ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

VI THỊ HẰNG

DẠY HỌC CHỦ ĐỀ PHƢƠNG TRÌNH, HỆ PHƢƠNG TRÌNH
CHƢƠNG TRÌNH ĐẠI SỐ 10 THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN
NĂNG LỰC CHO HỌC SINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM TOÁN HỌC

HÀ NỘI -2018


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

VI THỊ HẰNG

DẠY HỌC CHỦ ĐỀ PHƢƠNG TRÌNH, HỆ PHƢƠNG TRÌNH
CHƢƠNG TRÌNH ĐẠI SỐ 10 THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN
NĂNG LỰC CHO HỌC SINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM TOÁN HỌC
CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC
BỘ MÔN TOÁN
Mã số: 8.14.01.11

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Vũ Lƣơng

HÀ NỘI -2018

[?]

Câu hỏi hoặc bài kiểm tra

[!]

Dự đoán câu trả lời hoặc cách xử lí của học sinh

HPT

Hệ phƣơng trình

GV

Giáo viên

HS

Học sinh

PT

Phƣơng trình

SGK

Sách giáo khoa

THPT


10. Cấu trúc luận văn...................................................................................... 4
CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI ............................................. 5
1.1.Dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực ........................................... 5
1.1.1. Một số quan điểm dạy và học ............................................................... 5
1.1.2. Quy trình dạy học ................................................................................. 5
1.1.3. Phƣơng pháp dạy học ........................................................................... 6
1.1.4. Hình thức tổ chức dạy học .................................................................... 6
1.2. Phƣơng pháp dạy học phát triển năng lực ................................................ 6
1.2.1. Năng lực con ngƣời .............................................................................. 6
1.2.2. Cấu trúc của năng lực toán học ............................................................. 7
1.2.3. Các mức độ của năng lực .................................................................... 10
1.2.4. Dạy học phát triển năng lực, phẩm chất .............................................. 11
1.2.5. Phƣơng pháp giảng dạy theo quan điểm phát triển năng lực ............... 11

iv


1.2.6.Các nguyên tắc trong dạy học phát triển năng lực ................................ 11
1.2.7. Một số chú ý khi dạy học phát triển năng lực...................................... 13
1.3.Cơ sở thực tiễn ....................................................................................... 14
1.3.1.Đặc điểm của nội dung phƣơng trình, hệ phƣơng trình trong chƣơng
trình toán trung học phổ thông...................................................................... 14
1.3.2. Điều tra về việc dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực cho học
sinh trong dạy học môn toán......................................................................... 14
1.3.3.Thực trạng của việc dạy học phát triển năng lực cho học sinh qua nội
dung phƣơng trình, hệ phƣơng trình ............................................................ 15
CHƢƠNG 2. KẾ HOẠCH GIẢNG DẠY MINH HỌA THEO ĐỊNH
HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CHO HỌC SINH.............................. 17
2.1.Cấu trúc giáo án và tiến trình dạy học phát huy năng lực ........................ 17
2.1.1. Cấu trúc giáo án.................................................................................. 17

3.2. Phƣơng pháp thực nghiệm ..................................................................... 62
3.2.1. Kế hoạch và đối tƣợng thực nghiệm ................................................... 62
3.2.2. Nội dung thực nghiệm ........................................................................ 63
3.3. Tiến hành thực nghiệm .......................................................................... 63
3.4. Kết quả thực nghiệm sƣ phạm ............................................................... 63
3.4.1. Cơ sở để đánh giá kết quả thực nghiệm .............................................. 63
3.4.2. Kết quả thực nghiệm sƣ phạm ............................................................ 67
3.4.3.Bảng kiểm tra thống kê điểm bài kiểm tra một tiết của học sinh khi kết
thúc đợt thực nghiệm .................................................................................... 68
3.5. Nhận xét ................................................................................................ 68
3.6. Hiệu quả của việc dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực ............ 69
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ............................................................... 71
1.Kết luận ..................................................................................................... 71
2.Khuyến nghị .............................................................................................. 71
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................ 72
PHỤ LỤC

