BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP.HCM

THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT
TRONG THƠ XUÂN QUỲNH
LUẬN ÁN THẠC SĨ KHOA HỌC NGỮ VĂN
CHUYÊN NGÀNH : VĂN HỌC VIỆT NAM
MÃ SỐ: 5.04.33

Người hướng dẫn : TS Lê Tiến Dũng
Người thực hiện : Tô Hà Tường Vân

KHÓA 6
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – 2001


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP.HCM

THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT
TRONG THƠ XUÂN QUỲNH
LUẬN ÁN THẠC SĨ KHOA HỌC NGỮ VĂN
CHUYÊN NGÀNH : VĂN HỌC VIỆT NAM
MÃ SỐ: 5.04.33

Người hướng dẫn : TS Lê Tiến Dũng
Người thực hiện : Tô Hà Tường Vân

KHÓA 6
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – 2001


2

2T

4. Phương pháp nghiên cứu: .............................................................................................. 7
T
2

2T

5. Cấu trúc luận văn: ......................................................................................................... 8
T
2

2T

CHƯƠNG 1: VÀI NÉT VỀ CUỘC ĐỜI XUÂN QUỲNH .................................................... 9
T
2

T
2

1.1. Tiểu sử: ...................................................................................................................... 9
T
2

2T

1.2. Cuộc đời: .................................................................................................................. 10

2.2. Hình tượng cái tôi: .................................................................................................... 34
T
2

2T

2.2.1. Hình tượng sóng - biển: ..................................................................................... 35
T
2

2T

2.2.2. Hình tượng đôi bàn tay: ..................................................................................... 41
T
2

2T

2.2.3. Hình tượng con tàu - sân ga: .............................................................................. 44
T
2

T
2

2.2.4. Hình tượng trái tim: ........................................................................................... 49
T
2

2T

T
2

3.2. Phương thức xử lý chất liệu: ..................................................................................... 71
T
2

2T

3.2.1. Từ ngữ, chất liệu: ............................................................................................... 71
T
2

2T

3.2.2. Hệ thống thể loại: .............................................................................................. 75
T
2

2T

KẾT LUẬN ........................................................................................................................ 77
T
2

2T

PHẦN PHỤ LỤC ................................................................................................................ 78
T
2

vào mùa thu năm 1988, Xuân Quỳnh luôn là một nhà thơ tâm huyết. Chị không từ chối bất cứ
công việc nào được phân công, thậm chí đã khoác ba lô đi đến những vùng đạn bom ác liệt
nhất. Điều quý giá nhất là Xuân Quỳnh đã để lại một sự nghiệp không nhỏ. Chị mất một cách
đột ngột khiến chúng ta phải nghĩ đến việc nhìn lại toàn bộ sáng tác của chị. Một điều rõ
ràng, hơn mười năm đã trôi qua kể từ khi nhà thơ qua đời, lớp bụi thời gian không những
không làm phai mờ những vần thơ đầy nữ tính và nhiều trăn trở của chị, mà ngược lại. thời
gian như một chất xúc tác làm cho thơ chị càng ngời sáng hơn. Hiện nay, những tập thơ của
chị được tái bản trên khắp ba miền đất nước. Độc giả khắp nơi vẫn thích thú, yêu mến và nhu
cầu thưởng thức các sáng tác của chị vẫn còn rất cao.
Có thể thấy dư âm để lại trong lòng người đọc khi trang thơ của Xuân Quỳnh khép lại
là một thế giới nghệ thuật thâm đẫm tình yêu. Đấy cũng chính là khát vọng muôn thuở của
con người "vị thần đầu tiên xuất hiện trên đất này là vị thần ái tình. Thần ái tình là đứa bé có

1


cánh với cây cung bên người, ngọn đuốc cầm tay mang tình yêu đến với những trái tim" (1) , là
F
0
P
T
1

T
1
P

nguồn đề tài không bào giờ cạn của văn học nói chung, thơ ca nói riêng. Nỏ hình thành trong
lòng mỗi người chúng ta nỗi khao khát được sống trọn vẹn với tình yêu, với hạnh phúc đời
người, trân trọng và nâng niu những gì mình có được.

