Lý luận chung về phân tích các yếu tố của quá trình sản
xuất
I. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CÁC YẾU TỐ CỦA QÚA TRÌNH SẢN
XUẤT:
1. Khái niệm chung về các yếu tố của quá trình sản xuất
Bất kỳ nền sản xuất nào, kể cả nền sản xuất hiện đại đều có đặc
trưng chung là sự tác động của con người vào các yếu tố lực lượng tự
nhiên nhằm thoả mãn những nhu cầu nào đó của con người. Vì vậy sản
xuất luôn luôn là sự tác động qua lại của ba yếu cơ bản: Lao động của con
người, tư liệu lao động và đối tượng lao động.
1.1. Lao động:
Lao động là hoạt động có mục đích, có ý thức của con người nhằm
thay đổi những vật thể của tự nhiên cho phù hợp với nhu cầu của con
người.
Chính sự hoạt động có mục đích, có ý thức đó đã làm cho hoạt động
của con người khác với hoạt động theo bản năng của loài vật.
Cần phân biệt sức lao động và lao động. Sức lao động là tổng hợp
toàn bộ thể lực và trí lực tồn tại trong cơ thể sống của con người mà con
người có thể vận dụng trong quá trình lao động sản xuất . Như vậy sức
lao động chỉ mới là khả năng của lao động, còn lao động là sự tiêu dùng
sức lao động trong hiện thực. Trong quá trình phát triển của nền sản xuất
xã hội, vai trò của sức lao động, của nhân tố con người ngày càng tăng
lên. Cuộc cách mạng khoa học- kỹ thuật hiện đại, công nghệ hiện đại đặt
ra những yêu cầu mới đối với sức lao động, đòi hỏi phải nâng cao trình độ
văn hoá, khoa học, chuyên môn, nghiệp vụ của người lao động một cách
tương xứng.
1.2 .Đối tượng lao động:
Đối tượng lao động là những vật mà lao động của con người tác
động vào nhằm biến đổi nó theo mục đích của mình. Đối tượng lao động
chính là yếu tố vật chất của sản phẩm tương lai. Đối tượng lao động gồm
các loại:

động luôn luôn là yếu tố cơ bản, sáng tạo của sản xuất. Sự phát triển của
nền sản xuất xã hội gắn liền với sự phát triển và hoàn thiện của các yếu tố
của quá trình sản xuất.
2. ý nghĩa của việc phân tích các yếu tố của quá trình sản xuất:
- Bổ sung, cân đối và nâng cao năng lực sản xuất của doanh nghiệp là hoạt
động quan trọng chuẩn bị cho sản xuât kinh doanh. Kết quả bổ sung nâng
cao năng lực sản xuất thể hiện bằng việc nâng cao năng lực sản xuất của
từng yếu tố, tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất kinh doanh. đó mới chỉ
là bước chuẩn bị đưa các yếu tố sản xuất vào hoạt động. Hoạt động tốt
hay không tốt, sử dụng có hiệu quả hay không có hiệu quả, khai thác hết
hay không hết khả năng của năng lực sản xuất lại phụ thuộc vào việc sử
dụng các yêú tố của sản xuất trong suốt quá trình hoạt động sản xuất của
doanh nghiệp.
- Phân tích các yếu tố của quá trình sản xuất chính là đánh giá khả năng tổ
chức quản lý sản xuất của doanh nghiệp. Bởi vì, kết quả sử dụng từng yếu
tố sản xuất và sử dụng tổng hợp các yếu tố sản xuất, tạo ra được nhiều
sản phẩm có chất lượng cao, chi phí sản xuất thấp, giá thành hạ là nhờ
các quyết định điều hành sản xuất của lãnh đạo và các phòng ban nghiệp
vụ chuyên môn của doanh nghiệp.
- Thông qua phân tích các yếu tố của quá trình sản xuất sẽ quan sát được
mối quan hệ giữa các yếu tố sản xuất với kết quả hoạt động kinh doanh,
sẽ biết được những nguyên nhân nào đã ảnh hưởng tích cực đến việc sử
dụng có hiệu quả các yếu tố, những nguyên nhân nào đang hạn chế, ảnh
hưởng đến khai thác năng lực sản xuất của doanh nghiệp. Từ những kết
quả phân tích doanh nghiệp có thể tìm được các giải pháp thích hợp đến
khai thác khả năng tiềm tàng trong năng lực sản xuất của doanh nghiệp,
làm lợi cho hoạt động sản xuất kinh doanh.
3. Nhiệm vụ phân tích các yếu tố của quá trình sản xuất:
- Thu thập các số liệu và các tài liệu có liên quan đến việc sử dụng các
yếu tố sản xuất vào quá trình hoạt động sản xuất của doanh nghiệp.

