BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI

VŨ VĂN THÀNH

PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH TÀI CHÍNH TẠI
CÔNG TY CỔ PHÂN VẬN TẢI XĂNG DẦU VIPCO

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

HÀ NỘI, NĂM 2018


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI

VŨ VĂN THÀNH

PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH TÀI CHÍNH TẠI
CÔNG TY CỔ PHÂN VẬN TẢI XĂNG DẦU VIPCO

CHUYÊN NGÀNH: TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG
MÃ SỐ: 60 34 02 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
TS. ĐẶNG VĂN LƯƠNG

HÀ NỘI, NĂM 2018


Ban lãnh đạo và phòng Kế toán – Tài chính đã tạo điều kiện, giúp đỡ tôi rất
nhiều trong quá trình thực tế để hoàn thành luận văn.
Hà Nội, ngày 15 tháng 08 năm 2018
Học viên

Vũ Văn Thành


iii

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN.............................................................................................i
LỜI CẢM ƠN..................................................................................................ii
MỤC LỤC.......................................................................................................iii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT............................................................vi
DANH MỤC SƠ ĐỒ, BẢNG BIỂU.............................................................vii
PHẦN MỞ ĐẦU..............................................................................................1
1. Tính cấp thiết của đề tài.............................................................................1
2. Tổng quan những công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài...............2
3. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn.............................................................4
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu..............................................................5
5. Phương pháp nghiên cứu............................................................................5
6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn.............................................6
7. Kết cấu đề tài...............................................................................................7
CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH
DOANH NGHIỆP...........................................................................................8
1.1. Những vấn đề cơ bản về tài chính doanh nghiệp và phân tích tài
chính doanh nghiệp.........................................................................................8
1.1.1. Những vấn đề chung về tài chính doanh nghiệp..................................8
1.1.2. Những vấn đề chung về phân tích tài chính doanh nghiệp...............11

phần Vận tải xăng dầu VIPCO giai đoạn 2015 – 2017...............................65
2.2.3. Phân tích hiệu quả kinh doanh của công ty Cổ phần Vận tải xăng
dầu VIPCO giai đoạn 2015 – 2017...............................................................77
2.2.4. Phân tích khả năng sinh lợi và các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng
sinh lợi............................................................................................................87
CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NHẰM CẢI THIỆN TÌNH HÌNH TÀI CHÍNH
ĐỐI VỚI CÔNG TY CỔ PHẦN VẬN TẢI XĂNG DẦU VIPCO..............96


v

3.1. Một số kết luận về tình hình tài chính của công ty Cô phần Vận tải
xăng dầu VIPCO...........................................................................................96
3.1.1. Những kết quả đạt được.......................................................................96
3.1.2. Nguyên nhân của những hạn chế.......................................................97
3.2. Định hướng hoạt động của công ty trong thời gian tới.....................100
3.2.1. Bối cảnh kinh tế - xã hội....................................................................100
3.2.2. Mục tiêu và định hướng hoạt động của công ty...............................101
3.3. Một số giải pháp nhằm cải thiện tình hình tài chính đối với công ty
Cổ phần Vận tải xăng dầu VIPCO............................................................102
3.3.1. Tăng doanh thu và lợi nhuận sau thuế.............................................102
3.3.2. Tăng hiệu quả sử dụng tài sản..........................................................103
3.3.3. Tăng cường công tác quản lý các khoản phải thu............................103
3.3.4. Tiết kiệm chi phí quản lý doanh nghiệp............................................104
3.3.5. Giảm lượng hàng tồn kho..................................................................105
3.3.6. Đào tạo bồi dưỡng đội ngũ cán bộ....................................................106
3.3.7. Quản lý chặt chẽ dòng tiền................................................................107
3.4. Một số điều kiện thực hiện giải pháp..................................................107
KẾT LUẬN..................................................................................................109
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

