BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI
----------------------------

CAO THÙY LINH

QUẢN LÝ NGÂN SÁCH CẤP XÃ TRÊN ĐỊA BÀN
HUYỆN ĐÔNG ANH, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

HÀ NỘI, NĂM 2017


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI
----------------------------

CAO THÙY LINH

QUẢN LÝ NGÂN SÁCH CẤP XÃ TRÊN ĐỊA BÀN
HUYỆN ĐÔNG ANH, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

CHUYÊN NGÀNH
MÃ SỐ

: QUẢN LÝ KINH TẾ
: 60 34 04 10

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ


trường, các thầy cô trong khoa Sau Đại học trường Đại học Thương Mại.
Tôi xin cảm ơn sự giúp đỡ nhiệt tình của lãnh đạo Sở Tài chính, phòng
Tài chính – Kế hoạch huyện Đông Anh đã giúp tôi trong quá trình thực hiện
đề tài này.
Đây là công trình nghiên cứu, sự làm việc khoa học và nghiêm túc của
bản thân, song do khả năng và trình độ có hạn nên không tránh khỏi khiếm
khuyết nhất định, rất mong được sự quan tâm đóng góp ý kiến của các thầy cô
giáo và các độc giả quan tâm đến đề tài này.
Xin chân thành cảm ơn!
TÁC GIẢ

Cao Thùy Linh


iii
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN...............................................................................................i
LỜI CẢM ƠN...................................................................................................ii
MỤC LỤC........................................................................................................iii
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ...........................................10
NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP XÃ............................................................10
1.1. Tổng quan về Ngân sách nhà nước...........................................................10
1.1.1. Khái niệm ngân sách nhà nước..............................................................10
1.1.2 Chức năng Ngân sách nhà nước.........................................................12
1.1.3. Vai trò của Ngân sách nhà nước........................................................14
1.1.4. Hệ thống Ngân sách nhà nước và phân cấp Ngân sách nhà nước.....17
1.2 Quản lý ngân sách nhà nước cấp xã......................................................21
1.2.1. Khái niệm, đặc điểm, mục tiêu quản lý ngân sách nhà nước cấp xã.21
1.2.2 Vai trò của quản lý ngân sách cấp xã..................................................24
1.2.3 Nội dung quản lý ngân sách cấp xã....................................................26

3.1.1 Mục tiêu, phương hướng phát triển kinh tế của thành phố Hà Nội....76
3.1.2 Mục tiêu, phương hướng phát triển kinh tế của huyện Đông Anh trong
thời gian tới.................................................................................................79
3.2 Đề xuất giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách xã
trên địa bàn Đông Anh trong thời gian tới...................................................84
3.2.1 Giải pháp bồi dưỡng nguồn thu, khuyến khích tăng thu Ngân sách xã
.....................................................................................................................84
3.2.2 Giải pháp quản lý nhiệm vụ chi và sử dụng hiệu quả khoản chi Ngân
sách..............................................................................................................84
3.2.3 Hoàn thiện chu trình ngân sách xã.....................................................86
3.2.4 Tăng cường kiểm tra, thanh tra, khen thưởng và xử lý vi phạm........87
3.2.5 Phối hợp giữa phòng tài chính – kế hoạch và UBNN xã trong công tác
quản lý ngân sách xã...................................................................................88
3.3 Một số kiến nghị....................................................................................89
3.3.1 Kiến nghị với Chính phủ, Bộ, ngành liên quan..................................89
3.3.2 Kiến nghị với UBND, Sở, ban ngành của thành phố.........................89


v
KẾT LUẬN.....................................................................................................91


vi
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

STT
1
2
3
4

Ngân sách xã
Xây dựng cơ bản
Kho bạc Nhà Nước


vii
DANH MỤC BẢNG, SƠ ĐỒ
Số hiệu
TÊN BẢNG, BIỂU, SƠ ĐỒ
DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1
Tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân của Huyện Đông
Bảng 2.2