vi


MỞ ĐẦU
1.Lý do chọn đề tài
Một cách tự nhiên những năng lực của con ngƣời đƣợc hình thành và phát
triển trong cuộc sống hàng ngày. Mỗi ngƣời cần có những năng lực tốt cần
thiết để thành công, hạnh phúc và sống tốt hơn. Quá trình bị động này tuy
rằng rất tự nhiên tất yếu nhƣng mang lại hiệu quả về năng lực cho mỗi con
ngƣời không nhiều, và nhƣ vậy mỗi quốc gia cần có sự chủ động từ hệ thống
giáo dục và đào tạo của mình. Khi có sự tham gia của ngành giáo dục thì
những năng lực cần thiết cho mỗi công dân đƣợc phát triển có hệ thống, giàu
tính khoa học, hiệu quả hơn. Hiệu quả của việc đào tạo những công dân tài

vận dụng phƣơng pháp dạy học mới để dần xây dựng cho học sinh những kĩ
năng cơ bản, năng lực giải quyết vấn đề và cả niềm tin trong học tập, từ đó
học sinh có hứng thú và khả năng làm bài với nội dung này tốt hơn.
Với những lí do trên và trong khuôn khổ luận văn nghiên cứu của mình, tôi
chọn đề tài: “ Dạy học chủ đề phƣơng trình, hệ phƣơng trình đại số 10 theo
đinh hƣớng phát triển năng lực cho học sinh ”.
2. Lịch sử nghiên cứu
Hiện nay chƣa có công trình nghiên cứu nào về phƣơng pháp dạy học theo
định hƣớng phát triển năng lực cho học sinh chuyên đề phƣơng trình hệ
phƣơng trình
3. Mục tiêu nghiên cứu
Trong luận văn tác giả đặt ra những mục tiêu:
Một là: Nghiên cứu cơ sử lý luận của phƣơng pháp dạy học theo định hƣớng
phát triển năng lực.
Hai là: Xây dựng nội dung và kế hoạch cho một số bài giảng minh họa tổ
chức lớp học theo định hƣớng phát triển năng lực cho học sinh.

2


4. Câu hỏi nghiên cứu
Thực tế giảng dạy nội dung Chƣơng: Phƣơng trình, hệ phƣơng trình Đại số
10 bậc trung học phổ thông đang gặp những khó khăn gì?
Thực hành giảng dạy nội dung Phƣơng trình, hệ phƣơng trình Đại số 10 bậc
THPT nhƣ thế nào?
5. Khách thể nghiên cứu và đối tƣợng khảo sát
5.1. Khách thể nghiên cứu
Quá trình giảng dạy nội dung Phƣơng trình, hệ phƣơng trình Đại số 10 bậc
THPT
5.2. Đối tượng khảo sát

triển năng lực của ngƣời học .
- Tìm ra những khó khăn của giáo viên và học sinh trong giảng dạy và học tập
chƣơng Phƣơng trình, hệ phƣơng trình trong Đại số 10 hiện nay. Thực hành
giảng dạy một số bài về nội dung Phƣơng trình, hệ phƣơng trinh theo định
hƣớng phát triển năng lực cho ngƣời học.
10. Cấu trúc luận văn
Tác giả trình bày nội dung luận văn trong 3 chƣơng sau:
Chƣơng 1: Cơ sở lý luận của đề tài.
Chƣơng 2: Kế hoạch giảng dạy minh họa theo định hƣớng phát triển năng
lực cho học sinh.
Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm.

4


CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI
1.1.Dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực
1.1.1. Một số quan điểm dạy và học
Theo quan điểm dạy học nhiều năm trƣớc hoạt động dạy học chủ yếu
tập trung vào sự truyền thụ kiến thức của ngƣời dạy . Tuy nhiên, hiện nay xu
hƣớng chung là chuyển dần sang quan niệm lấy ngƣời học làm trung tâm.
Trong phƣơng pháp dạy học truyền thống GV ở đây quan tâm trƣớc hết
đến việc truyền đạt cho hết nội dung quy định trong chƣơng trình, cố gắng
làm ngƣời học hiểu và nhớ những điều mình giảng. Đó là kiểu học thụ động,
thiên về ghi nhớ, ít có điều kiện suy nghĩ. Mặc dầu vậy, một thời chúng ta đã
toàn tâm với nó vì đơn giản nó đã thỏa mãn đầy đủ yêu cầu mà nền giáo dục
cần có để đào tạo những con ngƣời thích ứng với những nhu cầu hiện tại của
xã hội. Đấy chính là quan điểm và cách làm của GVTT(giáo viên làm trung
tâm).Đấy chính là quan điểm và cách làm của GVTT(giáo viên làm trung
tâm). Quan điểm này có một hạn chế mang tính thời đại: nó chấp nhận nền