DTT
CP
SXKD
TNDN
TSCĐ
TSLĐ
TSDN
TSNH
VAT
VCĐ
VLĐ
XDCB
Tr.đ
GVHB
ROS
ROA
ROE

Ý nghĩa
Báo cáo tài chính
Vốn chủ sở hữu
Doanh thu thuần
Cổ phần
Sản xuất kinh doanh
Thu nhập doanh nghiệp
Tài sản cố định
Tài sản lưu động
Tài sản dài hạn
Tài sản ngắn hạn
Thuế giá trị gia tăng

Bảng 2.9
Bảng 2.10

Tên sơ đồ, bảng
Mô hình phân tích tài chính Dupon
Bảng phân tích diễn biến nguồn vốn và sử dụng vốn
Cơ cấu tổ chức của công ty CP vận tải xăng dầu VIPCO
Mô hình phân tích tài chính Dupont tại Công ty Cổ phần Vận
tải Xăng dầu VIPCO năm 2015
Sơ đồ 2.3: Mô hình phân tích tài chính Dupont tại Công ty Cổ
phần Vận tải Xăng dầu VIPCO năm 2016
Sơ đồ 2.3: Mô hình phân tích tài chính Dupont tại Công ty Cổ
phần Vận tải Xăng dầu VIPCO năm 2017
Giá trị TSDH và TSNH của Công ty CP Vận tải xăng dầu
VIPCO giai đoạn 2015 – 2017
Giá trị Nợ phải trả và VCSH của Công ty CP Vận tải xăng dầu
VIPCO giai đoạn 2015 – 2017
Một số chỉ tiêu kinh tế chủ yếu của công ty Cổ phần Vận tải
xăng dầu VIPCO giai đoạn 2015 - 2017
Bảng cơ cấu tài sản của Công ty Cổ phần Vận tải xăng dầu
VIPCO giai đoạn 2015 – 2017
Bảng cơ cấu nguồn vốn của Công ty Cổ phần Vận tải xăng dầu
VIPCO giai đoạn 2015 – 2017
Phân tích mức độ độc lập tài chính tại công ty Cổ phần Vận tải
xăng dầu VIPCO giai đoạn 2015 – 2017
Bảng phân tích diễn biến nguồn vốn và sử dụng vốn tại Công
ty Cổ phần Vận tải Xăng dầu VIPCO năm 2016
Bảng phân tích diễn biến nguồn vốn và sử dụng vốn tại Công
ty Cổ phần Vận tải Xăng dầu VIPCO năm 2017
Phân tích các khoản phải thu của Công ty Cổ phần Vận tải

Bảng 2.11
Bảng 2.12
Bảng 2.13
Bảng 2.14
Bảng 2.15
Bảng 2.16
Bảng 2.17

Phân tích khả năng thanh toán ngắn hạn của Công ty Cổ phần
Vận tải xăng dầu VIPCO giai đoạn 2015 – 2017
Phân tích khả năng thanh toán dài hạn của Công ty Cổ phần
Vận tải xăng dầu VIPCO giai đoạn 2015 – 2017
Bảng Kết quả kinh doanh của Công ty Cổ phần Vận tải xăng
dầu VIPCO giai đoạn 2015 – 2017
Phân tích năng lực hoạt động tại công ty Cổ phần Vận tải xăng
dầu VIPCO giai đoạn 2015 – 2017
Phân tích khả năng sinh lợi tại công ty Cổ phần Vận tải xăng
dầu VIPCO giai đoạn 2015 – 2017
Bảng phân tích ROA theo phương pháp Dupont tại Công ty Cổ
phần Vận tải Xăng dầu VIPCO giai đoạn 2015 – 2017
Bảng phân tích ROE theo phương pháp Dupont tại Công ty Cổ
phần Vận tải Xăng dầu VIPCO giai đoạn 2015 – 2017.

74
76
79
85
87
90
91

đảm bảo cho các hoạt động của doanh nghiệp diễn ra bình thường và liên tục.