Anh giai đoạn 2012-2016
Chuyển dịch cơ cấu các ngành kinh tế huyện Đông Anh

Bảng 2.3

giai đoạn 2012-2016
Tổng Thu NSNN Huyện Đông Anh giai đoạn 2012

Bảng 2.4

-2016
Tỷ lệ hoàn thành chỉ tiêu thu NSNN của Huyện Đông

Bảng 2.5

Anh giai đoạn 2012 -2016

48
49
50
51
53
57
59
17


1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết nghiên cứu đề tài
Ở bất kỳ một nền kinh tế nào nói chung, nền kinh tế Việt Nam nói
riêng, ngân sách nhà nước vừa là một công cụ tài chính, vừa là một nguồn lực
hết sức quan trọng của nhà nước. Ngân sách nhà nước ra đời, tồn tại, phát
triển cùng với nhà nước, là phương tiện tài chính và cũng là mục tiêu cơ bản
của nền kinh tế để Nhà nước thực hiện các chức năng, nhiệm vụ quyền lực
của mình. Sự phân cấp quản lý ngân sách nhà nước phù hợp với phân cấp của
bộ máy chính quyền tạo ra những đòn bẩy tích cực nhằm phát triển các lĩnh
vực kinh tế, văn hóa, xã hội .
Trong hệ thống chính quyền nhà nước 4 cấp ở nước ta và Thủ đô Hà Nội
hiện nay, chính quyền xã là cấp chính quyền cơ sở, có vị trí đặc biệt quan
trọng. Là cấp trực tiếp đưa mọi chủ trương, đường lối, chính sách, pháp luật
của Đảng và Nhà nước đến với người dân lao động và cũng là nơi các chủ
trương, chính sách của Nhà nước được hiện thực hóa trong cuộc sống. Là nơi
giải quyết toàn bộ các mối quan hệ và lợi ích trực tiếp giữa Nhà nước với
nhân dân bằng pháp luật. Là một cấp ngân sách nằm trong hệ thống Ngân
sách Nhà nước trong những năm qua, Ngân sách xã được Đảng và Nhà nước
quan tâm xây dựng, củng cố và ngày càng được hoàn thiện.

chuyên ngành Quản lý kinh tế.
2. Tổng quan nghiên cứu liên quan đến đề tài
Cho đến nay, việc nghiên cứu công tác quản lý ngân sách nhà nước nói
chung và ngân sách cấp xã nói riêng ở nước ta trong những năm qua đã có
một số công trình tiêu biểu như sau:
- Nguyễn Cúc (2000), Tập bài giảng Quản lý nhà nước về kinh tế, NXB
Chính trị - Hành chính. Tập bài giảng đã trang bị cho sinh viên các ngành


3
kinh tế những nội dung kiến thức cơ bản, từ đó giúp sinh viên các ngành kinh
tế những nội dung kiến thức cơ bản, từ đó giúp sinh viên nhận thức được
những vấn đề đặt ra đối với quản lý nhà nước về kinh tế trong giai đoạn hội
nhập kinh tế quốc tế hiện nay.
- Luận án tiến sĩ chuyên ngành quản lý hành chính công “Phân cấp quản
lý ngân sách nhà nước ở Việt Nam hiện nay” của tác giả Lê Toàn Thắng, Học
viện hành chính, Học viện Chính trị - hành chính quốc gia Hồ Chí Minh, năm
2013. Nội dung chính của Luận văn bao gồm những cơ sở khoa học của phân
cấp quản lý ngân sách nhà nước, từ thực trạng phân cấp quản lý ngân sách
nhà nước ở Việt Nam hiện nay đưa ra định hướng và giải pháp phân cấp quản
lý ngân sách nhà nước ở Việt Nam. Luận án đã tập trung đi sâu vào xem xét
những nội dung phân cấp quản lý ngân sách nhà nước ở Việt Nam giữa cấp
ngân sách trung ương và ngân sách địa phương, tác giả đã đánh giá thực trạng
phân cấp trên cả hai trạng thái là “tĩnh” và trạng thái “động”, từ đó đưa ra các
kiến nghị: (1) Phân định rõ nhiệm vụ, quyền hạn của ngân sách trung ương và
ngân sách địa phương (2) Tổ chức lại thời gian chuẩn bị, xây dựng dự toán
ngân sách nhà nước và (3) Nâng cao tính pháp lý Nghị quyết của Quốc hội về
NSNN.
- Nghiên cứu khoa học “Ngân sách xã trong phân cấp quản lý ngân sách
nhà nước: nghiên cứu tại xã Hoàng Diệu, huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dương”

hiệu quả chi NSNN đồng thời đảm bảo dự toán chi NSNN lập hàng năm.
- Luận văn Thạc sĩ “Quản lý nguồn thu chi ngân sách nhà nước tại chính
quyền cấp xã, phường, thị trấn trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng giai đoạn hiện
nay” của tác giả Vũ Minh Thông, Đại học Kinh tế, năm 2012. Nội dung chính
của luận văn bao gồm Hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về ngân
sách xã và quản lý ngân sách xã; Phân tích đánh giá thực trạng quản lý hoạt
động thu chi ngân sách nhà nước tại chính quyền cơ sở cấp xã, phường, thị


