ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

---------------------

LÊ NGUYÊN TÙNG

QUẢN LÝ THU NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HÀ NAM

Chuyên ngành: Tài Chính Ngân Hàng

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG
CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
PGS.TS. NGUYỄNaVĂN HIỆU

Hà Nội - 2019


LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan bài luận văn: “Quản lý thu ngân sách nhà nước trên địa bàn
tỉnh Hà Nam” là đề tài nghiên cứu của riêngatôi,và được sự hướng dẫn khoa học
của GS.TS Nguyễn Văn Hiệu. Các số liệu, kết quả nghiên cứuinêu trong Luậnivăn
là trungithực, cóinguồn gốc rõiràng. Kết quả,nghiên cứu là,quá trình lao,động trung
thực của tôi, do chính tôi viết và không sao chép từ bất cứ bài viết của bất cứ tổ
chức và cá nhân nào khác.
Hà Nội, ngày



Lê Nguyên Tùng

ii

năm 2019


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ....................................................................................................i
LỜI CẢM ƠN .........................................................................................................ii
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT .................................................................................v

DANH MỤC BẢNG BIỂU............................................................................vi
PHẦN MỞ ĐẦU..................................................................................................... 1
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ
LUẬN VỀ QUẢN LÝ THU NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC.................................... 4
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài.................................. 4
1.2. Cơ sở lý luận về quản lý thu Ngân sách Nhà nước ........................................8
1.2.1. Thu ngân sách nhà nước ..................................................................................8
1.2.2. Quản lý thu ngân sách nhà nước ......................................................................14
CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ......................30
2.1. Nguồn tài liệu và dữ liệu ...............................................................................30
2.2. Các phương pháp nghiên cứu được sử dụng ...............................................30
2.2.1. Phương pháp thu thập thông tin .......................................................................31
2.2.2. Phương pháp tổng hợp thông tin ...............................................................31
2.2.3. Phương pháp phân tích thông tin ..............................................................31
CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU NGÂN SÁCH
NHÀ NƯỚC TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HÀ NAM .................................................34
3.1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế và xã hội của tỉnh Hà Nam ..............................34

KẾT LUẬN ...........................................................................................................67
TÀI LIỆU THAM KHẢO ....................................................................................68

iv


DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
STT
1
2
3
4
5
6
7
7
9
10
11
12
13
14
16
17
18
19
20

Ký hiệu
UBND

Ngân sách Nhà nước
Ngân sách Trung ương
Quản lý ngân sách
Quyền sử dụng đất
Sản xuất kinh doanh
Thu nhập cá nhân
Thu nhập doanh nghiệp
Tiểu thủ công nghiệp`
Xã hội chủ nghĩa

v


DANH MỤC BẢNG BIỂU
Bảng 3.1. Kết quả thực hiện một số chỉ tiêu chủ yếu về phát triển kinh tế - xã
hội giai đoạn 2016-2018 ........................................................................................39
Bảng 3.2. Kết quả thu NSNN trên địa bàn tỉnh Hà Nam giai đoạn 2016-2018 46
Bảng 3.3. Bảng tổng hợp thu NSNN trên địa bàn giai đoạn 2016-2018 ............47
Bảng 3.4. Bảng tăng trưởng thu NSNN trên địa bàn giai đoạn 2016-2018 .......49
Bảng 3.5. Bảng tổng hợp thu NSNN trên địa bàn theo từng sắc thuế giai đoạn
2016-2018 ............................................................................................................... 51
Bảng 3.6. Kết quả thu thuế từ khu vực ngoài quốc doanh so với dự toán của tỉnh Hà
Nam từ năm 2016-2018
Bảng 3.7. Tình hình thực hiện thu phí và lệ phí so với dự toán được giao của tỉnh
Hà Nam giai đoạn 2016 – 2018.
Bảng 3.8. Tình hình thực hiện thu tiền sử dụng đất so với dự toán được giao giai
đoạn 2016 – 2018 trên địa bàn tỉnh Hà Nam.

