LỜI MỞ ĐẦU
Quốc hội và Chính phủ là hai cơ quan cao nhất Nhà nước song đảm
nhiệm những trọng trách riêng trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước.
Tuy nhiên, để có được sự đồng bộ trong hoạt động của bộ máy Nhà nước, giải
quyết các vấn đề của đời sống xã hội cũng như đảm bảo lợi ích toàn dân thì mối
quan hệ giữa hai cơ quan cao nhất này là điều tất yếu cần thiết lập và tăng
cường. Vậy, Quốc hội và Chính phủ có mối quan hệ gì? Mối quan hệ này được
thể hiện trong pháp luật hiện hành ra sao? Đó là những loại văn bản nào? Biểu
hiện của mối quan hệ này trên thực tế ra sao? Chúng ta hãy cùng nhau nghiên
cứu để tìm câu trả lời cho những thắc mắc trên.
NỘI DUNG
I. Một số nét cơ bản về Quốc hội và Chính phủ
1. Quốc hội:
Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực
Nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Quốc hội có
quyền quyết định những vấn đề quan trọng nhất của đất nước và của nhân dân
thông qua Hiến pháp, các đạo luật; quyết định những chính sách cơ bản về đối
nội, đối ngoại, mục tiêu phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, tổ chức và hoạt động
của bộ máy nhà nước; bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm những viên chức cao cấp
nhất của bộ máy nhà nước; Quốc hội biểu hiện tập trung ý chí và quyền lực của
nhân dân trong phạm vi toàn quốc, đại diện cho ý chí và lợi ích của nhân dân
lao động dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam.
Nhiệm kỳ của Quốc hội là 5 năm, việc cử tuyển các đại biểu Quốc hội
đảm bảo cho nhân dân có quyền lựa chọn và bổ sung những đại diện mới vào
cơ quan quyền lực nhà nước của mình.
Chức năng của quốc hội bao gồm những phương diện lớn:
- Là cơ quan duy nhất có quyền lập hiến và lập pháp.
- Quyết định những chính sách cơ bản nhất về những vấn đề quan trọng nhất
của đất nước.
- Thực hiện quyền giám sát tối cao đối với toàn bộ hoạt động của Nhà nước để
đảm bảo cho Hiến pháp, pháp luật được thi hành triệt để và thống nhất, bộ máy

trợ lẫn nhau trong việc thực hiện chức năng của mình.
2. Về tổ chức, trật tự hình thành
Tại điểm 8 Điều 84 Hiến pháp 1992: “Quốc hội quyết định thành lập, bãi
bỏ Bộ, cơ quan ngang Bộ của Chính phủ; thành lập mới, nhập, chia, điều chỉnh
địa giới tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương; thành lập hoặc giải thể đơn vị
hành chính- kinh tế đặc biệt”. Khoản 7 Điều 2 Luật tổ chức Quốc hội năm 2001
quy định: “Quốc hội có quyền bầu, miễn nhiệm thủ tướng Chính phủ đồng thời
có quyền phê chuẩn đề nghị của Thủ tướng Chính phủ về bổ nhiệm, miễn nhiệm,
cách chức phó Thủ tướng, Bộ trưởng và các thành viên khác của Chính phủ”.
Theo điểm 2 Điều 144 Hiến pháp 1992 sửa đối năm 2001, chỉ có Quốc hội mới
có quyền phê chuẩn đề nghị trên của Thủ tướng Chính phủ, còn Ủy ban Thường
vụ Quốc hội có quyền ấy khi Quốc hội không còn họp nữa. Mặt khác, người giữ
chức danh quan trọng trong Chính phủ ngoài Thủ tướng Chính phủ, các thành
viên khác không nhất thiết là đại biểu Quốc hội (Điều 110 Hiến pháp)
Điều 5 Luật tổ chức Chính phủ quy định: “Nhiệm kỳ của Chính phủ theo
nhiệm kỳ của Quốc hội. Khi Quốc hội hết nhiệm kỳ, Chính phủ tiếp tục làm việc
cho đến khi Quốc hội khóa mới thành lập Chính phủ mới”.
Như vậy, Quốc hội quyết định cơ cấu, tính chất và nguyên tắc hoạt động
của Chính phủ; có quyền bầu và phê chuẩn việc bổ nhiệm, miễn các thành viên
Chính phủ (như là: Thủ tướng Chính phủ, các phó Thủ tướng Chính phủ, các
Bộ trưởng, thủ tướng cơ quan ngang Bộ...); có quyền thành lập, bãi bỏ các Bộ,
cơ quan ngang Bộ theo đề nghị của Thủ tướng Chính phủ và nhiệm kỳ của
Chính phủ theo nhiệm kỳ của Quốc hội. Giữa hai cơ quan này có mối quan hệ
mật thiết về tổ chức và trật tự hình thành và mặc dù Chính phủ do Quốc hội
thành lập nhưng chắc chắn Chính phủ cũng có những tác động nhất định đến
Quốc hội. Mối quan hệ này là biểu hiện quan trọng của sự ảnh hưởng, tác động
của lập pháp đối với hành pháp.
3. Về hoạt động
Trước hết, Quốc hội ban hành Hiến pháp, luật, nghị quyết còn Chính phủ chịu
trách tổ chức triển khai, kiểm tra việc thực hiện các điều luật, nghị quyết đó. Ở

Hiến pháp 1992: “Ủy ban thường vụ Quốc hội có nhiệm vụ và quyền hạn... đình
chỉ việc thi hành các văn bản của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ; hủy bỏ các
văn bản của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ...”. Điều này thể hiện mối quan
hệ giữa Quốc hội và Chính phủ trong định hướng tư tưởng cho việc xây dựng
các dự án luật cũng như trong quá trình soạn thảo các dự án Luật, pháp lệnh.
Thứ năm, các cơ quan trực thuộc Quốc hội có quyền thẩm tra các dự án (luật,
pháp lệnh...) mà cơ quan Chính phủ thực hiện theo yêu cầu của pháp luật. Đây
là mối quan hệ giữa Quốc hội và Chính phủ trong quá trình xây dựng chương
trình, kế hoạch hoạt động. Từ chỗ Quốc hội định hướng tư tưởng cho Chính
phủ về việc thực hiện các dự án luật, pháp lệnh, Quốc hội tiếp tục tham gia
thẩm tra các dự án mà Chính phủ thực hiện. Đây được xem là khâu quan trọng
vì có như vậy mới đảm bảo các dự án luật, pháp lệnh này đi sâu vào thực tiễn.
4. Về hình thức văn bản
Mối quan hệ giữa Quốc hội và Chính phủ còn thể hiện trong hình thức
văn bản do hai cơ quan này ban hành. Điều 83 Hiến pháp 1992 nhấn mạnh:
“Quốc hội là cơ quan duy nhất có quyền lập hiến và lập pháp...”. Như vậy, Hiến