EC N
KH
G
NG

VI N

S

C

NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
NGHIÊN CỨU GIẢI PHẪU ĐỘNG MẠCH CHỦ NGỰC Ở NGƯỜI
VIỆT NAM TRƯỞNG THÀNH TRÊN HÌNH ẢNH CHỤP CẮT LỚP
VI TÍNH
Đặng Nguyễn Trung An1, Lê Văn Cường1, Trần Minh Hoàng1

TÓM TẮT
Mục tiêu: Khảo sát kích thước và các biến thể bình
thường của động mạch chủ ngực và các nhánh ở người
Việt Nam trưởng thành.
Phương pháp: Tiến hành đo đạc đường kính động
mạch chủ ngực tại nhiều vị trí của 1102 người từ 18 đến
80 tuổi trên hình chụp cắt lớp vi tính.
Kết quả: Đường kính ngang trung bình và giới hạn
trên bình thường của động mạch chủ ngực được ghi nhận
tại mỗi vị trí. Đường kính tăng dần theo tuổi và ở nữ nhỏ
hơn so với nam.
Kết luận: Kết quả trên đóng góp vào việc nghiên cứu
hình thái học và bệnh lý động mạch chủ tại Việt Nam.
Từ khóa: Động mạch chủ, biến thể bình thường, cắt

kinh có thể tiên lượng và lên kế hoạch điều trị. Trên thế
giới, đặc điểm giải phẫu và các biến thể của động mạch
chủ ngực đã được nghiên cứu rất nhiều. Tuy nhiên, tại Việt
Nam, hiện có rất ít nghiên cứu về vấn đề này. Do đó, chúng
tôi tiến hành đề tài nghiên cứu giải phẫu động mạch chủ
ngực ở người Việt Nam trưởng thành trên hình ảnh chụp
cắt lớp vi tính nhằm cung cấp thêm số liệu tham khảo cho
các bác sĩ giải phẫu người, chẩn đoán hình ảnh, phẫu thuật
tim mạch, thần kinh,…
II. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN
CỨU
2.1. Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu mô tả cắt ngang, lấy mẫu thuận tiện.
2.2. Đối tượng nghiên cứu
Chúng tôi nghiên cứu trên 1102 bệnh nhân, bao gồm
611 nam và 491 nữ, được chụp cắt lớp vi tính có tiêm chất
cản quang, tại khoa Chẩn đoán hình ảnh Bệnh viện Đại
học Y Dược và Bệnh viện Chợ Rẫy, từ tháng 12/2016 đến
tháng 05/2018.
2.3. Tiêu chuẩn chọn mẫu
Tất cả các bệnh nhân được chỉ định chụp cắt lớp vi
tính có tiêm chất cản quang vì bệnh lý không liên quan đến
động mạch chủ trong thời gian nghiên cứu.
2.4. Tiêu chuẩn loại mẫu
- Bệnh nhân có các biến dạng cột sống đi kèm như
gù, vẹo,… làm thay đổi tương quan giữa động mạch chủ
và các đốt sống.

1. Đại học Y Dược TPHCM
Ngày nhận bài: 04/04/2019


Bảng 1: Phân bố các nhóm tuổi trong nghiên cứu
Nhóm tuổi

Số trường hợp

Phần trăm (%)

18 – 20 tuổi

8

0,7

21 – 30 tuổi

87

7,9

31 – 40 tuổi

198

18,0

41 – 50 tuổi

349



Bảng 2: Đốt sống tương ứng với vị trí bắt đầu và kết thúc của đoạn thứ nhất
Đốt sống

Số trường hợp

Phần trăm (%)

Bắt đầu đoạn thứ nhất
Ngực thứ VI

284

25,8

Ngực thứ VII

794

72,1

Ngực thứ VIII

24

2,2

Kết thúc đoạn thứ nhất
Ngực thứ III



C

NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
3.3. Đoạn thứ hai của động mạch chủ ngực
Đoạn thứ hai của động mạch chủ tương ứng với cung
động mạch chủ, bắt đầu từ khi động mạch chủ cho nhánh
thân động mạch cánh tay đầu đến khi cho nhánh động
mạch dưới đòn trái. Đoạn này có đặc điểm sau:

- Đường kính ngay sau khi cho nhánh động mạch
dưới đòn trái: 240.15 ± 12,58 mm
- Chiều dài: 24,75 ± 2,13 mm
- Vị trí tương đối của đoạn thứ hai động mạch chủ
ngực được trình bày trong bảng 3.