vi



2015iđến nay tốc độităng thu có sự đột biến. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Hà
Nam lần thứ XIX nhiệm kỳ 2015 – 2020 đề ra “Thu cân đối ngân sách trên địaibàn
tăng bìnhiquân 15% mỗi năm”; để đạt được mụcitiêu đó, việcihuy động các nguồn
lực thực hiện thu NSNN nhằm đảm bảo nhu cầu nguồn kinh phí choichi thường
xuyên vàichi đầu tư của tỉnh có ý nghĩa cực kỳiquan trọng.
Tuy nhiên công tác quản lýithu ngânisách của tỉnh vẫnicòn bộcilộ những hạn
chế, kết quả thu NSNN còn chưa tươngixứng vớiikhả năng củaitỉnh, icông táciquản
lý thuingân sáchicòn chưa baoiquát hết các nội dung thu, nguồn thu, phương
thứcithu còninghèo nàn, vẫn còn tình trạng thấtithu, nợ đọng kéo dài; khai thác,
quản lý nguồn thu ngân sách còn bất cập. Nhữngihạnichếinàyiđã tác
độngikhônginhỏ đến việc thuivà quản lý nguồn thu NSNN của tỉnh, từ đó dẫn đến
tình trạng bội chi NS, thu NS không đủ để chi. Trong khi đó nhu cầu đầu tư từ
NSNN là bộ phận quanitrọng nhất cho phát triển KT- XH, xây dựng nông thôn
mớiicủa tỉnhinên hànginăm tỉnh vẫn xin bổ sung kinh phí từ ngân sách Trung ương.
"Hoàn thiện công tác quản lý thu NS nhằm động viên đầy đủ và hợp lý các
nguồn thu vào NSNN, tạo nguồn lực tài chính đầy đủ cho địa phương chính là yếu
tố có tính quyết định để thực hiện thắng lợi nhiệm vụ phát triển KT - XH của địa
phương trong giai đoạn 2015-2020 và những năm tiếp theo mà Nghị quyết Đại hội
Đảng bộ tỉnh lần thứ XIX đã đề ra. " Vì vậy tôi chọn chủ đề “Quản lý thu ngân
sách nhà nước trên địa bàn tỉnh Hà Nam” làm đề tài luận văn thạc sỹ chuyên
ngành Tài chính Ngân hàng của mình.
2. Câu hỏi nghiên cứu:
Tỉnh Hà Nam đã quản lý thu NSNN như thế nào? Hà Nam cần các giải pháp
gì để hoàn thiện công tác quản lý thu ngân sách trên địa bàn tỉnh?
3. "Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu: "
3.1. "Mục đích nghiên cứu: "
Đề tài được thực hiện với mục đích nghiên cứu lý luận và ứng dụng vào thực
tiễn quản lý thu NSNN qua đó xem xét thực trạng thu NSNN trên địa bàn tỉnh, đề



CHƯƠNG 1
"TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN
VỀ QUẢN LÝ THU NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC"
1.1. "Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài"
Vấn đề về quản lý NSNN đã và đang được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm, có
nhiều công trình nghiên cứu về quản lý ngân sách nhà nước ở nhiều cấp độ khác
nhau; khi Luật NSNN được ban hành năm 1996, sửa đổi qua các năm 1998, 2002 và
ban hành mới nhất năm 2015, cùng với việc nền kinh tế nước ta phát triển mạnh
theo hướng kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo cơ chế thị trường định hướng xã
hội chủ nghĩa, bộ máy hành chính công ngày càng phải thực hiện nhiều chức năng,
nhiệm vụ để thể hiện vai trò của Nhà nước trong quản lý và đưa nền KT - XH của
đất nước phát triển. "Vấn đề về thu ngân sách được quan tâm nhiều hơn và cũng có
rất nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến quản lý thu ngân sách nhà nước.
Trong quá trình thực hiện đề tài, tôi đã tham khảo, học hỏi các nghiên cứu đi trước
cũng như các văn bản quản lý nhà nước có liên quan và sử dụng những kết quả của
công trình, văn bản quản lý đó đưa vào đề tài nghiên cứu của tôi để làm căn cứ
chứng minh cho những vấn đề tôi nêu ra trong đề tài. Cụ thể như: "
1. Vũ Sỹ Cường, 2015. "Thực trạng và một số gợi ý chính sách về phân cấp
ngân sách tại Việt Nam. Tạp chí Tài chính số 5 - 2013. " Về thực trạng phân cấp
ngân sách, tác giả cho rằng: Việc mô hình phân chia ngân sách hiện nay chưa thực sự
khuyến khích các địa phương cải thiện hiệu quả chi tiêu mà ngược lại khuyến khích
các tỉnh tăng chi nhiều nhất có thể và việc đẩy mạnh phân cấp QLNS chỉ có thể đạt
được mục tiêu mong muốn nếu được gắn liền với việc tăng cường tính minh bạch và
trách nhiệm giải trình về tài chính ở cấp địa phương là cần thiết. Từ đó, tôi đưa ra
một số gợi ý như sau:
1) "Thiết kế lại hệ thống NSNN: Cần tách bạch rõ ràng các cấp ngân sách. Sửa
đổi cơ chế phân cấp theo hướng tạo quyền chủ động hơn cho địa phương trong phân
bổ và quyết định ngân sách. "


