HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

NGUYỄN THỊ HẢI YẾN

NÂNG CAO TRÌNH ĐỘ TƯ DUY CHIẾN LƯỢC
CHO ĐỘI NGŨ CÁN BỘ LÃNH ĐẠO Ở NƯỚC TA HIỆN NAY

LUẬN ÁN TIẾN SĨ
CHUYÊN NGÀNH CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG
VÀ CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ

HÀ NỘI - 2019


HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

NGUYỄN THỊ HẢI YẾN

NÂNG CAO TRÌNH ĐỘ TƯ DUY CHIẾN LƯỢC
CHO ĐỘI NGŨ CÁN BỘ LÃNH ĐẠO Ở NƯỚC TA HIỆN NAY

LUẬN ÁN TIẾN SĨ
CHUYÊN NGÀNH CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG VÀ CHỦ
NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ Mã số: 62 22 03 02

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: GS.TS. LÊ HỮU NGHĨA

HÀ NỘI - 2019


LỜI CAM ĐOAN


2.1. Tư duy và tư duy chiến lược
2.2. Vai trò của tư duy chiến lược đối với cán bộ lãnh đạo
2.3. Những nhân tố ảnh hưởng đến nâng cao trình độ tư duy chiến lược

24
24
41
47

Chương 3: NÂNG CAO TRÌNH ĐỘ TƯ DUY CHIẾN LƯỢC CHO ĐỘI NGŨ
CÁN BỘ LÃNH ĐẠO Ở NƯỚC TA HIỆN NAY - THỰC TRẠNG VÀ
NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA

76

3.1. Nâng cao trình độ tư duy chiến lược cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo nước ta
hiện nay - thực trạng và nguyên nhân
3.2. Những yêu cầu đặt ra đối với việc nâng cao trình độ tư duy chiến lược cho
đội ngũ cán bộ lãnh đạo nước ta

106

Chương 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NÂNG CAO TRÌNH ĐỘ TƯ
DUY CHIẾN LƯỢC CHO ĐỘI NGŨ CÁN BỘ LÃNH ĐẠO Ở NƯỚC TA
TRONG TÌNH HÌNH MỚI HIỆN NAY

126

4.1. Đổi mới công tác lựa chọn, tuyển dụng đội ngũ cán bộ lãnh đạo các cấp

về vai trò của cán bộ trong sự nghiệp cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn coi
"cán bộ là cái gốc của mọi công việc, công việc thành công hay thất bại là do cán
bộ tốt hay kém" [67, tr.240]. Có thể nói rằng không một lĩnh vực, một nội dung,
nhiệm vụ nào của sự nghiệp cách mạng lại không cần đến đội ngũ cán bộ lãnh
đạo - những người đi đầu trong việc tham mưu, đề xuất và lãnh đạo tổ chức thực
hiện các nghị quyết, chủ trương của Đảng. Để cán bộ lãnh đạo thực hiện tốt
nhiệm vụ của mình, đòi hỏi phải có những tố chất ưu trội cả về mặt trình độ tư
duy và hành động. Tư duy con người có nhiều cấp độ khác nhau, người cán bộ
lãnh đạo dù ở cương vị nào không thể chỉ có tư duy thông thường mà cần phải có
tư duy chiến lược.
Tư duy chiến lược là yêu cầu cần thiết đối với người cán bộ lãnh đạo. Tư
duy chiến lược định hướng cho hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn của
con người. Có tư duy chiến lược sẽ giúp cho chủ thể có tầm nhìn xa trông rộng,
sớm phát hiện được các tín hiệu của sự thay đổi, của bước ngoặt, kịp thời phát
hiện cái mới hợp quy luật, do vậy, dự báo được các tình huống có thể xảy ra.
Trên cơ sở những phán đoán, những dự báo đó, chủ thể chủ động đề ra các
phương án dự phòng cho những tình huống bất lợi, những kết quả không mong
muốn có khả năng xảy đến, khắc phục tầm nhìn hạn hẹp. Trước những biến đổi
nhanh chóng, phức tạp của tình hình thế giới với nhiều thời cơ, nhưng cũng
nhiều thách thức thì người nào có được tư duy chiến lược đúng, vạch ra được
những chủ trương, chính sách phát triển mang tầm chiến lược sẽ là người chiến


