương pháp đóng vai,
nhóm Ngữ văn đã giáo dục học sinh về các giá trị sống quan trọng như niềm tự
hào về đất nước, tình yêu thiên nhiên, quan điểm sống đúng mực...Dưới đây là
11



gian - Khối 10: 25 phút
đóng vai
- Khối 11: 5 phút
- Khối 12: 20 phút
Bước 4
Thực hiện - Chuẩn bị: sân khấu
đóng vai
- Thực hiện đóng vai
Bước 5
Thảo
luận - Sau khi các nhóm trình bày sản phẩm, GV bộ môn
sau đóng vai định hướng HS thảo luận một số vấn đề tại lớp
- Khái quát một số đặc trưng của truyện cười và
ca dao – dân ca từ các sản phẩm diễn xướng:
+ Đối tượng, nội dung, tình huống gây cười.
Tiếng cười trong tiểu phẩm mang lại ý nghĩa gì?
+ Phần diễn xướng ca dao, chèo phản ánh những
nội dung nào? Hình thức diễn xướng có gì đặc
biệt? Từ đó rút ra vẻ đẹp tâm hồn của người dân
lao động
- GV nhận xét về buổi đóng vai tại lớp:
+ Nhận xét ưu điểm
+ Hạn chế cần khắc phục
Học sinh thực hiện:

12


Học sinh khối 10 – THPT Trường Thi tham gia đóng vai diễn vở kịch
“Thầy bói xem voi”

Đài, thay lời Thúy Vân tâm sự với Thúy Kiều khi học đoạn trích Trao duyên…
tưởng tượng ra một cái kết khác cho truyện Chí Phèo hay Tấm Cám…Học sinh
có thể vào vai phóng viên, luật sư, thẩm phán, bị cáo…để nêu lên quan điểm
riêng về vấn đề đặt ra trong bài học.
Sau quá trình vận dụng phương pháp đóng vai, giáo viên tiến hành khảo sát
học sinh tại một số lớp 10K1, 10A2 và 11B1 (76 học sinh) với nội dung các câu
hỏi sau:
1. Em có hứng thú với việc được đóng vai trong các tác phẩm văn học
không?
a. Hào hứng, muốn tham gia
b. Không muốn tham gia lần nữa
2. Hoạt động đóng vai giúp các em cảm nhận như thể nào về các tác phẩm
văn học?
a. Sâu sắc, mới mẻ
14


b. Bình thường
3. Em có muốn môn văn tiếp tục sử dụng phương pháp đóng vai trong quá
trình học không?
a. Có
b. Không

Câu hỏi
1
2
3

a
74/76


Thanh hóa, ngày tháng 5 năm 2019
Tôi xin cam đoan đây là sáng kiến kinh
nghiệm của mình viết, không sao chép nội
dung của người khác
NGƯỜI VIẾT SÁNG KIẾN

Tài liệu tham khảo
1. TS Lê Văn Hảo, Sổ tay phương pháp giảng dạy và đánh giá, nxb
Giáo dục, 2011
2. TS Trần Thanh Bình, Dạy học tích hợp môn Ngữ Văn, Nxb giáo
dục TP Hồ Chí Minh, 2017
3. Gielle O.Martin – Kniep (2011), Tám đổi mới để trở thành giáo
viên giỏi, Nxb Giáo dục Việt Nam.

16


17