2

Song song với đó, khi đã có vốn để đáp ứng nhu cầu sản xuất kinh doanh thì
tài chính doanh nghiệp sẽ giúp doanh nghiệp kiểm tra, đánh giá và nâng cao
hiệu quả sử dụng vốn, sử dụng tài sản của doanh nghiệp.
Công ty Cổ phần Vận tải Xăng dầu VIPCO là một trong những công ty
có lịch sử hình thành phát triển lâu đời tại Hải Phòng. Công ty kinh doanh
chính trong lĩnh vực vận tải, ngoài ra công ty cũng có kinh doanh một số
ngành khác ví dụ như bất động sản, dịch vụ thuyền viên,… Với vị trí thuận lợi
là cửa ngõ gia thương đường biển của Hải Phòng, công ty đã và đang khẳng
định được vị thế của mình trong lĩnh vực vận tải, đặc biệt là vận tải thủy.
Ngoài ra, công ty cũng có tham gia thị trường bất động sản, tham gia đầu tư
trên thị trường chứng khoán và góp vốn liên kết với một số công ty có liên
quan để tăng hiệu quả của vốn nhàn rỗi.
Quá trình khảo sát tìm hiểu thực tế tại Công ty Cổ phần Vận tải Xăng
dầu VIPCO cho thấy tình hình huy động vốn, sử dụng vốn của công ty tuy đã
có những thành tựu nhưng vẫn còn tồn tại những hạn chế làm giảm hiệu quả
kinh doanh của công ty, đặc biệt là trong giai đoạn 2010 đến nay. Việc ra
quyết định đầu tư, thu hồi vốn đầu tư, phát hành thêm cổ phiếu để tăng vốn cổ
phần,… đều là những vấn đề hết sức khó khăn mà ban lãnh đạo của công ty
phải ra quyết định. Vì vậy, việc phân tích tình hình tài chính của công ty để có
được đầy đủ thông tin về nguồn lực tài chính, việc sử dụng hiệu quả nguồn tài
chính luôn có ý nghĩa hết sức quan trọng với công ty trong việc đề ra chính
sách, chiến lược phát triển của công ty.
2. Tổng quan những công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Về mặt lý thuyết, đã có nhiều tác giả nghiên cứu về cấu trúc vốn của
doanh nghiệp, trong đó nổi bật hơn cả là các Lý thuyết của Modigliani và

những hạn chế trên. Tuy nhiên đề tài còn thiếu một số chỉ tiêu để có cái nhìn
toàn diện nhất về công ty, điển hình đó là chỉ tiêu đánh giá mức độ độc lập tài
chính không được luận văn đề cập, phân tích.


4

Đề tài nghiên cứu với đề tài “Phân tích tình hình tài chính công ty cổ
phẩn Vinaconex25” (2015), tác giả Bùi Văn Hoàng đã nghiên cứu năng lực tài
chính tại công ty, khái quát những lý luận phân tích tài chính có liên quan.
Tuy nhiên, luận văn nhằm mục đích phục vụ quản trị doanh nghiệp, hướng tới
hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu để đánh giá, phân tích doanh nghiệp tốt hơn, chưa
hướng tới phục vụ các đối tượng liên quan.
Các đề tài trên đều đã hệ thống hóa được toàn bộ nội dung về tài chính
doanh nghiệp và phân tích tài chính doanh nghiệp, các phương pháp, chỉ tiêu
để giúp các nhà phân tích đánh giá năng lực tài chính của doanh nghiệp.
Trong quá trình nghiên cứu, các tác giả cũng nghiên cứu thực trạng tình hình
tài chính, các phương pháp phân tích và nội dung phương pháp và các tác giả
cũng trình bày những phương án, giải pháp để giúp các doanh nghiệp tháo gỡ
khó khăn, nâng cao hiệu quả kinh doanh.
Tuy nhiên, với mỗi doanh nghiệp riêng biệt trong nền kinh tế đều có
những đặc thù riêng về ngành nghề kinh doanh, về quy mô hoạt động, về tổ
chức nhân sự…Trên cơ sở những vấn đề đã trình bày ở trên đề tài: “Phân tích
tình hình tài chính tại Công ty Cổ phần vận tải xăng dầu VIPCO” sẽ khảo
sát tình hình thực tế tại Công ty Cổ phần Vận tải xăng dầu VIPCO, chỉ ra
được thực trạng tình hình tài chính, những điểm mạnh và điểm yếu trong hoạt
động tài chính của công ty. Từ cơ sở đó, đưa ra các giải pháp và kiến nghị để
thực hiện các giải pháp nhằm giúp công ty giải quyết được những hạn chế còn
tồn tại để góp phần nâng cao năng lực tài chính, tăng hiệu quả sử dụng các
nguồn lực, tiến đến mục tiêu phát triển ổn định và bền vững.

