BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

----------------

NGUYỄN QUỐC TUYỂN

ĐÁNH GIÁ TRIỂN KHAI CHÍNH SÁCH
GIẢM NGHÈO TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN MỘC CHÂU,
TỈNH SƠN LA

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ

Hà Nội - 2019


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

---------------NGUYỄN QUỐC TUYỂN

ĐÁNH GIÁ TRIỂN KHAI CHÍNH SÁCH
GIẢM NGHÈO TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN MỘC CHÂU,
TỈNH SƠN LA
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ VÀ CHÍNH SÁCH
MÃ SỐ: 8310110

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
Người hướng dẫn khoa học:
TS. HỒ THỊ HẢI YẾN




MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN
LỜI CẢM ƠN
MỤC LỤC
DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌNH
TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ..........................................................................i
PHẦN MỞ ĐẦU......................................................................................................1
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VIỆC ĐÁNH GIÁ TRIỂN KHAI CHÍNH
SÁCH GIẢM NGHÈO TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN...............................................6
1.1. Chính sách giảm nghèo và triển khai chính sách
giảm nghèo trên địa bàn huyện.........................................................6
1.1.1. Chính sách giảm nghèo.............................................................................6
1.1.2. Triển khai chính sách giảm nghèo trên địa bàn huyện.............................10
1.2. Đánh giá triển khai chính sách giảm nghèo trên địa bàn huyện.................21
1.2.1. Khái niệm đánh giá triển khai chính sách giảm nghèo trên địa bàn huyện......21\
1.2.2. Chủ thể đánh giá triển khai chính sách giảm nghèo trên địa bàn huyện...........22
1.2.3. Mục tiêu đánh giá triển khai chính sách giảm nghèo trên địa bàn huyện 23
1.2.4. Nội dung đánh giá triển khai chính sách giảm nghèo trên địa bàn huyện........24
CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG TRIỂN KHAI CHÍNH SÁCH
GIẢM NGHÈO TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN MỘC CHÂU, TỈNH SƠN LA......33
2.1. Khái quát về tình trạng nghèo đói và điều kiện sống của người dân trên địa
bàn huyện Mộc Châu............................................................................................33
2.2. Thực trạng thực hiện chính sách giảm nghèo trên địa bàn
huyện Mộc Châu..............................................................................................37
2.2.1. Hệ thống các chính sách giảm nghèo được triển khai trên địa bàn huyện
Mộc Châu..........................................................................................................37
2.2.2. Kết quả triển khai chính sách giảm nghèo trên địa bàn huyện Mộc Châu........39
2.3. Đánh giá thực trạng triển khai chính sách giảm nghèo trên địa bàn huyện

DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌNH

BẢNG
Bảng 2.1. Thống kê hộ nghèo giai đoạn 2014-2018 trên địa bàn huyện Mộc Châu.34
Bảng 2.2: Phân diện 6 nhóm hộ nghèo năm 2017.......................................................38
Bảng 2.3: Số hộ nghèo đã được mượn đất cộng đồng để sản xuất...........................39
Bảng 2.4: Số hộ nghèo toàn huyện được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất,
cấp quyền sử dụng đất............................................................................41
Bảng 2.5: Số hộ nghèo đã được vay vốn sản xuất và kinh doanh trên địa bàn huyện.....43
Bảng 2.6: Thống kê dạy nghề cho lao động nông thôn giai đoạn 2015-2017 trên địa bàn
huyện Mộc Châu......................................................................................45
Bảng 2.7: Số hộ nghèo, người nghèo được tạo việc làm nâng cao thu nhập góp phấn
giảm nghèo.............................................................................................47
Bảng 2.8: Hộ nghèo được đi học tập mô hình sản xuất nông nghiệp góp phần chuyển
đổi cơ cấu cây trồng nâng cao thu nhập, giảm nghèo bền vững.................49
Bảng 2.9: Số hộ nghèo đã được hỗ trợ làm nhà, sửa nhà từ nguồn lực đóng góp các xã
hội, góp phần giảm nghèo tại địa phương giai đoạn 2015-2017..................51
Bảng 2.10: Việc huy động cộng đồng hỗ trợ làm nhà đại đoàn kết và tặng quà, hiện
vật cho các hộ nghèo giai đoạn 2015-2017.............................................56
Bảng 2.11: Thống kế số hộ nghèo được hỗ trợ gạo trong dịp tết nguyên đán giai
đoạn 2015-2017......................................................................................57
Bảng 2.12. Kết quả khảo sát quá trình chuẩn bị triển khai chính sách giảm nghèo
trên địa bàn chuyện................................................................................60
Bảng 2.13. Kết quả khảo sát quá trình triển khai chính sách giảm nghèo trên địa bàn chuyện. .62
Bảng 2.14. Kết quả khảo sát kiểm tra sự thực hiện chính sách giảm nghèo trên địa
bàn chuyện.............................................................................................64