hƣơng pháp dạy học là cách thức, con đƣờng của sự truyền thụ và tiếp nhận
kiến thức của ngƣời dạy và ngƣời học. Phƣơng thức dạy học là hệ thống có
trình tự, bài bản các bƣớc giúp ngƣời học tiếp cận với tri thức một cách tốt
nhất.
1.1.4. Hình thức tổ chức dạy học
Hình thức dạy học đƣợc các nhà giáo dục định nghĩa theo nhiều cách khác
nhau. Nhƣng theo tác giả có thể hiểu đơn giản hình thức tổ chức dạy học là
cách thức tổ chức dạy học mà giáo viên đƣa ra nhằm đạt đƣợc mục tiêu dạy
học đã đặt ra lúc ban đầu.
1.2. Phƣơng pháp dạy học phát triển năng lực
1.2.1. Năng lực con người
- Năng lực làm chủ và phát triển bản thân, bao gồm:

6


+ Năng lực tự học;
+ Năng lực giải quyết vấn đề;
+ Năng lực sáng tạo;
+ Năng lực quản lí bản thân.
– Năng lực xã hội, bao gồm:
+ Năng lực giao tiếp;
+ Năng lực hợp tác.
– Năng lực công cụ, bao gồm:
+ Năng lực tính toán;
+ Năng lực sử dụng ngôn ngữ;
+ Năng lực ứng dụng công nghệ thông tin(ITC)
Nhƣ vậy có thể hiểu một cách ngắn gọn năng lực là khả năng vận dụng
tất cả những yếu tố chủ quan (mà bản thân có sẵn hoặc đƣợc hình thành qua
học tập) để giải quyết các vấn đề trong học tập, công tác và cuộc sống.


Lập
luận

Giải
quyết
vấn đề

Mô
hình
hóa

Biểu
đạt

Biểu
diễn

Sử
dụng
kí
hiệu,
ngôn
ngữ,
phép
toán

Sử dụng
các
phƣơng

công thức đƣợc quy ƣớc chứa đựng các nội dung của bài liên quan, dùng các
biến số nhằm giải các phƣơng trình và thực hiện các phép tính để thực hiện
đƣợc mục tiêu của bài.
(8) Sử dụng các phƣơng tiện : Điều này liên quan đến việc có khả năng sử
dụng nhiều loại phƣơng tiện hỗ trợ công nghệ thông tin

9


1.2.3. Các mức độ của năng lực
Sơ đồ 1.2: Mức độ của năng lực được xác định dựa trên thang nhận thức của
BENJAMIN BLOOM (1956-1984)

Đánh giá
Tổng hợp
Phân tích
Vận dụng
Hiểu
Biết
Sơ đồ 1.3: Các mức độ của năng lực [8]