tạp chí. Để hệ thống hóa được lý thuyết cơ bản về tài chính, phân tích tài
chính tác giả sử dụng các giáo trình, các công trình nghiên cứu từ trước. Để
tiến hành phân tích tình hình tài chính tại công ty tác giả dùng tài liệu nội bộ
công ty bao gồm các báo cáo tài chính giai đoạn 2015 – 2017, các báo cáo
quý, báo cáo năm của công ty.
Phương pháp phân tích số liệu: Sau khi đã thu thập được số liệu, tác giả
sẽ tiến hành chọn lọc, loại bỏ những số liệu không cần thiết, không có giá trị
để phục vụ nhiệm vụ nghiên cứu. Dựa vào những số liệu còn lại, tác giả sẽ


6

tiến hành phân tích thông qua việc kết hợp các phương pháp so sánh, phương
pháp liên hệ, đối chiếu.
Phương pháp liên hệ, đối chiếu: Phương pháp được dùng trong phân tích
thực trạng tình hình tài chính tại công ty. Tác giả sẽ liên hệ, đối chiếu các chỉ
tiêu tài chính của của công ty với ngành vận tải nói chung và một số công ty
trong ngành vận tải nói riêng để có cái nhìn khách quan nhất về tình hình tài
chính của công ty.
Phương pháp so sánh: Phương pháp được sử dụng rất nhiều trong luận
văn. Sau khi đã có được số liệu cần thiết, tác giả sẽ tiến hành lập các bảng
biểu và sử dụng phương pháp so sánh để so sánh kỳ nghiên cứu với kỳ gốc, từ
đó rút ra được những biến động của công ty và dựa vào phương pháp liên hệ,
đối chiếu để đánh giá sự biến động đó là tốt hay xấu với công ty.
Ngoài những phương pháp kể trên, luận văn còn sử dụng phương pháp
hệ thống, phương pháp tổng hợp, phương pháp Dupont, phương pháp thống
kê…Các phương pháp được sử dụng kết hợp để đạt được mục tiêu nghiên
cứu. Trên cơ sở sử dụng tài liệu, số liệu, biểu đồ để phân tích một cách toàn
diện nhằm giải quyết các vấn đề đặt ra.
6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn

1.1.1.1. Khái niệm tài chính doanh nghiệp
Theo luật doanh nghiệp năm 2005: “Doanh nghiệp là tổ chức có tên riêng,
có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định
của Pháp luật nhằm mục đích thực hiện các hoạt động sản xuất kinh doanh.”
Các doanh nghiệp, bất kể là doanh nghiệp nào đều sử dụng công cụ tài
chính để đạt được mục tiêu sản xuất kinh doanh của mình. Để tiến hành sản
xuất kinh doanh, các doanh nghiệp phải có quỹ tiền tệ. Khi bắt đầu hoạt động
sản xuất kinh doanh các doanh nghiệp phải tạo lập một quỹ tiền tệ (nguồn
vốn). Sự tạo lập quỹ tiền tệ là kết quả của sự vận động các nguồn tài chính
trong quá trình phân phối tổng sản phẩm quốc dân. Trong quá trình hoạt động
sản xuất kinh doanh, quỹ tiền tệ của doanh nghiệp được sử dụng để mua hàng
hóa, dịch vụ, nguyên vật liệu cần thiết phục vụ cho việc sản xuất kinh doanh
hàng hóa và cung ứng dịch vụ.
Theo PGS. TS. Đinh Xuân Hạng khái niệm: “Tài chính doanh nghiệp là
các phương thức huy động, phân bổ và sử dụng nguồn lực tài chính của các
doanh nghiệp nhằm đạt tới những mục tiêu kinh doanh của doanh nghiệp”.
Theo TS. Nguyễn Minh Kiều khẳng định: “Tài chính nói chung là hoạt
động liên quan đến việc hình thành và sử dụng các quỹ tiền tệ. Tài chính
doanh nghiệp là hoạt động liên quan đến việc huy động hình thành nên nguồn
vốn và sử dụng nguồn vốn đó để tài trợ cho việc đầu tư vào tài sản của doanh
nghiệp nhằm đạt mục tiêu đề ra”.