HÌNH
Hình 1.1 - Cơ cấu tổ chức bộ máy thực hiện chính sách của chính quyền huyện....12
Hình 1.2 Chủ thể đánh giá triển khai chính sách.....................................................22

Đó là lý do tôi chọn đề tài “Đánh giá triển khai chính sách giảm nghèo
trên địa bàn huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La”, làm đề tài luận văn tốt nghiệp
thạc sỹ của mình.
Đối tượng nghiên cứu:
Đánh giá triển khai chính sách giảm nghèo trên địa bàn huyện Mộc
Châu, tỉnh Sơn La
Phạm vi nghiên cứu
Về nội dung: Đánh giá triển khai chính sách giảm nghèo trên địa bàn
huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La được nghiên cứu theo các nội dung: Đánh giá
việc chuẩn bị triển khai chính sách; đánh giá việc chỉ đạo triển khai chính
sách và đánh giá việc kiểm tra sự thực hiện chính sách.
Về không gian: Nghiên cứu trên địa bàn huyện Mộc Châu
Về thời gian: số liệu thứ cấp giai đoạn 2016-2018; số liệu sơ cấp được thu
thập vào tháng 7 năm 2019 và đề xuất giải pháp cho giai đoạn đến năm 2025.
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VIỆC ĐÁNH GIÁ TRIỂN KHAI CHÍNH
SÁCH GIẢM NGHÈO TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN

Khái niệm chính sách giảm ngèo
Chính sách giảm nghèo là sự cụ thể hóa chủ trương, đường lối của
Đảng bằng những quyết định, quy định của nhà nước nhằm giải quyết các vấn
đề về đói nghèo. Nó phản ánh lợi ích và trách nhiệm của cộng đồng, của các
nhóm xã hội nhằm tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến bộ phận dân cư nghèo
đói, đảm bảo quyền con người và an toàn xã hội cho người nghèo, tạo sự phát
triển bình thường cho người nghèo cũng như cho toàn xã hội.
Các chính sách bộ phận của chính sách giảm nghèo


2

Chính sách hỗ trợ hộ nghèo không có đất sản xuất có nhu cầu mượn đất

nhóm dân cư
Mục đích của đánh giá triển khai chính sách giảm nghèo của chính
quyền cấp huyện
Nội dung đánh giá triển khai chính sách giảm nghèo trên địa bàn huyện


3

Các yếu tố ảnh hưởng đến đánh giá triển khai chính sách giảm nghèo trên
địa bàn huyện
Thuộc về quan điểm của chính quyền cấp trên
Thuộc về quan điểm của chính quyền huyện
Thuộc về đối tượng của chính sách
CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG TRIỂN KHAI CHÍNH
SÁCH GIẢM NGHÈO TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN MỘC CHÂU, TỈNH
SƠN LA
Khái quát về tình trạng nghèo đói và điều kiện sống của người dân trên
Việc rà soát, công nhận hộ nghèo, triển khai thực hiện chính sách về
hỗ trợ cho các hộ nghèo trên địa bàn huyện nhiều năm qua còn rất khó
khăn, một số hộ cho rằng, việc cán bộ địa phương đưa họ ra khỏi danh
sách hộ nghèo là không công bằng, làm mất quyền lợi của họ... Trước đây
nhiều hộ đang trong diện nghèo, đến khi có đủ tiêu chí để thoát nghèo,
nhưng lúc xét duyệt, họ vẫn cố bám lấy “danh hiệu hộ nghèo”; nếu được
đánh giá đã thoát nghèo thì họ kiến nghị, thắc mắc, nguyên nhân chủ yếu
là họ còn ỷ lại, trông chờ vào chính sách hỗ trợ của nhà nước, họ nghĩ làm
vất vả cả năm cũng không bằng nhận hỗ trợ của nhà nước thì làm gì cho
mệt nên không muốn thoát nghèo. Bên cạnh đó, khủng hoảng kinh tế thế
giới, trong nước giai đoạn 2008 -2013, khiến nhiều doanh nghiệp gặp
nhiều khó khăn, sản xuất cầm chừng, người lao động bị mất việc làm,
giảm thu nhập, ảnh hưởng của thời tiết: Mưa tuyết, mưa đá, lũ quét, sạt lở

các doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh: 761 hộ với 919 lao động (là nhóm có
khả năng lao động nhưng thiếu việc làm, hoặc có việc làm không ổn định,
thu nhập bấp bênh muốn được đi làm công nhân tại các doanh nghiệp
trong và ngoài tỉnh); (5) Nhóm hộ nghèo có nhu cầu đi học mô hình phát
triển kinh tế: 1.342 hộ (là nhóm có đất sản xuất, chưa biết cách làm ăn,
trồng cây gì và mua giống, con giống ở đâu, cách chăm sóc và thị trường
tiêu thụ sản phẩm); (6) Nhóm hộ nghèo không có khả năng thoát nghèo:


5

626 hộ (là hộ ốm đau,bệnh tật dài ngày, bệnh hiểm nghèo, già cả neo đơn,
đối tượng bảo trợ xã hội,..)


6

Triển khai thực hiện chính sách cho người nghèo mượn đất sản xuất:
Đối với hộ nghèo không có đất sản xuất đã được thống kê tại bảng 2.2, chúng
tôi nhận thấy còn 88/2894 hộ =3,04% số hộ nghèo không có đất sản xuất phải
đi làm thuê, làm mướn, đây là nhóm hộ nghèo đứng thứ 6 trong các nhóm hộ
nghèo được phân diện. Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến nghèo của các hộ này là
do không có phương tiện sản xuất, trình độ học vấn thấp, khó tìm được công
việc ổn định; qua khảo sát số hộ này chủ yếu mới được tách hộ, mới xây dựng
gia đình, độ tuổi lao động trẻ, hơn nữa quỹ đất của các địa phương dành cho
sản xuất ngày càng eo hẹp, bởi vậy họ chưa có việc làm ổn định, mặc dù có
sức lao động nhưng vẫn thuộc diện hộ nghèo. Để khắc phục tình trạng hộ
nghèo không có đất sản xuất, huyện đã chỉ đạo rà soát, tổng hợp số đất
trước đây đã giao cho các tổ chức hội (Nông dân, Phụ nữ, Thanh niên, Cựu
chiến binh,..) là đất cộng đồng, thống kê số đất dôi dư, đất 5%; sau thống

doanh nghiệp có nhu cầu tuyển dụng lao động đẩy mạnh các hoạt động tư
vấn, giới thiệu việc làm cho người lao động; trong năm 2017, huyện Mộc
Châu đã tổ chức cho trên 1.000 lao động đi làm việc tại các nhà máy, doanh
nghiệp trong và ngoài tỉnh, với mức thu nhập bình quân 7 triệu
đồng/người/tháng.
Triển khai thực hiện chính sách đối với hộ nghèo có nhu cầu học tập mô
hình phát triển kinh tế
Tổ chức triển khai thực hiện chính sách đối với hộ nghèo không có khả
năng thoát nghèo: Hội Nông dân huyện huy động hội viên tham gia giúp đỡ hộ
nghèo thoát nghèo; Hội Liên hiệp phụ nữ huy động hội viên tham gia giúp
đỡ hội viên thoát nghèo; Huyện đoàn vận động đoàn viên, thanh niên quan
tâm giúp đỡ hộ nghèo vươn lên thoát nghèo; Hội Cựu chiến binh, Hội Cựu
thanh niên xung phong huy động hội viên giúp đỡ hội viên thoát nghèo; Ủy
ban MTTQ Việt Nam huyện Mộc Châu tổ chức tuyên truyền huy động các
doanh nghiệp, nhà hảo tâm và nhân dân tham gia giảm nghèo
Triển khai thực hiện chính sách, giúp người nghèo được tiếp cận, hưởng
thụ các dịch vụ thiết yếu cơ bản
Đánh giá thực trạng triển khai chính sách giảm nghèo trên địa bàn huyện
Mộc Châu, tỉnh Sơn La
Thành tựu, hạn chế trong giai đoạn chuẩn bị triển khai chính sách giảm nghèo
Trong các tiêu chí khảo sát, tiêu chí “Kế hoạch triển khai được xây
dựng chi tiết cho từng hoạt động” và tiêu chí “có sự phân công rõ ràng về
quyền trách nhiệm giữa các cơ quan đơn vị trong triển khai chính sách
giảm nghèo trên tác địa bàn” được đánh giá cao với điểm trung bình đạt từ
3,88 đến 4,32. Điều này khẳng định việc ban hành các kế hoạch triển khai
công tác giảm nghèo trên cơ sở chủ trương của Đảng, chính sách của nhà