"Nhìn chung, các công trình nghiên cứu nói trên đã đề cập nhiều khía cạnh của
quản lý ngân sách nói chung và quản lý thu ngân sách nói riêng ở phạm vi cả nước
hoặc một số địa phương cụ thể. " Thực tế cho thấy đến nay chưa có đề tài nào
nghiên cứu về "Quản lý thu ngân sách nhà nước trên địa bàn tỉnh Hà Nam". Đây
chính là lý do mà tôi lựa chọn chủ đề này làm đề tài luận văn thạc sỹ chuyên ngành
Tài chính Ngân hàng của mình.

7


"1.2. Cơ sở lý luận về quản lý thu Ngân sách Nhà nước"
"1.2.1. Thu ngân sách nhà nước"
"1.2.1.1. Khái niệm "
"*Ngân sách nhà nước"
"Ngân sách nhà nước (NSNN) là một phạm trù kinh tế và phạm trù lịch sử. Sự
hình thành và phát triển của NSNN trên cơ sở sự ra đời, tồn tại và phát triển của
Nhà nước. Nhà nước xuất hiện với tư cách là cơ quan quyền lực công cộng để duy
trì và phát triển xã hội. " Để có thể thực hiện vai trò, chức năng đó của mình, Nhà
nước phải có nguồn lực tài chính. Đó chính là ngân sách nhà nước, để có nguồn lực
tài chính, Nhà nước đã ấn định, đặt ra các khoản thu như thuế, phí, lệ phí vv... đối
với các tổ chức, công dân của nước mình và nước ngoài hoạt động trên lãnh thổ
nước mình nhằm tạo nguồn thu cho ngân sách Nhà nước. "Tại Điều 4, Luật ngân
sách Nhà nước Việt Nam số 83/2015/QH13 thông qua tại kỳ họp thứ 2 Quốc hội
khóa XIII nêu: “Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước
được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà
nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của
Nhà nước”. Ở Việt Nam, năm ngân sách bắt đầu từ ngày 01 tháng 01 và kết thúc
năm ngân sách vào ngày 31 tháng 12 năm dương lịch. Điều này phù hợp với các kỳ
họp Quốc hội.
"NSNN đóng vai trò chủ đạo trong hệ thống tài chính quốc gia. Vì vậy, NSNN

đồng tiền từ khâu huy động các nguồn lực tài chính đến khâu tái phân phối các
nguồn lực đó cho đối tượng sử dụng. "
- "Giám đốc NSNN được thực hiện từ khâu đầu tiên đến khâu cuối cùng của
chu kỳ phân phối NSNN. Nói cách khác giám đốc NSNN được thực hiện ở tất cả
các giai đoạn trước, trong và sau khi thực hiện phân phối NSNN. "
"Ngân sách nhà nước có vai trò quan trọng trong hoạt động KT-XH, an ninh, quốc
phòng và đối ngoại. Vai trò của NSNN luôn gắn liền với vai trò của Nhà nước trong
từng thời kỳ nhất định như khai thác, huy động các nguồn tài chính đảm bảo nhu cầu chi
của Nhà nước theo mục tiêu. Quản lý, điều tiết vĩ mô nền kinh tế theo từng giai đoạn
tăng trưởng, bù đắp cho những khiếm khuyết của thị trường, kích thích tăng trưởng kinh
tế và chống lạm phát, điều chỉnh đời sống xã hội. Trong nền kinh tế thị trường định
hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay, NSNN có vai trò chủ yếu sau: "