Các
Các

Phƣơng

Vấn

Pháp


quen

CácCác va

10

Khái

Quát
hóa


1.2.4. Dạy học phát triển năng lực, phẩm chất
Các nhà lý luận và phƣơng pháp dạy học đƣa ra nhiều quan điểm về
dạy học phát triển năng lực và phẩm chất. Bản thân tác già hiểu rằng, mỗi con
ngƣời đều tiềm ẩn khả năng riêng. Việc dạy học là phát triển năng lực là một
phƣơng pháp giáo dục cấp độ cao nhằm khơi dậy đƣợc năng lực của mỗi
ngƣời và đánh thức tính tích cực, khả năng sáng tạo vô hạn của ngƣời học.
Chính vì điều này, so với phƣơng pháp dạy học truyền thống, dạy học phát
triền năng lực phẩm chất đòi hỏi ngƣời giáo viên cần có nhiều kiến thức và kỹ
năng hơn. Tuy vậy nhƣng về phía ngƣời học, dạy học phát triển phẩm chất,
năng lực sẽ làm cho việc dạy và việc học đƣợc tiếp cận gần hơn, sát hơn với
mục tiêu hình thành và phát triển nhân cách con ngƣời.
1.2.5. Phương pháp giảng dạy theo quan điểm phát triển năng lực
Phƣơng pháp giảng dạy theo quan điểm phát triển năng lực là trong giờ
học của GV ngoài những yêu cầu có tính chất truyền thống nhƣ bám sát nội
dung môn học, mục tiêu môn học...còn cần đảm bảo cho học sinh có thể chủ
động chiếm lĩnh kiến thức cho riêng mình. Sẽ không còn hình ảnh giáo viên
đọc chép hay chỉ truyền thụ kiến thức độc lập và HS chăm chú chép bài, làm
bài một cách thụ động nữa. Thay vào đó phƣơng pháp dạy học theo quan

năng lực thành công các nƣớc, các tổ chức, các cá nhân đã phải tốn kém nhiều
công sức, vật chất, tiền của mới có đƣợc
*) Nguyên tắc “ trong mọi hoạt động dạy và học, khi học sinh chủ động tham
gia” thì hiệu quả phát triển năng lực là tôt nhất. Ví dụ nhƣ khi “tự học” thì
học sinh phải tự tìm kiếm kiến thức mà mình cần, tự tìm đến thầy giáo, bạn bè
để trao đổi. Khi tham gia mỗi cuộc thi đánh giá, học sinh phải tự học để vƣợt
qua thách thức và đạt kết quả cao nhất. Trong một giờ học thầy giáo nhiệt tình
truyền thụ tất cả các kiến thức kĩ năng mà minh có chƣa phải là tốt, mà tổ
chức các hoạt động dạy học để học sinh phải chủ động suy nghĩ, giải quyết
vấn đề mới là điều quan trọng
*) Nguyên tắc “ Mọi hoạt động dạy và học không đƣợc yêu cầu quá năng lực
12


của mọi học sinh”, điều này chính là sự ƣu việt của giáo dục toàn diện. Ta
khuyến khích các em giỏi Tiếng Anh nhƣng không có nghĩa chỉ học Tiếng
Anh. Nên nhớ Tiếng Anh chỉ là một công cụ chứ không phải là mục tiêu chính
của hoạt động dạy và học.Các em học sinh học đội tuyển có thể học chuyên
sâu, nhƣng vẫn phải giỏi các môn học khác. Đề thi đánh giá luôn có phần cơ
bản để kiểm tra khả năng tiếp thu của học sinh chứ không quá khó.
*) Nguyên tắc “ Phải tạo niềm tin thành công” cho cả ngƣời dạy và ngƣời học.
Chúng ta đã lâu quyên mất những giá trị “ảo” của hoạt động dạy học . Khi học
sinh có một trƣờng học tốt, có thầy giỏi, bạn bè thông minh thì tự nhiên các em
cảm thấy mình giỏi hơn, có khả năng hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ học tập.
1.2.7. Một số chú ý khi dạy học phát triển năng lực
Chúng ta tổ chức dạy và học hƣớng đến nhiều hơn về một loại năng lực :
1.2.7.1 Năng lực tư duy: ( Nhớ - hiểu, phân tích, đánh giá, tổng hợp)
Thông thƣờng giáo viên phải soạn các bài giảng phù hợp với năng lực học trò.
Khi đó thƣờng xuất hiện các mâu thuẫn nhƣ:
* Bài giảng đơn giản, dễ hiểu thì học sinh lại có ít cơ hội vƣợt qua thách thức