8


của đối tượng thụ hưởng là các hộ nghèo trong việc cùng với chính quyền
thực hiện các biện pháp để thoát nghèo cũng gặp không ít khó khăn với việc ỷ


9

lại trông chờ vào sự hỗ, trợ cấp của chính sách giảm nghèo, lười lao động
không muốn thoát nghèo.
Thành tựu, hạn chế trong giai đoạn kiểm tra sự thực hiện chính sách giảm
nghèo
Quá trình đánh giá việc thực hiện chính sách giảm nghèo, chính quyền
cấp huyện phát hiện vấn đề bất cập của chính sách, những hạn chế trong
việc tổ chức thực thi tại địa phương để kịp thời đưa ra các giải pháp điều
chỉnh chính sách một cách kịp thời. Những thông tin từ hoạt động đánh giá
được chính quyền huyện sử dụng để,hoàn thiện, đổi mới chính sách và tổ
chức thực thi chính sách giảm nghèo, rút ra những bài học kinh nghiệm và
cải thiện việc phân bổ nguồn lực trong tương lai. Từ đó xem xét việc điều
chỉnh một cách khách quan phù hợp với điều kiện của huyện, các xã nghèo,
hộ nghèo và người nghèo, đồng thời đưa ra các sáng kiến đổi mới trong chu
kỳ tiếp theo.
Các tiêu chí được đánh gái thấp hơn là các tiêu chí về “Sự cập nhật phản
ứng của lãnh đạo địa phương về phản ứng tích cực/tiêu cực của đối tượng thụ
hưởng chính sách”; “Sự cập nhật thông tin báo cáo về tình hình nghèo đói trên
địa bàn của lãnh đạo”; “Sự cập nhật về tình hình tiếp cận, sử dụng vốn theo
chính sách ữu đãi đối với đối tượng thụ hưởng của lãnh đạo địa phương” điểm
trung bình từ 3,34 đến 3,11điểm. Điều đó cho thấy mặc dù đã xây dựng hệ
thống thông tin phản hồi thống nhất từ huyện đến các xã, thị trấn để kịp thời
nắm bắt tình hình thực hiện và kết quả thực thi chính sách, các vướng mắc cần
giải quyết để từ đó có biện pháp xử lý phù hợp. Tuy nhiên, việc cập nhật va
thực hiện chế độ thông tin báo cáo của Ban chỉ đạo các xã, thị trấn còn chưa

đặt trong tổng thể chương trình phát triển kinh tế - xã hội của huyện, do đó
phải có giải pháp phù hợp cho từng đối tượng cụ thể. Hỗ trợ hộ nghèo không
phải là bố thí, ban ơn, làm thay mà cần hướng dẫn, hỗ trợ, tạo điều kiện cho
người nghèo tự nỗ lực vươn lên thoát nghèo.
- Thứ năm, gắn công tác giảm nghèo bền vững với nhiệm vụ của từng
cơ quan, đơn vị theo phương châm: Nhiều người giúp một người, nhiều hội
viên giúp một hội viên, dân làm, nhà nước hỗ trợ,…
Mục tiêu của hoàn thiện triển khai chính sách giảm nghèo trên địa bàn
huyện Mộc Châu đến năm 2025
- Giảm nghèo bền vững là một trọng tâm của Chiến lược phát triển
kinh tế xã hội nhằm cải thiện và từng bước nâng cao điều kiện sống của
người nghèo;
- Thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững, hạn chế tái nghèo;


11

- Tăng cường đầu tư cơ sở hạ tầng, tạo điều kiện phát triển kinh tế - xã
hội, giảm nghèo nhanh và bền vững, từng bước thu hẹp khoảng cách giữa các
vùng trên địa bàn huyện, nhất là vùng bãi ngang ven biển, phát huy thế mạnh
nguồn lực lao động ở địa phương vào tăng trưởng, phát triển KT-XH;
- Xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội phù hợp với đặc điểm của
từng xã và cả huyện.
Giải pháp hoàn thiện triển khai chính sách giảm nghèo trên địa bàn huyện
Mộc Châu đến năm 2025
Các giải pháp chung
Các giải pháp cụ thể
Giải pháp về chuẩn bị triển khai: Hoàn thiện bộ máy tổ chức thực thi
chính sách; Hoàn thiện kế hoạch triển khai chính sách; Nâng cao chất lượng văn
bản hướng dẫn triển khai chính sách; Hoàn thiện tập huấn triển khai chính sách

tỉnh Sơn La.
Tuy nhiên, do những hạn chế về hiểu biết của cá nhân và khả năng có
hạn nên luận văn của tôi còn rất nhiều thiếu sót. Những giải pháp trên mới chỉ
dừng lại ở những gợi ý chung, để thực hiện chúng cần phải có thời gian
nghiên cứu, tìm hiểu kỹ hơn để xây dựng thành chương trình hành động cụ
thể phù hợp với huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La.