9


"Thứ nhất, huy động nguồn tài chính của ngân sách nhà nước để đảm bảo nhu
cầu chi tiêu của nhà nước: Mức động viên các nguồn tài chính từ các chủ thể trong
nguồn kinh tế đòi hỏi phải hợp lí, nếu mức động viên quá cao hoặc quá thấp sẽ ảnh
hưởng đến sự pháp triển của nền kinh tế, vì vậy cần phải xác định mức huy động
vào ngân sách nhà nước một cách phù hợp với khả năng đóng góp tài chính của các
chủ thể trong nên kinh tế. "
Thứ hai, quản lí điều tiết vĩ mô nền kinh tế: Nhà nước sử dụng NSNN như là
công cụ tài chính để kiềm chế lạm phát, ổn định thị trường, giá cả cũng như giải quyết
nhứng nguy cơ tiềm ẩn về bất ổn kinh tế - chính trị. Để thực hiện được điều này Nhà
nước thực hiện các chính sách tài khóa phù hợp (nới lỏng hay thắt chặt) kích thích sản
xuất, kích cầu để góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, ổn định xã hội.
"Thứ ba, NSNN là công cụ tài chính góp phần bù đắp nhứng khiếm khuyết của
KTTT, đảm bảo công bằng xã hội, bảo vệ môi trường, thúc đẩy phát triển bền vững.
Đặc điểm nổi bật của nền kinh tế thị trường là sự cạnh tranh giữa các nhà doanh

phân bổ các nguồn lực tài chính cho các mục tiêu kinh tế - xã hội, an ninh - quốc
phòng của quốc gia. "
"Thứ tư, NSNN cũng có những đặc điểm như các quỹ tiền tệ khác. Nét riêng
biệt của NSNN với tư cách là một quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước là nó được
chia thành nhiều quỹ nhỏ có tác dụng riêng và chỉ sau đó NSNN mới được chi dùng
cho những mục đích nhất định, đã định trước. "
*Thu ngân sách nhà nước
"Thu NSNN là sự phân chia nguồn tài chính quốc gia giữa nhà nước với chủ
thể trong xã hội dựa trên quyền lực nhà nước, nhằm giải quyết hài hòa các lợi ích
kinh tế, xuất phát từ yêu cầu tồn tại và phát triển của bộ máy nhà nước cũng như
yêu cầu thực hiện các chức năng nhiệm vụ kinh tế xã hội của nhà nước. Hay nói
cách khác, thu NSNN là việc Nhà nước dùng quyền lực của mình để tập trung một
phần nguồn tài chính quốc gia hình thành quỹ NSNN nhằm thỏa mãn các nhu cầu
của Nhà nước. "
"Thu NSNN bao gồm nhiều khoản thu đa dạng và phức tạp như các khoản thu
chính từ thuế, phí, lệ phí; các khoản thu từ hoạt động kinh tế của nhà nước; các

11


khoản đóng góp của tổ chức, cá nhân; các khoản viện trợ và các khoản thu khác
theo quy định của pháp luật. "
"Thu NSNN trên địa bàn (tỉnh/thành phố) là toàn bộ các khoản thu mà chính
quyền địa phương (tỉnh/thành phố) huy động vào quỹ ngân sách trong một thời kỳ
để đáp ứng nhu cầu chi tiêu của nhà nước. Nó chỉ bao gồm những khoản thu, mà
chính quyền địa phương huy động vào ngân sách, không bị ràng buộc bởi trách
nhiệm hoàn trả cho đối tượng nộp. "
"Tóm lại, Thu NSNN là việc Nhà nước dùng quyền lực của mình, tập trung
một phần nguồn tài chính quốc gia để hình thành quỹ ngân sách nhà nước nhằm
đảm bảo thực hiện các chức năng nhiệm vụ của Nhà nước. "

hợp tác xã, các cá nhân có nhu cầu dịch vụ về hành chính công.... "
- "Các khoản thu từ hoạt động kinh tế của Nhà nước: Đây là các khoản thu từ
vốn góp của nhà nước vào các cơ sở kinh tế; tiền thu hồi vốn của Nhà nước tại các
cơ sở kinh tế; thu hồi tiền cho vay của Nhà nước. "
- Các khoản thu từ hoạt động sự nghiệp: Là khoản thu từ các đơn vị sự nghiệp
có thu của Nhà nước vào ngân sách.
- "Thu từ bán hoặc cho thuê tài nguyên, tài sản thuộc sở hữu của Nhà nước. "
- "Thu từ vay nợ, các khoản viện trợ không hoản lại của chính phủ các nước,
các tổ chức, cá nhân nước ngoài, từ đóng góp tự nguyện của các cá nhân trong và
ngoài nước. "
- "Các khoản thu khác theo quy định của pháp luật như: Thu từ phạt, tịch thu,
tịch biên tài sản.... "

