6
A. PHẦN MỞ ĐẦU
Sự phát triển của nền kinh tế thị trường đã khiến tranh chấp thương mại trở
thành một hiện tượng khách quan tất yếu và ngày càng trở nên phong phú, đa dạng
và phức tạp. Tranh chấp thương mại đã trở thành thuật ngữ quen thuộc trong đời
sống kinh tế xã hội ở các nước trên thế giới. Hiện tượng này tất yếu đòi hỏi những
cách thức giải quyết cho phù hợp nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các
chủ thể, góp phần duy trì ổn định và thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế. Nước ta
đang tiến hành chính sách phát triển kinh tế đối ngoại theo hướng tham gia ngày
càng sâu rộng vào thị trường quốc tế, tham gia khối mậu dịch tự do AFTA, tổ chức
thương mại thế giới WTO, áp dụng các chuẩn mực thương mại quốc tế. Tranh chấp
phát sinh trong nền kinh tế đang trên tiến trình hội nhấp thương mại quốc tế đang
ngày càng diễn ra phổ biến, đa dạng, phong phú. Hiện nay, tranh chấp thương mại có
thể được giải quyết bằng các phương thực: thương lượng, hòa giải, trọng tài thương
mại hoặc tòa án. Mỗi phương thức đều có những ưu điểm và hạn chế riêng, và việc
lựa chọn phương thức nào để giải quyết tranh chấp tùy thuộc vào hiệu quả mà
phương thức đó có thể đem lại cho những bên trong cuộc đối với mỗi vụ việc cụ thể.
Hiểu biết và nắm cững về mỗi phương thức là cơ hội và chìa khóa đề các doanh
nhân tìm ra được con đường giải quyết tranh chấp thích hợp nhất cho mình. Tuy
nhiên, cũng còn nhiều vấn đề liên quan tới các phương thức giải quyết tranh chấp
thương mại chưa được quy định đầy đủ và hợp lý trong hệ thống pháp luật nước ta,
việc áp dụng các phương thức trong thực tiễn còn nhiều bất cập, vấn đề hoàn thiện
các phương thức để phát huy tối đa vai trò của chúng trong nền kinh tế là một nhu
cầu bức thiết. Tìm hiểu, phân tích làm rõ nội dung các phương thức giải quyết
thương mại, từ đó tìm ra ưu nhược điểm của mỗi phương thức và hướng hoàn thiện
là công việc hoàn toàn cần thiết.
B. NỘI DUNG
I. Khái quát về tranh chấp thương mại và các phương thức giải quyết:
1. Định nghĩa tranh chấp thương mại.
Điều 3 LTM 2005 quy định: “Hoạt động thương mại là hoạt động nhằm mục
đích sinh lợi, bao gồm mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ, đầu tư, xúc tiến thương

thực : thương lượng, hòa giải, trọng tài thương mại và tòa án. Mỗi phương thức có
sự khác nhau về tính chất pháp lý, nội dung của thủ tục, trình tự tiến hành. Các bên
có quyền tự do lựa chọn phương thức phù hợp, phụ thuộc vào lợi thế mà mỗi
6
phương thức có thể mang lại, mức độ phù hợp của phương thức so với nội dung tính
chất của tranh chấp và thiện chí của các bên.
II. Phương thức thương lượng và hòa giải:
1. Giới thiệu chung về phương thức lương lượng, hòa giải:
a. Thương lượng:
Thương lượng là phương thức giải quyết tranh chấp thông qua việc các bên
tranh chấp cùng nhau bàn bạc, dàn xếp để tháo gỡ những bất đồng phát sinh nhằm
loại bỏ tranh chấp mà không cần có sự giúp hay phán quyết của bên thứ ba.
Thương lượng được thực hiện bởi cơ chế tự giải quyết thông qua việc các bên tranh
chấp gặp nhau bàn bạc, thỏa thuận để tự giải quyết những bất đồng phát sinh mà
không cần có sự hiện diện của bên thứ ba; quá trình thương lượng không chịu sự
ràng buộc của các nguyên tắc pháp lý; việc thực thi kết quả thương lượng hoàn toàn
phụ thuộc vào sự tự nguyện của mỗi bên tranh chấp mà không có bất kỳ cơ chế pháp
lý nào bảo đảm việc thực thi đối với thỏa thuận của các bên trong quá trình thương
lượng.
Quá trình thương lượng để giải quyết tranh chấp thương mại có thể được thực
hiện bằng nhiều cách thức: thương lượng trực tiếp, gián tiếp hoặc kết hợp cả hai.
Việc lựa chọn cách thức thương lượng nào phụ thuộc vào điều kiện, hoàn cảnh của
các bên.
b. Hòa giải:
Hòa giải là phương thức giải quyết tranh chấp với sự tham gia của bên thứ ba
làm trung gian hòa giải để hỗ trợ, thuyết phục các bên tranh chấp tìm kiếm các giải
pháp nhằm loại trừ tranh chấp đã phát sinh.
Phương thức hòa giải khác thương lượng ở chỗ có sự tham gia của nhân tố trung
gian. Người trung gian này không có vai trò quyết định trong việc giải quyết tranh
chấp mà chỉ là người hỗ trợ, giúp đỡ cho các bên trong việc tìm ra giải pháp tốt nhất