Bảng 3: Vị trí tương đối của đoạn thứ hai động mạch chủ ngực
Đốt sống

Số trường hợp

Phần trăm (%)

Điểm cao nhất
Ngực thứ III

755

68,5



3.4. Đoạn thứ ba của động mạch chủ ngực
Đoạn thứ ba của động mạch bắt đầu ngay sau lỗ động
mạch dưới đòn trái và tận cùng tại lỗ động mạch chủ của
cơ hoành. Đoạn này có đặc điểm sau:
- Tất cả các trường hợp trong nghiên cứu của chúng
tôi đều cho thấy động chủ ngực tận cùng khi đi qua lỗ cơ

hoành ở ngang mức đốt sống ngực D12.
- Chiều dài: 218,45 ± 9,16 mm.
- Đường kính khi đi qua lỗ cơ hoành: 191,29 ±
14,24 mm.
- Đường kính động mạch chủ ngực tương ứng với các
thân đốt sống được trình bày ở bảng 4.

Bảng 4: Đường kính của động mạch chủ ngực tương ứng với các đốt sống
Đốt sống

Lớn nhất (mm)

Nhỏ nhất (mm)

Trung bình (mm)

Độ lệch chuẩn

Ngực thứ VII

261


150

196,12

14,43

Ngực thứ XI

247

146

193,40

14,24

3.5. Biến đổi về phân nhánh của cung động mạch chủ
Trong nghiên cứu của chúng tôi ghi nhận:
- 9 (0,82%) trường hợp cung động mạch chủ cho hai
nhánh: nhánh đầu tiên là thân chung của thân động mạch

cánh tay đầu và động mạch cảnh chung trái, nhánh thứ hai
là động mạch dưới đòn trái.
- 1 (0,09%) trường hợp động mạch dưới đòn phải xuất
phát trực tiếp từ cung động mạch chủ.
SỐ 3 (50) - Tháng 05-06/2019
Website: yhoccongdong.vn

5


Nam (mm)

Nữ (mm)

Ngay trên van động mạch chủ

287,06 ± 15,00

281,16 ± 16,24

Ngay sau thân cánh tay đầu

258,22 ± 12,94

252,75 ± 13,95

Ngay sau động mạch dưới đòn trái

243,04 ± 12,26

236,56 ± 12,05

Ngay lỗ cơ hoành

195,56 ± 14,13

185,97 ± 12,84

4.3. Đường kính động mạch chủ ngực phân theo
lớp tuổi


18 – 30
(n = 95)

31 – 40
(n = 198)

41 – 50
(n = 349)

51 – 60
(n = 368)

61 – 70
(n = 72)

71 – 80
(n = 20)

Ngay trên van động
mạch chủ

268,78 ±
13,69

275,88 ±
14,46

284,06 ±
13,21


Ngay sau động
mạch dưới đòn trái

228,05 ±
11,86

234,20 ±
12,54

240,18 ±
10,76

244,30 ± 9,85

247,31 ±
14,75

254,00 ±
14,55

Ngay lỗ cơ hoành

175,84 ±
11,43

182,77 ±
11,52

190,22 ±

quan trọng trong việc lên kế hoạch phẫu thuật hay can
thiệp nội mạch. Hầu hết các tác giả đều ghi nhận biến thể
“cung đầu bò - bovine arch” là dạng thường gặp nhất.
Ở dạng này, động mạch cảnh chung trái xuất phát từ
thân động mạch cánh tay đầu. Ngoài ra, những biến thể
thường gặp của sự phân nhánh của cung động mạch chủ
đó là[6,2,1]: động mạch dưới đòn phải xuất phát từ cung
động mạch chủ, động mạch đốt sống xuất phát từ cung
động mạch chủ.
V. KẾT LUẬN
Đường kính động mạch chủ ngực tăng dần theo tuổi
và đường kính động mạch ở nam lớn hơn ở nữ. Có sự biến
đổi về sự phân nhánh của cung động mạch chủ. Trong đó,
biến thể thường gặp nhất là dạng động mạch động mạch
cảnh chung trái xuất phát từ thân động mạch cánh tay đầu.
Các đặc điểm của cung động mạch chủ được trình bày
ở hình 2.

Hình 2: Các kích thước của động mạch chủ ngực

SỐ 3 (50) - Tháng 05-06/2019
Website: yhoccongdong.vn

7


JOURNAL OF COMMUNITY MEDICINE

a: đường kính ngay trên van động mạch chủ
(284,43 ± 15,83 mm), b: chiều dài đoạn thứ nhất


8

SỐ 3 (50) - Tháng 05-06/2019
Website: yhoccongdong.vn