9

Sự vận động của quỹ tiền tệ trong quá trình sản xuất kinh doanh đã
làm nảy sinh các quan hệ kinh tế dưới hình thái giá trị, các quan hệ kinh tế
đó gồm:
- Quan hệ tài chính giữa doanh nghiệp với Nhà nước: Đây là quan hệ
phát sinh trong quá trình doanh nghiệp phân phối nguồn tài chính do doanh

1.1.1.2. Vai trò của tài chính doanh nghiệp
Như đã nói ở trên, hoạt động của tài chính doanh nghiệp liên quan và
ảnh hưởng tới mọi hoạt động của doanh nghiệp, cụ thể:
- Tài chính doanh nghiệp huy động vốn cho doanh nghiệp: Để thực hiện
hoạt động sản xuất kinh doanh, bất kỳ doanh nghiệp nào cũng cần có vốn.
Vốn là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp có thể thực hiện các ý tưởng, các
chiến lược kinh doanh của mình. Ngoài ra, trong quá trình diễn ra hoạt động
sản xuất kinh doanh, công ty vẫn có những nhu cầu về vốn lưu động, nhu cầu
vốn bất thường như hoạt động tu sửa, nâng cấp tài sản cố định, hoạt động đầu
tư ngắn hạn, nhu cầu về nguyên vật liệu,… Tài chính doanh nghiệp sẽ thực
hiện nhiệm vụ huy động vốn từ các nguồn để đáp ứng các nhu cầu về vốn của
doanh nghiệp.
- Tài chính doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao
hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp: Đưa ra quyết định đầu tư
đúng đắn phụ thuộc rất lớn vào việc đánh giá, lựa chọn đầu tư nhìn từ góc độ
tài chính. Huy động vốn kịp thời, đầy đủ để doanh nghiệp chớp được cơ hội
kinh doanh, đồng thời đảm bảo chi phí huy động vốn hợp lý, góp phần tăng
lợi nhuận. Sử dụng tối đa số vốn hiện có, tránh ứ đọng vốn, đẩy mạnh vòng
quay của vốn giúp giảm chi phí vốn vay, tăng lợi nhuận.
- Tài chính doanh nghiệp giúp kiểm soát tình hình kinh doanh của
doanh nghiệp: Trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh, doanh nghiệp
sẽ hình thành và sử dụng các quỹ tiền tệ. Việc sử dụng quỹ tiền để đầu tư bên
trong và bên ngoài doanh nghiệp sẽ mang lại kết quả kinh doanh. Tài chính


11

doanh nghiệp sẽ giúp doanh nghiệp trả lời câu hỏi hoạt động đầu tư, kinh
doanh đó có hiệu quả hay không. Để làm được việc này, tài chính doanh
nghiệp sẽ thông qua những chỉ tiêu tài chính, dựa vào các số liệu về thu chi