2
thắng. Tư duy chiến lược là cần thiết cho bản thân mỗi người cán bộ lãnh đạo,
bởi họ là những người trực tiếp hoặc góp phần xây dựng đường lối, chủ
trương, chính sách trong phát triển kinh tế, chính trị, văn hóa - xã hội, bảo
đảm quốc phòng, an ninh, đối ngoại và là người tổ chức thực hiện.
Tuy có vai trò quan trọng đối với người cán bộ lãnh đạo như vậy, nhưng
trình độ tư duy chiến lược trong đội ngũ cán bộ lãnh đạo của nước ta hiện nay

duy chiến lược.
- Phân tích thực trạng, nguyên nhân và những vấn đề đặt ra đối với việc
nâng cao trình độ tư duy chiến lược cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo ở nước ta
hiện nay.
- Đề xuất một số giải pháp chủ yếu góp phần nâng cao trình độ tư duy
chiến lược cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo ở nước ta hiện nay.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Luận án nghiên cứu việc nâng cao trình độ tư duy chiến lược cho đội
ngũ cán bộ lãnh đạo ở nước ta.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi nghiên cứu của luận án là đội ngũ cán bộ lãnh đạo các cấp nói
chung ở nước ta, tập trung vào thời kỳ đổi mới (từ năm 1986 đến nay).
4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
4.1. Cơ sở lý luận
Luận án dựa trên lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí
Minh và quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về tư duy, vai trò
của tư duy chiến lược, về cán bộ và vai trò của cán bộ lãnh đạo.
4.2. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp luận: Luận án dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ
nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử.
- Phương pháp cụ thể: Kết hợp phân tích và tổng hợp, quy nạp và diễn
dịch, lịch sử và logic, phương pháp liên ngành, phương pháp hệ thống - cấu
trúc, so sánh, phỏng vấn.


4
5. Đóng góp mới của luận án
- Bước đầu đưa ra khái niệm tư duy chiến lược ở mức độ khái quát, tạo
cơ sở, tiền đề cho việc nghiên cứu tư duy chiến lược trên từng đối tượng cán

chế của nó, tác giả Phạm Như Cương khẳng định cần kiên trì quan điểm cho
rằng trong đổi mới phong cách tư duy phải phát huy và phát triển phong cách
tư duy biện chứng của chủ nghĩa Mác - Lênin và của tư tưởng Hồ Chí Minh.
Trong tác phẩm Học tập phong cách tư duy Hồ Chí Minh [81], tác giả
Trần Văn Phòng với nhiều bài viết khác nhau xoay quanh bàn về phong cách
tư duy Hồ Chí Minh, từ nguồn gốc tới những đặc trưng và giá trị của chúng đã
làm nổi bật phong cách tư duy đặc biệt ở Người. Chính những nét đặc sắc
trong phong cách tư duy Hồ Chí Minh đã giúp Người vận dụng sáng tạo và
thành công chủ nghĩa Mác - Lênin vào thực tiễn cách mạng nước ta; làm rõ
những đặc trưng phong cách tư duy Hồ Chí Minh góp phần khắc phục những
căn bệnh kinh nghiệm, giáo điều, duy ý chí - những căn bệnh cản trở tầm nhìn
xa trông rộng đối với người cán bộ lãnh đạo. Qua đó góp phần từng bước xây
dựng phong cách tư duy khoa học, nâng cao trình độ tư duy lý luận, là những
tiền đề không thể thiếu để hình thành tư duy chiến lược.
Nguyễn Trọng Chuẩn với Nửa thế kỷ nghiên cứu và giảng dạy triết học ở
Việt Nam [11], đã tổng quan các hướng nghiên cứu về tư duy, bao gồm nghiên
cứu cơ bản về các mặt nhận thức luận, phương pháp luận, lôgíc học và nghiên