14


"Trong các nguồn thu của NSNN, thuế là một nguồn thu huy động tài chính
cho nhà nước đã có từ rất lâu, thuế trở thành công cụ để Nhà nước có nguồn thu ổn
định để trang trải cho các chi tiêu của Nhà nước. Các nhà nước đều dùng thuế để
phân phối các khoản thu nhập và huy động các nguồn thu cho Nhà nước. "
1.2.2. "Quản lý thu ngân sách nhà nước"
1.2.2.1. "Khái niệm và đặc điểm"
"Quản lý thu NSNN được hiểu là sự tác động của các cơ quan làm nhiệm vụ
thu NSNN lên các khoản thu NSNN bằng cách hoạch định kế hoạch, tổ chức triển
khai kế hoạch thu và phối hợp, kiểm tra, đánh giá quá trình thực hiện kế hoạch thu
NSNN. Như vậy, quản lý thu NSNN là sự phối hợp giữa các cơ quan liên quan trong
việc hoạch định kế hoạch thu, tổ chức thực hiện kế hoạch thu, kiểm tra, giám sát,
đánh giá quá trình và kết quả thực hiện kế hoạch thu. Để thực hiện có kết quả công
việc quan lý thu NSNN điều quan trọng là phải biết bố trí nguồn lực như nhân lực,
vật lực, tài lực sao cho hợp lý. "

đảm bảo hoàn thành các chức năng nhiệm vụ của tỉnh. Tuy nhiên Luật ngân sách
cũng quy định đối với các khoản thu phân chia giữa các cấp ngân sách thì Quốc hội
quyết định tỷ lệ điều tiết ngân sách giữa Trung ương với địa phương, còn HĐND
tỉnh quyết định tỷ lệ điều tiết giữa ngân sách tỉnh, ngân sách tỉnh và ngân sách xã.
Qua đó có thể thấy quy mô ngân sách, khả năng tự cân đối của ngân sách cấp tỉnh
phụ thuộc hoàn toàn vào phân cấp nguồn thu, phân cấp nhiệm vụ chi của tỉnh đối
với tỉnh cũng như tỷ lệ điều tiết ngân sách giữa ngân sách tỉnh và ngân sách tỉnh. "
"Thứ ba, do không phải là cấp có thể tự ban hành các chính sách, chế độ về
thu ngân sách nên nội dung thu ngân sách tỉnh do HĐND tỉnh quyết định, do đó
trong thực tiễn cấp tỉnh sẽ gặp khó khăn trong thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế
- xã hôi ở địa phương. Điều này đòi hỏi các cấp trên bên cạnh việc phân cấp cần
tăng quyền chủ động cho cấp tỉnh, xã trong thu, chi ngân sách, tạo điều kiện để cấp
tỉnh hoàn thành việc phát triển kinh tế - xã hội. "
Quản lý thu ngân sách nhà nước có vai trò rất quan trọng, điều này được thể hiện:
"Thứ nhất, quản lý thu NSNN là công cụ quản lý của Nhà nước để kiểm soát,
điều tiết các hoạt động SXKD của mọi thành phần kinh tế, kiểm soát thu nhập của
mọi tầng lớp dân cư trong xã hội nhằm động viên sự đóng góp đảm bảo công bằng,
hợp lý. "

17


"Thứ hai, quản lý thu NSNN sẽ giúp Nhà nước thực hiện tốt hơn việc huy động các
nguồn lực tài chính cần thiết vào NSNN để tạo lập quỹ tiền tệ tập trung của NSNN. "
"Thứ ba, quản lý thu NSNN giúp Nhà nước phát hiện, tính toán, khai thác
chính xác các nguồn tài chính vào NSNN, đồng thời giúp phát hiện ra những hạn
chế để không ngừng hoàn thiện các chính sách, chế độ thu để có cơ chế tổ chức
quản lý hợp lý. "
"Thứ tư, quản lý thu NSNN sẽ góp phần tạo môi trường bình đẳng, công bằng
giữa các thành phần kinh tế, giữa các doanh nghiệp trong và ngoài nước trong quá