I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Hiện nay trên thế giới, ô nhiễm môi trường đang trở thành một đề tài nóng
bỏng, một vấn đề thảo luận của nhiều hội thảo quốc tế. Các tác động của con
người đã xâm hại rất lớn đến sự sống trên Trái đất. Vấn đề đặt ra trong bối cảnh
đó là: làm thế nào để hạn chế đến mức thấp nhất tình trạng ô nhiễm môi
trường? Nói cách khác, làm thế nào để sự phát triển kinh tế phải gắn liền với
việc bảo vệ môi trường?
Trong chương trình sinh học THPT có một vài bài đề cập đến tình hình ô
nhiễm môi trường (chương III - Phần Sinh thái học - lớp 11 cũ - từ Đ.11 
Đ.14). Tuy nhiên những nội dung này mang tính khái quát chung và không gắn
với thực tế đời sống một cách thiết thực. Qua một số năm giảng dạy về Sinh
thái học, tôi luôn băn khoăn làm thế nào để học sinh vừa học được cái kiến thức
cơ bản theo SGK vừa vận dụng kiến thức vào tình hình môi trường thực tế ở
địa phương. Vì vậy, mỗi năm học tôi thường cho học sinh nghiên cứu tình
hình ô nhiễm môi trường và đề ra những biện pháp để hạn chế ô nhiễm môi
trường liên quan đến một mặt nào đó, chẳng hạn: vấn đề ô nhiễm môi trường
do túi nilon, rác thải sinh hoạt, chất thải công nghiệp ... Bằng sự hướng dẫn của
thầy, cô và lòng nhiệt tình, yêu khoa học, thích khám phá tìm hiểu của học sinh,
các đề tài nhỏ do giáo viên đưa ra là một công trình tập thể của toàn thể học
sinh. Sau khi nhận các bản thu hoạch từ mỗi học sinh, giáo viên tổng hợp lại và
xây dựng thành một chuyên đề, phổ biến trở lại học sinh. Với việc làm như
vậy, chúng tôi đã thổi vào các em sự yêu thích môn học, có ý thức về việc bảo
vệ môi trường.
Sự ô nhiễm môi trường do rất nhiều yếu tố gây nên, nó tác động sâu sắc
đến cuộc sống và sinh hoạt của con người. Ở một số vùng nông thôn Hải
Dương hiện nay, phong trào chăn nuôi, đặc biệt là chăn nuôi lợn rất phát triển.
Bên cạnh việc phát triển kinh tế nông hộ thì nó cúng gây ra những tác động rất
lớn đến môi trường. Chất thải chăn nuôi đã trở thành một vấn đề nan giải, một
bài toán khó cho nhiều nhà khoa học, nhiều cơ quan chức năng và đông đảo
1
những người quan tâm đến vấn đề môi trường. Vì vậy đây là một trong những

- Phần mở đầu: Học sinh đặt vấn đề về tình hình phát triển kinh tế nông
nghiệp ở địa phương theo hướng chăn nuôi, đi sâu vào vấn đề chăn nuôi lợn
(rất phát triển ở địa phương).
- Phần nội dung chính: Học sinh nêu ra các tác động tiêu cực của chất
thải chăn nuôi với vấn đề môi trường mà bản thân các em thấy bức xúc và
muốn đưa ra những ý kiến riêng. Thông qua đó tự các em đã hình thành kĩ năng
tự học, tự nghiên cứu độc lập và phối hợp hoạt động nhóm. Với những học sinh
tích cực, chúng tôi còn phân công các em đến tận các hợp tác xã chăn nuôi, các
hộ chăn nuôi lớn để tìm hiểu. Sau khi nghiên cứu thực trạng đó, học sinh sẽ tìm
hiểu các biện pháp khắc phục có hiệu quả mà bà con sử dụng, hoặc sử dụng ở
một số nơi khác có thể áp dụng vào thực tế địa phương.
- Phần kết luận: Học sinh tổng hợp lại các vấn đề đã tìm hiểu. Chúng tôi
cũng hướng các em mạnh dạn đưa ra những ý kiến riêng của mình về vấn đề
trên, đưa ra một số kiến nghị (nếu có) với các tổ chức bảo vệ môi trường, chính
quyền địa phương, các hợp tác xã chăn nuôi và trực tiếp tới các hộ chăn nuôi.
3
Đề tài được đưa ra và thực hiện trong thời gian 3 tuần, trong thời gian đó,
học sinh có những vấn đề gì cần giải đáp chúng tôi sẽ giúp đỡ các em. Khi nhận
được các bài viết của học sinh chúng tôi hết sức ngạc nhiên vì nhiều em có sự
đầu tư rất công phu, thậm chí tham khảo một số tài liệu để làm phong phú nội
dung. Tổng hợp những bài viết như vậy, chúng tôi đã xây dựng thành chuyên
đề và phổ biến vào tiết học bài thực hành Đ.14. Bài viết vừa là thành quả lao
động tích cực của học sinh, vừa là tài liệu phổ biến, giáo dục nâng cao ý thức
học sinh. Sau đây tôi xin giới thiệu nội dung một đề tài mà thầy trò chúng tôi
đã thực hiên trong thời gian qua.
II. 1. TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN CHĂN NUÔI Ở ĐỊA BÀN HUYỆN NAM SÁCH HIỆN
NAY.
Trong vài năm trở lại đây, phong trào phát triển kinh tế V.A.C nói chung
và chăn nuôi lợn nói riêng đã mang lại những đổi thay đáng kể cho bộ mặt
nông thôn, giải quyết được tình trạng lao động dư thừa lúc nông nhàn, tận dụng