6
cứu ứng dụng, tập trung vào chủ đề thực trạng, nguyên nhân, giải pháp khắc
phục tình trạng lạc hậu của tư duy lý luận ở nước ta, tình trạng chính trị hóa tư
duy lý luận. Theo tác giả, lôgíc học là khoa học về tư duy, do vậy, nó cần phải
được giảng dạy trong tất cả các trường đại học. Có như vậy mới mới góp phần
nâng cao trình độ tư duy khoa học của đội ngũ cán bộ trong tương lai.
Trong cuốn “Những vấn đề lý luận đặt ra từ các văn kiện Đại hội IX
của Đảng” [12], hai tác giả Nguyễn Trọng Chuẩn và Đặng Hữu Toàn bàn đến
đặc điểm tư duy của con người Việt Nam. Đặc biệt, đối với “những người có
chức, có quyền phải trau dồi đạo đức của người cộng sản”, nỗ lực phấn đấu
nâng cao năng lực trí tuệ để hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ đối với Tổ quốc.

chủ trương xóa nạn mù chữ để tiêu diệt giặc dốt; bồi dưỡng tri thức lý luận
khoa học để con người hiểu và nắm bắt được các quy luật khách quan; bồi
dưỡng tri thức khoa học - kỹ thuật để con người nâng cao sự hiểu biết về tự
nhiên, xã hội, chuyên môn nghiệp vụ; tạo điều kiện để con người tiếp thu, làm
chủ khoa học - kỹ thuật, công nghệ hiện đại. Về vai trò của lý luận đối với
thực tiễn, Chủ tịch Hồ Chí Minh thường xuyên nhấn mạnh: trong hoạt động
thực tiễn, bất cứ làm việc gì muốn thành công phải có lý luận dẫn đường. Tuy
nhiên, Người có một nguyên tắc nhất quán trong học tập, nghiên cứu, vận
dụng lý luận, đó là lý luận phải gắn liền với thực tiễn, lý luận bắt nguồn từ sự
khái quát thực tiễn. Người căn dặn, lý luận phải liên hệ với thực tiễn, học phải
đi đôi với hành, lý luận phải được vận dụng vào thực tiễn một cách sáng tạo;
phải chú trọng tổng kết thực tiễn để phát triển lý luận, thực tiễn phải là cơ sở,
động lực cho quá trình nhận thức và cho lý luận.
Tác giả Nguyễn Đức Quyền trong bài “Nâng cao năng lực tư duy lý luận
cho đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp huyện ở nước ta hiện nay” [90], thông qua
nghiên cứu của mình đã chỉ ra năng lực tư duy lý luận là một vấn đề được nhiều
nhà nghiên cứu lý luận quan tâm trong quá trình đổi mới tư duy ở nước ta thời
gian qua. Mỗi công trình nghiên cứu làm rõ hơn về tư duy lý luận, khai thác và
bổ sung thêm vai trò, sự cần thiết của tư duy lý luận; trên cơ sở đó đề ra những
giải pháp khác nhau nhằm nâng cao năng lực và trình độ của tư duy lý luận. Tác
giả Nguyễn Đức Quyền cho rằng: năng lực tư duy lý luận là khả năng tư duy về
những vấn đề chung, tổng thể, toàn vẹn, nắm bắt đối tượng trong tính chỉnh thể
của sự tồn tại, vận động và phát triển. Năng lực tư duy lý luận là khả năng tư duy


8
khoa học, sáng tạo trong sử dụng các khái niệm, phạm trù nhằm đem lại những
tri thức mới mang tính chính xác, sâu sắc, chặt chẽ, lôgíc và có hệ thống, phù
hợp với quy luật khách quan của hiện thực, qua các khâu phân tích, so sánh, tổng
hợp, trừu tượng hoá, khái quát hoá. Với đặc tính khoa học của mình, năng lực tư

Ngoài ra còn nhiều công trình nghiên cứu khác nhau liên quan đến việc
đổi mới trong tổ chức, quản lý, xây dựng kế hoạch, những mô hình phát triển
trong tương lai ở những lĩnh vực khác nhau tuy không trực tiếp nghiên cứu về
tư duy, tư duy lý luận, tư duy chiến lược nhưng cũng có đề cập đến ở góc độ
vai trò, tầm quan trọng của nó.
1.2. NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ TRÌNH ĐỘ TƯ DUY, TƯ
DUY CHIẾN LƯỢC CỦA ĐỘI NGŨ CÁN BỘ LÃNH ĐẠO