+ Phương pháp tính chỉ tiêu
+ Đơn vị tính
+ Thời gian tính chỉ tiêu
Cần xác định gốc so sánh cho phù hợp với mục đích phân tích. Có
thể chọn gốc thời gian như so với kế hoạch, so với thực tế kỳ trước, so với
cùng kỳ này năm trước. Bên cạnh đố cần xác định kỳ so sánh, kỳ được
chọn làm gốc so sánh gọi là kỳ gốc (số kế hoạch, số thực tế kỳ trước). Kỳ
được chọn để phân tích gọi là kỳ phân tích hay kỳ thực hiện.
1.2 Phương pháp loại trừ:
Là phương pháp xác định ảnh hưởng của các nhân tố đến chỉ tiêu phân
tích
 Điều kiện áp dụng
+ Các nhân tố ảnh hưởng đến chỉ tiêu phân tích phải được sắp xếp theo
thức tự từ nhân tố số lượng đến nhân tố chất lượng.
+ Khi nghiên cứu ảnh hưởng của nhân tố nào đó đến chỉ tiêu phân tích ta
phải giả định các nhân tố còn lại không đổi ở kỳ phân tích hay kỳ gốc.
Thường nghiên cứu nhân tố số lượng ảnh hưởng đến chỉ tiêu phân tích ta
phải giả định nhân tố chất lượng không đổi ở kỳ gốc và khi nghiên cứu
nhân tố chất lượng ảnh hưởng đến chỉ tiêu phân tích ta phải giả định
nhân tố số lượng không đổi ở kỳ phân tích.
+ Mỗi lần chỉ thay thế giá trị của một nhân tố có bao nhiêu nhân tố ảnh
hưởng đến chỉ tiêu phân tích ta phải thực hiện thay thế bấy nhiêu lần.
Tổng đại số các mức độ ảnh hưởng của các nhân tố phải đúng bằng đối
tượng phân tích.
Mô hình tổng quát của phương pháp loại trừ như sau:
Nếu gọi Q là chỉ tiêu phân tích chịu ảnh hưởng của 4 nhân tố a, b, c,d
Nếu coi Qk là số kế hoạch
Q1 là số thực hiện và các nhân tố trên có quan hệ tích số với nhau. Khi đó
ta có:
Q

k
c
k
d
k
- a
k
b
k
c
k
d
k
= ±
= (a
1
-a
k
) b
k
c
k
d
k
=±
Nhân tố b (∆b)
∆b = a
1
b
1

1
d
k
- a
1
b
1
c
k
d
k
= ±
= (c
1
-c
k
) a
1
b
1
d
k
=±
Nhân tố d (∆d)
∆d = a
1
b
1
c
1

quan trọng làm tăng khối lượng sản phẩm, giảm chi phí sản xuất, hạ giá
thành sản phẩm, tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp
- Về số lượng phải có số lượng công nhân viên thích hợp với cơ cấu hợp lý
trong đó lao động gián tiếp vừa phải dành chủ yếu cho lao động trực tiếp.
- Về chất lượng: phải chú ý tới cấp bậc thợ bình quân của từng loại thợ và
quan tâm tới thợ bậc cao.
Việc sử dụng số lượng, chất lượng, thời gian lao động ảnh hưởng trực
tiếp tới kết quả sản xuất của doanh nghiệp, do đó ta cần phân tích yếu tố
lao động qua các nội dung sau:
2.1.1 Phân tích tình hình sử dụng số lượng lao động:
- Dạng giản đơn:
Tỷ lệ % hoàn thành kế
hoạch sủ dụng số lượng
lao động
=
Số lượng lao động kỳ thực hiện (T1)
____________________________
Số lượng lao động kỳ kế hoạch (Tk)
x 100
Mức tăng giảm tuyệt đối:
∆T = T
1
- T
k
= (người)
Kết quả phân tích trên phản ánh tình hình sử dụng số lượng lao
động thực tế so với kế hoạch tăng lên hay giảm đi, chưa nêu được doanh
nghiệp sử dụng số lượng lao động tiết kiệm hay lãng phí. Vì số lượng lao
động được sử dụng có ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất lao động, lao
động gắn liền với kết quả sản xuất.