Hoạt động chăn nuôi không phải là hoạt động lớn, không tác động sâu sắc đến
sự phát triển bền vững, song sự ảnh hưởng của nó mang tính chất trực tiếp đến
đời sống con người. Do đó cần có chiến lược hợp lý để sao cho sự phát triển
vừa thoả mãn nhu cầu của con người, đồng thời lại không ảnh hưởng tới môi
trường - vốn đã mất hẳn vẻ tự nhiên. Mục đích của sự phát triển ấy gồm 2 nội
dung:
- Nâng cao chất lượng cuộc sống của con người
- Đảm bảo sự phát triển bền vững của hệ sinh thái nông nghiệp.
II. 2. SỰ TÁC ĐỘNG CỦA CHẤT THẢI CHĂN NUÔI VỚI MÔI TRƯỜNG VÀ THỰC
TRẠNG CỦA SỰ TÁC ĐỘNG ẤY
Những năm gần đây, sự phát triển của nông nghiệp cùng với việc ứng
dụng các tiến bộ khoa học - kỹ thuật tiên tiến đã mang lại những sự khởi sắc
cho ngành kinh tế vốn đã già cỗi và lạc hậu này. Nhiều mô hình phát triển kinh
tế nông nghiệp xuất hiện và có những đóng góp không nhỏ cho nền Kinh tế
quốc dân. Thuật ngữ V.A.C đã trở nên quen thuộc với mỗi người. Nếu sự phát
5
triển kinh tế nông nghiệp được duy trì theo kiểu "phát triển bền vững" với mô
hình Hệ sinh thái V.A.C kể trên thì không có nhiều vấn đề phải bàn. Ngược lại
ở một số nơi, sự phát triển thường chú trọng hơn đối với ngành chăn nuôi, đó là
lý do tại sao vấn đề ô nhiễm môi trường lại trở nên nóng bỏng trong nhiều
"trang địa phương" của các tờ báo.
Vì sao chăn nuôi lại ảnh hưởng lớn tới vấn đề môi trường? Đó là một câu
hỏi lớn cần giải quyết. Tuy nhiên giải quyết như thế nào lại không phải là
chuyện đơn giản. Câu trả lời là do chất thải chăn nuôi tác động. Hiện nay, rất
nhiều người dân có thói quen thải nước thải, thậm chí cả phân gia súc ra các
cống rãnh, ao hồ. Các chất thải này được tích tụ nhiều có thể gây ra nhiều hậu
quả và gây thiệt hại lớn tới chính môi trường sống của chúng ta, tới sức khoẻ
của con người.
1. Ảnh hưởng của chất thải chăn nuôi tới sinh hoạt và cảnh quan môi trường
Khi phân và nước thải chăn nuôi tống vào các cống rãnh ven đường và

nước có chứa lượng muối khoáng và chất hữu cơ quá lớn trong khi khả năng
đồng hoá các chất đó của các quần thể sinh vật là có hạn. Ban đầu nó gây
nên sự bùng nổ số lượng sinh vật thuỷ sinh, đặc biệt là các sinh vật phù du.
Sự tích tụ các chất đó ngày càng cao làm cho các sinh vật đó chết đi, tiếp đó
là sự phân huỷ xác chết của các vi sinh vật, đặc biệt là vi khuẩn yếm khí. Kết
quả là hàm lượng O
2
giảm, các khí CO
2
, CH
4
, H
2
S... tăng lên, độ pH của môi
trường thay đổi làm ảnh hưởng trực tiếp đến các động vật thả như cá, tôm...
Sự phì dưỡng gây nên sự suy giảm đến nguồn lợi sinh vật tự nhiên.
Như vậy, nếu lượng chất thải chăn nuôi quá lớn sẽ tác động lớn đến môi
trường nước, làm thay đổi tính chất lý hoá của nước. Đó là nguyên nhân gây
ra cái chết cho nhiều sinh vật quan trọng trong hệ sinh thái ao nước ngọt.
Ngoài ra, nó còn tác động đến tính chất lý hoá của hệ thống nước ngầm, ảnh
hưởng tới sức khoẻ đối với những người sử dụng nguồn nước trên làm nước
sinh hoạt.
4. Ảnh hưởng đến việc sử dụng nguồn nước sinh hoạt và vệ sinh
7