Thông qua những công trình nghiên cứu về tư duy, tư duy lý luận, tư
duy chiến lược của đội ngũ cán bộ lãnh đạo, ngoài việc làm rõ vấn đề tư duy
nói chung, còn đề cập đến năng lực, trình độ tư duy, thực trạng của tư duy của
đội ngũ cán bộ lãnh đạo từ đó đưa ra giải pháp nâng cao trình độ tư duy, tư
duy lý luận, tư duy chiến lược cho đội ngũ cán bộ, lãnh đạo.
Với bài viết “Thực trạng tư duy lý luận của lãnh đạo quản lý nước ta
hiện nay trong quá trình học tập phong cách tư duy Hồ Chí Minh” trong cuốn
Học tập phong cách tư duy Hồ Chí Minh [81], tác giả Nguyễn Thế Kiệt chỉ ra
thực tế những năm qua cho thấy, cán bộ lãnh đạo, quản lý ở nước ta đã năng
động triển khai nghị quyết của Trung ương cũng như tổng kết kinh nghiệm
thực tiễn, góp phần khuyến nghị với Trung ương kịp thời bổ sung, phát triển
lý luận và chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà
nước. Tuy nhiên, trong thực tế nhiều cán bộ lãnh đạo quản lý vẫn còn trông
chờ sự chỉ đạo của Trung ương, chưa mạnh dạn đề xuất những biện pháp sáng
tạo, phù hợp với tình hình cụ thể ở địa phương. Vì thế, nhiều vấn đề nảy sinh
từ thực tế chưa được giải quyết kịp thời khiến họ lúng túng, bị động. Trong
khi đó, sự nghiệp đổi mới của đất nước đòi hỏi phải kịp thời tổng kết thực
tiễn, đề xuất được những giải pháp góp phần chỉ đạo hoạt động thực tiễn.
Cuốn sách “Quá trình đổi mới tư duy lý luận của Đảng ta từ năm 1986
đến nay” [92] của nhóm tác giả Tô Huy Rứa và các cộng sự là tài liệu tham khảo
một cách có hệ thống về quá trình đổi mới tư duy lý luận của Đảng từ Đại hội VI
đến nay, góp phần vào việc tổng kết lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội và

triển khai chiến lược - từ việc nghiên cứu và thu nhập những thông tin cơ sở để
hình thành một chiến lược mới cho đến việc đánh giá và điều chỉnh thích nghi
đều sẽ được giải thích thật rõ ràng. Ở tác phẩm tổng hợp


11
những lời khuyên thiết thực nhất, cùng với những câu hỏi để tự đánh giá hiệu
quả công việc.
Tác phẩm Tư duy chiến lược - Công cụ sắc bén trong chính trị, kinh
doanh và đời thường của hai tác giả Avinat Đixit và Beri NênBăp [1] đã đưa
ra một số phương pháp, kỹ thuật tính toán lựa chọn các giải pháp tối ưu cho
những tình huống điển hình ở những khâu khác nhau trong lĩnh vực hoạt động
kinh tế thông qua rất nhiều những câu chuyện, phát triển các phương pháp suy
nghĩ, đưa ra những chỉ dẫn chiến lược hữu hiệu. Nói cách khác, thông qua
những câu chuyện để chỉ ra những bài học về phương pháp tư duy, phát triển
cách tư duy chiến lược.
Tác giả Lê Hữu Nghĩa với bài viết “Một số căn bệnh trong phương pháp
tư duy của cán bộ ta” [71] đề cập đến bệnh giáo điều và bệnh kinh nghiệm trong
tư duy của cán bộ nước ta. Bệnh giáo điều là khuynh hướng tư tưởng, hành động
tuyệt đối hoá vai trò lý luận, coi nhẹ thực tiễn, tách rời lý luận khỏi thực tiễn,
thiếu quan điểm lịch sử cụ thể. Bệnh kinh nghiệm là khuynh hướng tư tưởng
tuyệt đối hoá kinh nghiệm, coi thường lý luận khoa học. Bệnh kinh nghiệm và
bệnh giáo điều tuy có liên quan tới chủ nghĩa kinh nghiệm và chủ nghĩa giáo
điều nhưng dưới góc độ nhận thức lý luận, nguyên nhân trực tiếp và chủ yếu là
do sự yếu kém về lý luận không nắm được tinh thần khoa học của đường lối, chủ
trương, chính sách. Sự yếu kém về nhận thức như vậy dĩ nhiên sẽ không tránh
được bệnh kinh nghiệm. Tuy nhiên, sự yếu kém về nhận thức không chỉ dẫn đến
bệnh kinh nghiệm mà còn dẫn đến bệnh giáo điều. Chính vì vậy, để khắc phục
bệnh kinh nghiệm và bệnh giáo điều, phương hướng quan trọng hàng đầu là phải
nâng cao trình độ lý luận, trình độ hiểu biết về đường lối, chủ trương, chính