trình toán trung học phổ thông
Nội dung PT- HPT trong chƣơng trình toán THPT có số tiết phân phối
chƣơng trình ít.Nội dung chủ yếu đề cập đến các dạng phƣơng trình cơ bản
các bài tập, phƣơng pháp giải đƣợc trình bày ở mức độ nhận biết, có độ khó
trung bình. Tuy nhiên, trong các kì thi học sinh giỏi Toán thì thƣờng có mặt
các bài toán giải phƣơng trình, hệ phƣơng trình thƣờng tƣơng đối khó và sử
dụng nhiều kĩ năng mà học sinh phải đƣợc va chạm , thực hành nhiều mới có
thể làm đƣợc. chính vì vậy, việc rèn luyện nâng cao năng lực giải toán cho
học sinh qua nội dung phƣơng trình, hệ phƣơng trình trở lên rất cần thiết.
1.3.2. Điều tra về việc dạy học theo định hướng phát triển năng lực cho học
sinh trong dạy học môn toán
Câu hỏi 1: Thầy cô có nhận xét đánh giá gì về tình hình học tập bộ môn toán
của học sinh, đặc biệt là việc học nội dung “ Phƣơng trình, hệ phƣơng trình”
14


Câu hỏi 2: Các giáo viên trong trƣờng hiện nay hầu hết dạy học theo phƣơng
pháp nào ? Thầy cô có nhận xét gì về khả năng tiếp thu kiến thức của học
sinh với mỗi loại phƣơng pháp đó?
Câu hỏi 3: Theo thầy cô có nên áp dụng nhiều phƣơng pháp dạy học khác
nhau trong một buổi học của học sinh hay không?
Câu hỏi 4: Thầy cô đã biết những gì về việc dạy học theo định hƣớng phát
triển năng lực cho học sinh ?
Câu hỏi 5: Theo thầy cô có nên áp dụng việc dạy học theo định hƣớng phát
triển năng lực cho học sinh vào nội dung “ Phƣơng trình, hệ phƣơng trình”
hay không ? nếu có sẽ đem lại tác dụng nhƣ thế nào cho việc phát triển tƣ
duy, năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh?
Câu hỏi 6: Thầy cô có thể cho biết công nghệ hỗ trợ cho việc dạy học theo
định hƣớng phát triển năng lực là gì?
1.3.3.Thực trạng của việc dạy học phát triển năng lực cho học sinh qua nội

áp dụng với chủ đề hệ phƣơng trình lớp 10, nhƣng những khó khăn về thời
gian chuẩn bị bài giảng, đã ngăn cản phần lớn giáo viên áp dụng phƣơng pháp
này. Để khẳng định nội dung phƣơng trình, hệ phƣơng trình có thể áp dụng
đƣợc bằng phƣơng pháp dạy học phát triển năng lực tác giả đƣa ra một số ví
dụ minh họa cụ thể. Cùng với ví dụ khám phá đó, những cơ sở lí luận đƣợc
trình bày trong chƣơng này sẽ là cơ sở cho quá trình vận dụng cụ thể ở
chƣơng tiếp theo.

16


CHƢƠNG 2. KẾ HOẠCH GIẢNG DẠY MINH HỌA THEO ĐỊNH
HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CHO HỌC SINH
Áp dụng giảng dạy theo định hƣớng phát triển năng lực cho học sinh vào
hoạt động giảng dạy cụ thể hằng ngày là một chặng đƣờng dài đầy thử thách
và có nhiều công việc cần nghiên cứu.
Trong chƣơng 2 này tác giả trình bày một cách dạy nội dung “ Phƣơng
trình và hệ phƣơng trình” theo hƣớng phát triển năng lực. Đây là nội dung dạy
cho các học sinh khá giỏi, tùy theo đối tƣợng học sinh mà giáo viên có thể
thay đổi khối lƣợng kiến thức.
 Nếu đối với học sinh trung bình chúng ta có thể giảm số lƣợng các bài
toán khó
 Đối với học sinh xuất sắc, giáo viên có thể sƣu tầm bổ sung bài toán
mới.
2.1.Cấu trúc giáo án và tiến trình dạy học phát huy năng lực
2.1.1. Cấu trúc giáo án
Giáo án (kế hoạch bài học) đƣợc điều chỉnh cụ thể hơn so với truyền
thống.Có thể có nhiều cấu trúc để thiết kế một kế hoạch dạy học (giáo án).
Sau đây là một cấu trúc giáo án có các hoạt động và mục tiêu cụ thể….
- Mục tiêu