P

dạng, sâu sắc của Xuân Quỳnh trong : việc biểu hiện một tình yêu đầy trăn trở mà "vẫn giữ
trong mình một tình yêu không phai bạc với con người" (2).
F
6
P
T
1

T
1
P

Cùng suy nghĩ ấy, trong cuộc trao đổi về thơ Xuân Quỳnh cuối năm 1984, Vương Trí
Nhàn và Phạm Tiến Duật đã phát biểu rằng: ngay từ những bài thơ đầu tay, Xuân Quỳnh đã
thể hiện : "Một sự chủ động mà chỉ người phụ nữ ngày nay mới có: những ước ao nhức nhối
về hạnh phúc lứa đôi và sẵn sàng "Giương vây" gìn giữ bằng được" (3). Cả hai nhận xét thơ
F
7
P
T
1

T
1
P

Xuân Quỳnh có sự vận động của thời gian, rất đậm cảm giác về sự thay đổi - một cảm giác
Xuân Quỳnh rất giỏi lọc ra và sống hết mình với nó. Trong đó, hai tác giả cũng nhìn nhận

0
P
T
1

1T
P

chủ động yêu và đòi quyền được yêu" (4) . Đây cũng chính là chân dung. con đường tình yêu F
P
1T

T
1
P

nghệ thuật Xuân Quỳnh đã đi và công hiện cho đời.
Đến với "Cảm nhận về thơ Xuân Quỳnh" của Lưu Khánh Thơ, ta thấy quá trình sáng
tác thơ của Xuân Quỳnh theo tác giả "là một chặng đường đi lên không bị đứt đoạn. Hồn thơ
của chị ngày càng một đa dạng và không ngừng được mở ra" (1) , thơ chị không có mạch thơ
2F
P
T
1

T
1
P

nào thật sự là bình yên và đơn giản mà thường có nhiều trăn trở băn khoăn, "thơ Xuân Quỳnh

Quỳnh có nhiều kiệt tác để lại cho đời sau, đi vào vĩnh cửu. Chị là một trong những nhà thơ
hàng đầu trong thời chúng ta đang sống, một nhà thơ lớn, một nhà thơ đã đi hết cái tôi của
mình một cách hồn nhiên, dung dị và sâu lắng" (4), "chị là người tha thiết với tình yêu, tha
F
5
P
T
1

T
1
P

thiết với người tình. Một tâm hồn mãi mãi khao khát, mãi mãi thao thức vì tình yêu. Chưa có
ai biểu hiện một sự thương yêu sâu xa, đằm thắm đến thế trong thơ tình Việt Nam như chị" (5).
F
6
P
T
1

T
1
P

Tác giả cũng nhận ra được bản chất tình yêu trong thơ Xuân Quỳnh: "Trước nay có lẽ chưa
có người con gái làm thơ nào đã nói những lời yêu cháy bỏng, thật và dữ dội như chị - đó
chính là nét hiện đại trong tâm hồn chị, tâm hồn người phụ nữ thế kỷ XX, dám yêu và dám
thổ lộ tất cả, không lùi bước trước bất cứ một sự "giữ ý" nào (1) . Mặt khác, theo nhận xét của
F

Chị đã đi một con đường trong lĩnh vực thi ca vì không phải hình ảnh, từ ngữ nào cứu được
thơ, mà chỉ có máu của trái tim, của những rung cảm nhân bản nhất của tâm hồn con người
mới mãi mãi là nguồn gốc của thớ ca. Chị đã "đi trên con đường lớn của thơ, con đường đi từ
trái tim và ở lại giữa những trái tim người đời" (4).
F
0
2
P
T
1

T
1
P

Bàn về thi pháp thơ Xuân Quỳnh, chưa có nhiều đánh giá phong phú như nói về khát
vọng tình yêu và hạnh phúc trong thơ chị. Thỉnh thoáng, khi viết về chị, các tác giả có thừa
nhận thơ chị tự nhiên, ngọt ngào, hình ảnh thơ, câu tứ giản dị. Chị thường dùng lời ru, thường
viết về cỏ dại... Nhưng đó cũng mới chỉ là những nhận xét ban đầu chưa thực sự đi sâu vào
những nghiên cứu thực sự. ở đây, đáng chú ý có bài 'Thế giới thiên nhiên trong thơ Xuân

(4)

Mai Quốc Liên - Vài lời muộn màng. Lời bạt "Thơ viết tặng anh" NXB Văn nghệ TP. HCM, 1988, Trang

117.
(5)

Mai Quốc Liên - Vài lời muộn màng, Lời bạt "Thơ viết tặng anh". NXB Văn nghệ TP. HCM. 1988. Trang