góp phần phát triển đất nước.
Bài viết “Hội nhập quốc tế và yêu cầu về tư duy chiến lược của người
lãnh đạo hiện nay” [84] của tác giả Trần Văn Phòng khẳng định, tư duy chiến
lược đóng vai trò hết sức quan trọng mang tính quyết định trong hoạt động của
người lãnh đạo, nhất là trong điều kiện toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế. Bài viết
đưa ra những yếu tố hình thành tư duy chiến lược của người lãnh đạo, gồm: tố
chất bẩm sinh của người lãnh đạo; tri thức qua học tập, rèn luyện; môi trường
kinh tế, văn hóa, chính trị, xã hội; hoạt động của người lãnh đạo. Tác giả còn chỉ
ra một số nội dung chủ yếu của tư duy chiến lược: tư duy chiến lược toàn cầu
cho hành động quốc gia; tư duy chiến lược về quản trị xã hội; tư duy chiến lược


13
về giáo dục, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao; tư duy chiến lược về mô
hình phát triển của quốc gia, dân tộc. Từ đó bài viết đi tới khẳng định, muốn
bồi dưỡng tư duy chiến lược của người lãnh đạo Việt Nam hiện nay cần tính
tới các nhân tố tác động và người lãnh đạo cần chủ động: học tập, trau dồi
phương pháp biện chứng duy vật; rèn luyện năng lực tư duy chiến lược thông
qua thực tiễn hoạt động lãnh đạo; nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ,
trình độ khoa học và công nghệ hiện đại; tăng cường rèn luyện đạo đức cách
mạng; dân chủ trong hoạt động lãnh đạo.
Tại “Báo cáo tổng kết một số vấn đề lý luận - thực tiễn qua 30 năm đổi
mới” [27], Đảng Cộng sản Việt Nam, Ban Chấp hành Trung ương, Ban Chỉ đạo
tổng kết, đã trình bày một cách đầy đủ và hệ thống bối cảnh quốc tế và trong
nước trong chặng đường đổi mới 30 năm qua; chỉ ra những thành tựu, hạn chế
cũng như nguyên nhân của những thành tựu và hạn chế đó; nhấn mạnh những
nội dung cần tiếp tục đẩy mạnh công cuộc đổi mới, tầm nhìn tới 2030.

Qua khảo sát tình hình nghiên cứu cho thấy đã có rất nhiều công trình
nghiên cứu về tư duy, tư duy lý luận và cũng đã có công trình đề cập đến vấn