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

---------------NGUYỄN QUỐC TUYỂN

ĐÁNH GIÁ TRIỂN KHAI CHÍNH SÁCH
GIẢM NGHÈO TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN MỘC CHÂU,
TỈNH SƠN LA
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ VÀ CHÍNH SÁCH
MÃ SỐ: 8310110

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
Người hướng dẫn khoa học:
TS. HỒ THỊ HẢI YẾN

Hà Nội - 2019


1

PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài

làm giàu chính đáng. Công tác giảm nghèo của huyện đã đạt được những
kết quả bước đầu; tuy nhiên nhiệm vụ giảm nghèo bền vững còn chung
chung, chưa rõ người, rõ việc và rõ nội dung, nhất là tại cấp cơ sở; chưa có
biện pháp hiệu quả trong công tác giảm nghèo.
Đó là lý do tôi chọn đề tài “Đánh giá triển khai chính sách giảm nghèo
trên địa bàn huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La”, làm đề tài luận văn tốt nghiệp
thạc sỹ của mình.
2. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan
- Luận án Tiến sĩ kinh tế Nguyễn Thị Hoa: Hoàn thiện các chính sách
giảm nghèo chủ yếu của Việt Nam đến năm 2015, Trường Đại học Kinh tế
Quốc dân, 2009. Luận án đã đánh giá các chính sách giảm nghèo chủ yếu của
Việt Nam và đưa ra những giải pháp cụ thể cho việc hoàn thiện một số chính
sách giảm nghèo chủ yếu đến năm 2015.
- Luận án Tiến sĩ kinh tế Nguyễn Thị Nhung: Giải pháp giảm nghèo
nhằm phát triển kinh tế - xã hội ở các tỉnh Tây Bắc Việt Nam, Trường Đại học
Kinh tế Quốc dân, 2012. Luận án đã làm rõ mối quan hệ giữa GN và phát
triển KT-XH, vai trò của GN đối với phát triển KT-XH nói chung và đối với
các tỉnh Tây Bắc Việt Nam nói riêng.
- Luận văn Thạc sĩ kinh tế Bùi Thị Lan: Giải pháp nhằm giảm nghèo ở
huyện Nho Quan – Ninh Bình giai đoạn 2000-2015, Trường Đại học Kinh tế
Quốc dân, 2000. Luận văn đã đánh giá thực trạng nghèo đói của huyện Nho
Quan – Ninh Bình và đưa ra một số giải pháp nhằm góp phần giảm nghèo trên
địa bàn huyện.
- Nguyễn Thái Hòa và Phạm Ngọc Hòa, trong bài viết Tác động của
chính sách giảm nghèo đa chiều đến vùng dân tộc thiểu số ở Việt Nam hiện
nay trên tạp chí cộng sản năm 2018 đã chỉ ra những đổi mới trong chính sách
giảm nghèo của Việt Nam những năm gần đây bước đầu đã tạo ra những
chuyển biến căn bản để hướng tới mục tiêu giảm nghèo bền vững. Tuy nhiên,
trong quá trình chuyển đổi nhận thức và chính sách từ giảm nghèo đơn chiều


4.2. Phạm vi nghiên cứu
Về nội dung: Đánh giá triển khai chính sách giảm nghèo trên địa bàn
huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La được nghiên cứu theo các nội dung: Đánh giá
việc chuẩn bị triển khai chính sách; đánh giá việc chỉ đạo triển khai chính


4
sách và đánh giá việc kiểm tra sự thực hiện chính sách.
Về không gian: Nghiên cứu trên địa bàn huyện Mộc Châu
Về thời gian: số liệu thứ cấp giai đoạn 2016-2018; số liệu sơ cấp
được thu thập vào tháng 7 năm 2019 và đề xuất giải pháp cho giai đoạn
đến năm 2025.
5. Phương pháp nghiên cứu
5.1. Khung nghiên cứu

Các yếu tố ảnh hưởng đến
đánh giá triển khai chính
sách giảm nghèo
- Môi trường bên ngoài
chính quyền huyện
- Môi trường của chính
quyền huyện

Đánh giá triển khai chính
sách trên địa bàn huyện
- Chủ thể đánh giá
- Nội dung đánh giá
+ Đánh giá việc chuẩn bị
triển khai chính sách
+ Đánh giá việc chỉ đạo