5
trấn trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng, chỉ ra những kết quả đạt được, những tồn tại
hạn chế và nguyên nhân của những tồn tại hạn chế; Đề xuất một số giải pháp
để đổi mới công tác quản lý ngân sách xã nhằm nâng cao hiệu quả và hiệu lực
quản lý ngân sách nhà nước tại cấp xã. Tuy nhiên, luận văn đã tập trung vào
nghiên cứu sâu về thực trạng quản lý nguồn thu ngân sách nhà nước tại chính
quyền cấp xã đồng thời đưa ra được những giải pháp thiết thực cho việc khai
thác, quản lý nguồn thu nhằm đạt hiệu quả cao nhất trên địa bàn tỉnh Lâm
Đồng...
- Luận văn Thạc sĩ “Quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Đông Anh,
thành phố Hà Nội” của tác giả Trịnh Thị Hồng Lan, Học viện Hành chính
Quốc Gia năm 2015. Luận văn đã đề cập tới các cơ sở khoa học về quản lý
ngân sách nhà nước cấp huyện đến việc phân tích thực trạng quản lư ngân
sách nhà nước trên địa bàn huyện Đông Anh và rút ra những thành công, hạn
chế trong quá trình quản lý ngân sách của địa phương, đã tạo ra những căn cứ
xác thực cho việc đề ra các giải pháp hoàn thiện công tác quản lý điều hành
NSNN huyện Đông Anh trong thời gian tới. Đồng thời đề ra những giải pháp
thực sự có tính khả thi.
- Luận văn Thạc sĩ “Một số giải pháp hoàn thiện cơ chế quản lý ngân
sách xã phục vụ sự nghiệp phát triển nông thôn mới trên địa bàn tỉnh Hà Tây
trong giai đoạn hiện nay” của tác giả Nguyễn Văn Đạt, Trường Đại học

3. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
Mục tiêu của đề tài nhằm góp phần làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn
quản lý ngân sách xã để từ đó đưa ra một số giải pháp hoàn thiện quản lý
ngân sách cấp xã trên địa bàn huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài
4.1 Đối tượng nghiên cứu:
Đối tượng nghiên cứu là quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn huyện


7
4.2 Phạm vi nghiên cứu
- Về nội dung: Đề tài luận văn là vấn đề tương đối rộng và phức tạp, bởi hoạt
động quản lý trong lĩnh vực tài chính ngân sách liên quan đến nhiều lĩnh vực pháp
luật khác nhau, theo đó nội dung quản lý nhà nước bằng pháp luật đối với hoạt
động tài chính, quản lý điều hành ngân sách cũng rất phong phú.
- Về không gian: Giới hạn nghiên cứu trên địa bàn huyện Đông Anh,
thành phố Hà Nội.
- Về thời gian: Tập trung chủ yếu vào giai đoạn từ năm 2012-2016, từ
những nghiên cứu thực tiễn đó để đề xuất những giải pháp đến năm 2020.
5. Phương pháp nghiên cứu đề tài
Đề tài phối hợp nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau để có được
những dữ liệu phản ánh một cách tổng hợp, khách quan và đa chiều về quản
lý ngân sách tại huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội
Dữ liệu cần được thu thập và phân tích những dữ liệu tổng quan về thực
trạng quản lý ngân sách xã nói chung và của thành phố Hà Nội nói riêng.
Đề tài kết hợp sử dụng các số liệu thống kê từ kết quả của các công trình
nghiên cứu khoa học đã được công bố; các báo cáo của các Bộ, ngành, Chính
phủ cùng các cơ quan có liên quan; các số liệu từ các sở ban ngành của thành
phố Hà Nội, các báo cáo của UBND các cấp và các cơ quan có liên quan...
Quá trình thu thập và phân tích dữ liệu như sau:

một chỉ tiêu cơ sở (chỉ tiêu gốc) và xác định nguyên nhân sự biến động.
- Phương pháp lập biểu mẫu
Phương pháp lập biểu mẫu được dùng để ghi chép các chỉ tiêu và số liệu
phân tích, để phản ánh mối quan hệ so sánh giữa các chỉ tiêu có mối liên hệ
với nhau: so sánh giữa số năm nay và số cùng kỳ năm trước hoặc so sánh giữa
các chỉ tiêu cá biệt với chỉ tiêu tổng thể.