niệm, vấn đề và giải pháp” [4], đã chỉ ra đối tượng lãnh đạo chiến lược, những
yêu cầu đối với đội ngũ này và từ đó đề ra một số giải pháp để xây dựng đội ngũ
lãnh đạo chiến lược trong tình hình hiện nay. Theo đó, lãnh đạo chiến lược được
chỉ ra là lãnh đạo ở tầm vĩ mô, quốc gia, tổng thể và chỉnh thể. Lãnh đạo chiến
lược là lãnh đạo việc soạn thảo đường lối, hoạch định chiến lược và chính sách
có quan hệ tới phát triển chung hay phát triển từng lĩnh vực trong phát triển quốc
gia, trong đối nội và đối ngoại. Lãnh đạo chiến lược là thể hiện tầm vóc, sức ảnh
hưởng, quy mô, chiều kích tác động của nhà lãnh đạo và cơ quan lãnh đạo đối
với sự phát triển của cộng đồng xã hội. Lãnh đạo chiến lược cũng được tác giả
xác định là đội ngũ lãnh đạo ở tất cả các cấp, các ngành. Theo tác giả, cấp tỉnh,
cấp vùng, miền cũng phải được coi là cấp chiến lược, các lãnh đạo ở khu vực này
hỗ trợ, bổ sung, điều chỉnh các vấn đề liên quan tới phát triển của địa phương,
vùng miền với tư cách là hình ảnh thu nhỏ của quốc gia; cấp cơ sở - vi mô có
tầm quan trọng đặc biệt vì nó là những tế bào khởi phát làm nên xã hội, cộng
đồng và nhà nước cùng với chính thể của mình. Trên cơ sở những yêu cầu về
nhiệm vụ, bài viết cũng đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao năng lực lãnh
đạo chiến lược đối với đội ngũ lãnh đạo chiến lược ở nước ta.


15
Tác giả Trung Quốc Vương Như Cần với bài viết “Tư duy chiến lược của
cán bộ lãnh đạo cần đủ bốn quan điểm”, Tạp chí Tiền tuyến (Phan Huy Quang
dịch) [9] khẳng định, tư duy chiến lược của cán bộ lãnh đạo vừa là một vấn đề lý
luận, cũng là một vấn đề thực tiễn. Biểu hiện cụ thể của tư duy chiến lược của cán
bộ lãnh đạo là: vận dụng lập trường, quan điểm và phương pháp của chủ nghĩa Mác
để quan sát vấn đề, từ phương hướng toàn cục và sự lâu dài để suy xét vấn đề, vừa
có thể tiến hành sắp xếp và phân loại các yếu tố phức tạp trong nội bộ vấn đề. Tác
giả cũng cho rằng, phương thức tư duy chiến lược là hình thái cao của phương thức
tư duy, tư duy chiến lược của cán bộ lãnh đạo cần hội đủ bốn yếu tố: triết học quan
trong tư duy chiến lược; thời đại quan của tư duy chiến lược; toàn cục quan trong tư

nhất là về năng lực tư duy lý luận. Muốn nâng cao năng lực tư duy lý luận,
luận án đã đưa ra một số phương hướng và giải pháp cụ thể.
Bài viết của Ngô Huy Đức, “Nâng cao năng lực tư duy của cán bộ
lãnh đạo cấp chiến lược” [32] đề cập đến những tố chất cần có đối với người
lãnh đạo để thực hiện công việc lãnh đạo. Bên cạnh các yếu tố về đạo đức, sức
khỏe, tính cách..., tư duy của người lãnh đạo là yếu tố quan trọng hàng đầu
quyết định hiệu quả lãnh đạo. Nâng cao năng lực tư duy của cán bộ lãnh đạo
cấp chiến lược phụ thuộc vào chính việc xác định đúng các thách thức lãnh
đạo trong môi trường, bối cảnh cụ thể của người lãnh đạo đó; đồng thời, cùng
với tư duy khoa học, đội ngũ lãnh đạo cấp chiến lược cần phải nâng cao năng
lực tư duy khác, như tư duy hệ thống và tính sáng tạo nhằm đáp ứng yêu cầu
phát triển trong tình hình hiện nay.
Bài viết “Xây dựng đội ngũ cán bộ cấp chiến lược ở nước ta hiện nay quan niệm, đặc điểm và những mâu thuẫn cần giải quyết” [43] của tác giả Đoàn
Minh Huấn đề cập đến tầm quan trọng của việc xây dựng đội ngũ cán bộ cấp
chiến lược đối với toàn bộ công tác cán bộ của Đảng. Vì vậy, chăm lo xây dựng
cán bộ cấp chiến lược phải được xem là trọng tâm trong công tác cán bộ. Muốn
vậy, cần phải nhận diện được các đặc điểm, phát hiện các mâu thuẫn và đề xuất
phương thức giải quyết mâu thuẫn, tìm động lực cho cán bộ cấp chiến lược phát
triển, xứng đáng với vị thế, trách nhiệm trong toàn bộ sự nghiệp đổi mới.
Tác giả Trung Quốc Tăng Quảng Lạc, “Bàn về nguyên tắc cơ bản của tư duy
chiến lược của cán bộ lãnh đạo thời kỳ mới” [49], Tạp chí Trường Đảng tỉnh ủy Tứ
Xuyên (Phan Huy Quang dịch) đưa ra những tìm tòi bước đầu những nguyên tắc cơ
bản của tư duy chiến lược mà đội ngũ cán bộ lãnh đạo cần tuân thủ. Các nguyên tắc