nhiệm xử lý, giải quyết. Tuy nhiên, khi các tranh chấp thương mại phát sinh không
nhất thiết phải do các đại diện có thẩm quyền của các bên đứng ra giải quyết mà có
thể có cơ chế ủy quyền.
6
Các bên tranh chấp cần có các nhà thương lượng để thay mặt, giúp đỡ họ trong
quá trình thương lượng, đó là những người đủ các phẩm chất cần thiết để thực hiện
nhiệm vụ thương lượng của mình.
Chủ thể của hoạt động giải quyết tranh chấp bằng phương thức hòa giải còn là
người trung gian – hòa giải viên. Đó là các cá nhân, pháp nhân được các bên yêu cầu
đứng ra làm trung gian hòa giải để giải quyết tranh chấp.
Pháp luật hiện chưa có quy định về phẩm chất, điều kiện cần có của một nhà
thương lượng, một hòa giải viên, tuy nhiên nếu họ là luật sư hay hòa giải viên thì
phải đáp ứng được điều kiện được quy định trong điều 10 Luật luật sư 2006 và Điều
12 Pháp lệnh trọng tài Thương mại 2003.
4. Điều kiện của thương lượng, hòa giải:
Các bên đương sự được đảm bào quyền tự định đoạt, có quyền tự thương lượng,
hòa giải với nhau mà không bị giới hạn bởi điều luật nào, nếu không thành thì sẽ
được giải quyết bằng con đường trọng tài hay tòa án. Điều kiện để thương lượng,
hòa giải một tranh chấp thương mại, trước hết phải xem xét thỏa mãn : có tranh chấp
thương mại xảy ra, các bên mong muốn loại bỏ mâu thuẫn, khắc phục tổn thất, tiếp
tục duy trì quan hệ hợp tác và các bên đều có tinh thần thiện chí, nhân nhượng, tôn
trọng và giữ gìn uy tín cho nhau. Các tranh chấp sử dụng phương thức này thường
có giá trị nhỏ, ít phức tạp, chưa trở nên gay gắt, các bên hiểu về nhau, sẵn sàng nhân
nhượng và duy trì mối quan hệ lâu dài. Nói vậy không có nghĩa là các tranh chấp
phức tạp, giá trị tài sản lớn, liên quan đến nhiều tổ chức, quốc gia thì không thể
thương lượng hòa giài mà vấn đề là các bên phải có thiện chí hợp tác mà mong
muốn dùng phương pháp này để giải quyết nhanh chóng các tranh chấp đó.
5. Phương pháp thương lượng, hòa giải:
Pháp luật không có quy định nào về phương pháp tiến hành thương lượng, hòa
giải, nhưng trên thực tế chủ thể có thể tiến hành các phương pháp như:

a. Thương lượng:
Ưu điểm nổi bật của phương thức giải quyết này là sự thuận tiện, đơn giản,
nhanh chóng, tính linh hoạt, hiệu quả và ít tốn kém. Mặt khác, giải quyết tranh chấp
bằng thương lượng còn bảo vệ uy tín cho các bên tranh chấp cũng như bí mật kinh
doanh của các nhà kinh doanh. Các nhà kinh doanh hơn ai hết tự biết bảo vệ quyền
lợi của bản thân, hiểu rõ những bất đồng và nguyên nhân phát sinh tranh chấp nên