9
6. Kết cấu luận văn
Luận văn ngoài phần mở đầu và kết luận, danh mục tài liệu tham khảo,
nội dung của luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý ngân sách nhà nước cấp xã.
Chương 2: Thực trạng quản lý ngân sách nhà nước trên địa bàn (huyện
Đông Anh, thành phố Hà Nội).
Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách xã trên địa
bàn (huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội).


10
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ
NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP XÃ
1.1. Tổng quan về Ngân sách nhà nước
1.1.1. Khái niệm ngân sách nhà nước
Ngân sách nhà nước là một phạm trù kinh tế và cũng là một phạm trù
lịch sử. Ngân sách nhà nước ra đời, tồn tại và phát triển cùng với sự phát triển
của Nhà nước và nền kinh tế hàng hóa tiền tệ.
Khi xã hội ngày càng phát triển, đấu tranh giai cấp trở nên khốc liệt, Nhà
nước đã ra đời để bảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị, cung cấp các dịch vụ
công cộng thiết yếu phục vụ cuộc sống ngày càng tốt đẹp hơn cho nhân dân.

trung ương (gọi chung là ngân sách cấp tỉnh); ngân sách cấp huyện, quận, thị
xã, thành phố thuộc tỉnh (gọi chung là ngân sách cấp huyện) và ngân sách cấp
xã, phường, thị trấn (gọi chung là ngân sách cấp xã).
Ngân sách nhà nước bao gồm hai quá trình là thu ngân sách nhà nước và
chi ngân sách nhà nước.
Thu ngân sách nhà nước là quá trình nhà nước sử dụng quyền lực để
huy động một bộ phận giá trị của cải xã hội hình thành quỹ NSNN nhằm đáp
ứng nhu cầu chi tiêu của Nhà nước.
Chi ngân sách nhà nước là quá trình nhà nước, tổ chức, đơn vị có liên
quan tiến hành phân phối, sử dụng quỹ ngân sách nhà nước do quá trình thu
tạo lập nên để đảm bảo điều kiện vật chất cho nhà nước nhằm duy trì sự tồn
tại hoạt động bình thường của bộ máy nhà nước, phục vụ thực hiện các chức
năng, nhiệm vụ mà xã hội giao phó cho nhà nước.
Như vậy, NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước trong dự
toán đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện
trong một năm để bảo đảm thực hiện các chức năng của Nhà nước. Bản chất


12
của NSNN là hệ thống các mối quan hệ kinh tế giữa Nhà nước và các thành
viên trong xã hội, phát sinh trong quá trình Nhà nước huy động và sử dụng
các nguồn lực tài chính, nhằm đảm bảo thực hiện các chức năng quản lý và
điều hành nền kinh tế, xã hội của Nhà nước.
1.1.2 Chức năng Ngân sách nhà nước
Từ khái niệm NSNN ta có thể thấy NSNN có 2 chức năng cơ bản là chức
năng phân phối và Chức năng giám đốc quá trình huy động các nguồn thu và
thực hiện các khoản chi tiêu.
1.1.2.1. Chức năng phân phối NSNN
Đối tượng phân phối của NSNN là các nguồn lực tài chính, thu nhập mới
sáng tạo ra có liên quan đến Nhà nước, phần do nhà nước làm chủ sở hữu, gắn