17
được tác giả chỉ ra trong bài viết bao gồm: nguyên tắc giá trị với mục đích được đặt
ra là vì ai, vì cái gì; nguyên tắc tính khoa học mà xét về căn bản chính là yêu cầu
quá trình tư duy chiến lược tuân thủ quy luật khách quan sự tồn tại, phát triển của
giới tự nhiên và xã hội loài người, nội dung của tư duy chiến lược phù hợp với quy

cục và cục bộ, năng lực dự báo và phát triển chiến lược theo góc độ hiện tại
và tương lai.
Tác giả Nguyễn Đức Quyền với“Nâng cao năng lực tư duy lý luận cho
đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp huyện ở nước ta hiện nay” [90] đề cập đến năng lực
tư duy lý luận có vai trò quan trọng trong cuộc sống, đặc biệt là đối với người
cán bộ lãnh đạo. Với vị trí đặc thù là khâu trung gian, là cầu nối trong quy trình
lãnh đạo, quản lý từ trung ương và tỉnh đến cơ sở, đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp
huyện cần phải rèn luyện để có trình độ và năng lực tư duy lý luận nhất định để
hoàn thành tốt các chức năng và nhiệm vụ cầu nối đó; đảm bảo thông tin thông
suốt, đúng tinh thần của chủ trương, chính sách từ cấp trên, nhưng cũng phải phù
hợp với đặc thù địa phương, đảm bảo cán bộ cơ sở và nhân dân có thể lĩnh hội
tốt nhất những chủ trương chính sách ấy. Từ đó, bài viết đưa ra những nguyên tắc
và giải pháp cơ bản để nâng cao năng lực tư duy lý luận cho cán bộ chủ chốt cấp
huyện trên cơ sở xác định rõ các căn bệnh để khắc phục. Bài viết cho thấy việc
nâng cao năng lực tư duy lý luận cho đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp huyện ở nước
ta hiện nay là nhiệm vụ vừa cấp bách, vừa lâu dài và mang ý nghĩa chiến lược
trong công tác cán bộ. Từ thực trạng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp huyện và năng
lực tư duy lý luận của họ, tác giả nêu một số nguyên tắc cơ bản để nâng cao năng
lực tư duy lý luận cho đội ngũ cán bộ này: Nâng cao năng lực tư duy lý luận phải
xuất phát từ thực tiễn, phải gắn với quá trình tổng kết thực tiễn trên địa bàn
người cán bộ chủ chốt phụ trách; nâng cao năng lực tư duy lý luận phải gắn với
công tác đào đạo, bồi dưỡng và sử dụng cán bộ; nâng cao năng lực tư duy lý luận
cho đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp huyện phải gắn với nâng cao trình độ học vấn,
trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của họ và nâng cao trình độ dân trí cộng đồng;
phải gắn việc nâng cao năng lực tư duy lý luận với việc giải quyết nhiệm vụ
chính trị là phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn huyện mà người cán bộ chủ
chốt trực tiếp phụ trách; nâng cao năng lực tư duy lý luận cho đội ngũ cán bộ chủ
chốt cấp huyện phải gắn liền với việc trau dồi phẩm chất đạo đức cách mạng.
Trên cơ sở những nguyên tắc này, tác giả nêu một số giải pháp chủ yếu nhằm
từng bước nâng cao năng lực tư duy lý luận cho đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp

một số phẩm chất quan trọng trong tư duy lãnh đạo chiến lược; tư duy đại cục,
tổng thể dựa trên tri thức về bối cảnh. Việc này không những đòi hỏi phải hiểu
thấu đáo khía cạnh kỹ thuật, mà còn phải biết vận dụng linh hoạt các khái
niệm có liên quan, bao gồm việc lập ra một trình tự và môi trường kinh tế
chính trị tổng thể; Chú trọng tính lâu dài, nhấn mạnh tư duy chiến lược, tầm
nhìn, chú trọng nhìn xa, trông rộng, nhưng sát với thực tiễn, có tính thực tế.


20
Có thể nói vấn đề về tư duy, tư duy lý luận gắn với người cán bộ lãnh
đạo đã được khá nhiều các công trình nghiên cứu đề cập tới. Thông qua
những công trình nghiên cứu đó khái niệm tư duy, tư duy lý luận cùng vai trò
của nó được phân tích và làm rõ. Thực trạng về trình độ, năng lực tư duy, tư
duy lý luận trong độ ngũ cán bộ lãnh đạo ở nước ta tùy từng phạm vi nghiên
cứu được các tác giả tìm hiểu và đánh giá nghiêm túc, từ đó xây dựng các giải
pháp thiết thực nâng cao trình độ, năng lực tư duy, tư duy lý luận. Hiểu rõ về
tư duy, tư duy lý luận là nền tảng quan trọng có thể kế thừa để hình thành và
xây dựng tư duy chiến lược. Tư duy chiến lược của đội ngũ cán bộ lãnh đạo
nước ta hiện nay ngày càng được nghiên cứu, tìm hiểu một cách phổ biến hơn
do yêu cầu phát triển đất nước trong thời đại.
1.4. GIÁ TRỊ CỦA CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ TỔNG QUAN
VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ LUẬN ÁN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU

1.4.1. Giá trị của những công trình nghiên cứu đã tổng quan
Qua tổng quan có thể nhận thấy, những công trình nghiên cứu về tư duy
và tư duy lý luận được nghiên cứu sâu sắc ở nhiều góc độ khác nhau. Tư duy và
tư duy lý luận là vấn đề đã được quan tâm nghiên cứu khá sớm trong lịch sử triết
học từ thời cổ đại đến triết học cổ điển Đức, nhất là triết học Mác - Lênin. Đã có
nhiều công trình nghiên cứu được công bố, ở đó tập trung làm rõ khái niệm tư
duy, tư duy lý luận, vai trò của tư duy lý luận trong quá trình lãnh đạo của đội

diện theo định hướng của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã lựa chọn, mà ngàn
đời người dân Việt Nam đã dày công vun đắp và gìn giữ.
Những nội dung liên quan đến sự phát triển toàn diện đội ngũ cán bộ lãnh
đạo nước ta hiện nay ngày càng được Đảng và Nhà nước ta quan tâm, chú trọng.
Điều này được thể hiện trong nhiều nghị quyết của Đảng. Mặc dù sau Nghị quyết
Trung ương VII, khóa XII với việc chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ cấp chiến
lược đã có nhiều bài viết liên quan đến tư duy chiến lược của đội ngũ cán bộ lãnh
đạo cấp chiến lược được bàn tới, tuy vậy, hiện nay trong nước còn rất ít công
trình nghiên cứu chuyên sâu về tư duy chiến lược, thường chỉ đề cập đến tư duy,
tư duy lý luận nói chung. Tư duy chiến lược được một số công trình nghiên cứu
đề cập đến thông qua bài tạp chí, hội thảo khoa học; một số sách đề cập đến tư
duy chiến lược thì gắn với tư duy chiến lược cho lĩnh vực cụ thể. Hầu hết các
ngành, các lĩnh vực đều xác định cho mình những chiến lược phát triển, từ đó có
kế hoạch cụ thể để đảm bảo và hướng tới sự phát triển cho tương lai. Chúng ta
không khó để tìm thấy chiến lược cho việc phát triển kinh tế, văn hóa, giáo dục,