doanh nghiệp để đưa ra các quyết định về tài chính để thực hiện mục tiêu
khác nhau của mỗi chủ thể.
Đối với doanh nghiệp và các nhà quản trị
Nhà quản trị của doanh nghiệp bao gồm Ban giám đốc, Hội đồng thành
viên, Hội đồng cổ đông,….Phân tích tình hình tài chính đối với họ là một việc
hết sức quan trọng và cần thiết. Các nhà quản trị doanh nghiệp là người hiểu
rõ công ty nhất và là đối tượng có lợi thế nhất trong công tác phân tích tình
hình tài chính của doanh nghiệp do họ có đầy đủ thông tin, các thông tin đều
chính xác và hơn ai hết họ hiểu rõ về doanh nghiệp mà mình đang quản lý.
Việc thực hiện phân tích tình hình tài chính sẽ giúp cho những nhà quản trị
trong việc:
- Đánh giá được tình hình tài chính trong quá khứ, như: cơ cấu vốn, khả
năng sinh lợi, khả năng thanh toán, trả nợ, rủi ro tài chính,…
- Định hướng cho ban lãnh đạo ra cac quyết định đầu tư, các quyết định
tài trợ, quyết định thu hồi vốn, quyết định phân phối lợi tức,…
- Làm cơ sở để lập các kế hoạch tài chính cho kỳ sau.
Đối với các tổ chức tín dụng và các ngân hàng thương mại
Với các tổ chức tín dụng và các ngân hàng thương mại thì mục đích để
thực hiện việc phân tích tình hình tài chính của doanh nghiệp là để trả lời câu
hỏi có tài trợ vốn cho doanh nghiệp này không? Tài trợ bao nhiêu? Tài trợ
trong thời gian bao lâu. Thậm chí dựa trên cơ sở phân tích tài chính doanh
nghiệp các ngân hàng và tổ chức tín dụng sẽ áp dụng những mức lãi suất, ưu
đãi về lãi suất khác nhau. Tuy nhiên, đối với các tổ chức này họ sẽ đặc biệt
chú trọng đến “khả năng sinh lợi” và “khả năng thanh toán” của doanh
nghiệp. Trong nhiều trường hợp, các tổ chức này sẽ đưa ra phương án kinh


13

doanh, lời khuyên hữu ích cho doanh nghiệp nhằm giúp doanh nghiệp kinh

dựa vào phân tích hiệu quả sản xuất kinh doanh của các đối tác để xem xét,
quyết định hoạt động sản xuất kinh doanh của công ty mình sao cho phù hợp,
đáp ứng được số lượng và chất lượng của doanh nghiệp đối tác.
Như vậy, để có thể ra được quyết định đúng đắn và mang lại hiệu quả
cao thì các chủ thể quan tâm đến doanh nghiệp phải có đầy đủ thông tin và am
hiểu tỉ mỉ về doanh nghiệp. Thông tin càng nhiều càng chính xác thì cơ hội
thành công càng lớn. Việc phân tích tình hình tài chính của doanh nghiệp sẽ là
một công cụ hỗ trợ đắc lực trong việc các chủ thể có liên quan đến doanh
nghiệp ra các quyết định kịp thời, đúng đắn và chính xác, hạn chế được các
rủi ro trong kinh doanh và đầu tư.
1.1.3. Phương pháp phân tích tài chính doanh nghiệp
1.3.1.1. Phương pháp so sánh
Phương pháp so sánh là phương pháp xem xét các chỉ tiêu phân tích
bằng cách dựa trên việc so sánh số liệu đó với một chỉ tiêu cơ sở (chỉ tiêu
gốc). Đây là phương pháp được sử dụng phổ biến trong phân tích tình hình tài
chính doanh nghiệp. Giá trị so sánh có thể chọn là số tuyệt đối, số tương đối,
hoặc số bình quân. So sánh số tuyệt đối thể hiện khối lượng, quy mô biến
động của các chỉ tiêu, còn so sánh tương đối thể hiện tốc độ biến động của các
chỉ tiêu. Để thực hiện phương pháp so sánh, cần chú ý những vấn đề:
Thứ nhất, đảm bảo điều kiện so sánh:
+ Các đối tượng so sánh với nhau phải có cùng nội dung kinh tế.
+ Thống nhất về phương pháp tính.
+ Cùng một đơn vị đo lường.
Thứ hai, xác định gốc để so sánh:
+ Gốc so sánh bao gồm gốc không gian và gốc thời gian.
Thứ ba, xác định kỹ thuật so sánh:
+ Kỹ thuật so sánh có thể sử dụng so sánh bằng số tuyệt đối, so sánh
bằng số tương đối và so sánh bằng số bình quân.