Thông qua chức năng giám đốc của NSNN, nhà nước kiểm soát tình
hình tài chính vĩ mô. Giám đốc NSNN còn xem xét mức độ kết quả thực hiện
chế độ, hạn mức chi của NSNN tại cơ sở, xem xét việc chấp hành luật pháp
tài chính tại các doanh nghiệp nhà nước và tại các đơn vị sử dụng NSNN. Nếu
thực hiện tốt chức năng này một mặt nhà nước sẽ được cung cấp những hình
ảnh đúng đắn, chung thực, sống động về thực trạng, về quá trình diễn biến, về
xu hướng vận động của NSNN.
Mặt khác trên cơ sở kết quả giám đốc, nhà nước tiếp tục vững bước
hoặc có những điều chỉnh cần thiết trong điều hành NSNN, tiến tới các mục
tiêu chiến lược đã xác định có hiệu quả.
Tóm lại, NSNN có hai chức năng cơ bản- chức năng phân phối và chức
năng giám đốc. NSNN không thể cân đối được nếu như không thực hiện đầy
đủ hai chức năng đó, bởi vì: nếu không có sự giám đốc trong việc động viên
khai thác hợp lý các nguồn thu sẽ dẫn đến tình trạng thất thu dưới nhiều hình
thức. Nếu không thực hiện tốt chức năng phân phối thì cũng không thể động


14
viên được nguồn thu cho NSNN. Do đó, cần phải coi trọng cả hai chức năng
đó và tổ chức chỉ đạo để các cơ quan chức năng thực hiện tốt hai chức năng
đó của NSNN.
1.1.3. Vai trò của Ngân sách nhà nước
1.1.3.1 Vai trò huy động các nguồn tài chính để đảm bảo nhu cầu chi tiêu và
thực hiện sự cân đối thu, chi tài chính của Nhà nước
Bất cứ một mô hình kinh tế nào, Nhà nước muốn tồn tại và thực hiện được
các chức năng, nhiệm vụ của mình, đòi hỏi phải có nguồn tài chính để thỏa mãn
các nhu cầu chi tiêu đã xác định. Trải qua các giai đoạn lịch sử NSNN đã thực sự
trở thành công cụ huy động các nguồn lực tài chính để đảm bảo nhu cầu chi tiêu
của Nhà nước, do đó vai trò này còn được gọi là vai trò truyền thống của NSNN.
Mặt khác, thu - chi của NSNN phải được xác lập trên nguyên tắc cân đối

- Thông qua các khoản thuế và chính sách thuế sẽ đảm bảo vai trò định
hướng đầu tư, kích thích hoặc hạn chế phát triển sản xuất kinh doanh.
Thứ hai, vai trò về mặt xã hội:
Trong xã hội luôn tồn tại những vấn đề bất cập như phân hóa giàu nghèo,
những đối tượng khó khăn trong tầng lớp dân cư như người già, người tàn tật,
trẻ mồ côi, người có công với cách mạng..., sự gia tăng của các tệ nạn xã hội.
Do vậy, vai trò của ngân sách là rất to lớn trong việc thực hiện mục tiêu xây
dựng xã hội công bằng, văn minh.
- Thông qua thuế trực thu (thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh
nghiệp) nhằm điều tiết những đối tượng có thu nhập cao để phân phối lại cho
các đối tượng có thu nhập thấp.
- Thông qua thuế gián thu nhằm hướng dẫn người tiêu dùng, tiêu dùng
một cách tiết kiệm và hiệu quả hơn.
Tuy nhiên trong điều kiện nguồn NSNN còn eo hẹp, chi cho các vấn đề
xã hội phải được thực hiện triệt để theo phương châm "Nhà nước và nhân dân
cùng chăm lo". Nguồn kinh phí cấp phát cho các vấn đề xã hội phải tiết kiệm,


16
có hiệu quả, chi phải đúng đối tượng, đúng mục đích. Có như vậy mới phát
huy được tác dụng của các khoản chi NSNN trong các vấn đề xã hội.
Thứ ba, vai trò về mặt thị trường:
Thông qua các khoản thu, chi NSNN góp phần bình ổn giá cả thị
trường, chống lạm phát. Trong điều kiện của nền kinh tế thị trường, sự biến
động của giá cả có nguyên nhân chủ yếu do mất cân đối giữa cung và cầu.
Bằng công cụ thuế và chính sách chi của NSNN, Nhà nước có thể tác động
vào cung hoặc vào cầu để bình ổn giá cả.
NSNN được sử dụng như một công cụ có hiệu lực để kiềm chế và đẩy
lùi lạm phát. Thông qua công cụ thu, chi của tài chính Nhà nước góp phần
đáng kể vào việc chống lại lạm phát.