1. MỞ ĐẦU
1.1. Lý do chọn đề tài
Hiện nay, trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng, tệ nạn tham nhũng
đã và đang ngày càng gia tăng và diễn biến phức tạp, khó lường cả về hình thức,
tính chất và quy mô. Đặc biệt ở các nước đang phát triển, tham nhũng trở thành
vật cản lớn nhất đối với mục tiêu chống đói nghèo, lạc hậu. Mặc dù, công cuộc
đấu tranh chống tham nhũng đã có được những tiến bộ nhất định, nhưng tệ nạn
vẫn là một nguy cơ mang tính toàn cầu, đe doạ sự phát triển của nhiều quốc gia
và là mối quan tâm lớn của các nước, trong đó có Việt Nam [3].
Do đó, công tác phòng, chống tham nhũng trở thành một yêu cầu tất yếu đòi
hỏi phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và cả xã hội. Một
trong những công việc quan trọng phải tiến hành là tuyên truyền, giáo dục ý
thức, trách nhiệm của người dân đối với cuộc đấu tranh này trong đó đối tượng
quan tâm là những chủ nhân tương lai của đất nước (có một bộ phận là học sinh
THPT).
Chính vì lẽ đó, giáo dục phòng, chống tham nhũng hiện nay không còn nằm
trong phạm vi vận động thực hiện mà đã trở thành một nội dung bắt buộc thực
hiện trong các cơ sở GD-ĐT (Theo Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ) nhằm giúp
cho các em học sinh có những hiểu biết về: Khái niệm tham nhũng, những biểu
hiện của tham nhũng, nguyên nhân, tác hại của tham nhũng, thái độ ứng xử của
học sinh đối với hành vi tham nhũng… góp phần giáo dục và đào tạo “Con
người Việt Nam phát triển toàn diện”, xây dựng và phát triển xã hội: “Dân giàu,
nước mạnh, công bằng, dân chủ, văn minh”.
Tuy nhiên, hiện nay giáo dục phòng, chống tham nhũng là một lĩnh vực giáo
dục liên ngành. Vì thế, ở các trường học nó không được triển khai thành một
môn học riêng mà được giáo dục tích hợp qua các môn học, trong đó có môn
GDCD.
Là giáo viên giảng dạy môn GDCD, bản thân tôi ý thức rằng việc tích hợp giáo
dục phòng chống tham nhũng cho học sinh là vô cùng cần thiết nhưng nếu chỉ
lồng ghép qua môn học thì chưa đủ mà phải mở rộng phạm vi tuyên truyền, giáo
dục ra các tiết học Thực hành ngoại khóa.

cuốn sách, bài viết đề cập đến vấn đề này nhưng hầu hết chỉ mới đề cập nhiều về
mặt lý luận mà chưa vận dụng nó vào giảng dạy cụ thể ở một số đơn vị kiến thức
môn Giáo dục công dân, đặc biệt là ở tiết dạy Thực hành ngoại khóa.
Vì vậy, nghiên cứu đề tài này, bản thân mong muốn góp phần cùng với các
giáo viên giảng dạy môn Giáo dục công dân có những hiểu biết cơ bản, đầy đủ
về giáo dục phòng, chống tham nhũng. Từ đó, vận dụng vào thiết kế bài giảng
đạt hiệu quả cao nhất.
2. NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1. Cơ sở lý luận của SKKN.
2.1.1 Khái niệm tham nhũng:
Hiện nay có rất nhiều quan niệm khác nhau về tham nhũng. Theo nghĩa rộng,
tham nhũng được hiểu là hành vi của bất ỳ người nào có chức vụ, quyền hạn
hoặc được giao nhiệm vụ, quyền hạn, hoặc nhiệm vụ được giao để vụ lợi.
Pháp luật Việt Nam quy định “tham nhũng là hành vi của người có chức vụ,
quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó vì vụ lợi” [3].
2.1.2. Bản chất của tham nhũng:
Tham nhũng là một hiện tượng gắn liền với quyền lực và việc sử dụng quyền
lực trong xã hội khi người nắm giữ quyền lực đã lợi dụng quyền lực đó vì lợi ích
của bản thân hoặc của những người thân của mình.
Tham nhũng là hiện tượng tất yếu của một Nhà nước, một xã hội mà ở đó cơ
chế sử dụng quyền lực chưa khoa học, việc tổ chức quyền lực nhà nước còn
nhiều vấn đề, việc trao quyền của nhân dân chưa có cơ chế hữu hiệu để kiểm
soát, đã xuất hiện những biểu hiện của việc lạm dụng quyền lực, hay nói cách
2


khác quyền lực chỉ tập trung vào tay của một hoặc một nhóm người trong xã
hội, quyền lực của nhân dân không được coi trọng [3].
2.2. Thực trạng vấn đề trước khi nghiên cứu áp dụng SKKN.
2.2.1. Thực trạng

Mức độ
Rất quan trọng

Giáo viên
Số lượng

TL (%)

6

75,0

Quan trọng
2
25,0
Bình thường
0
0
Không quan trọng
0
0
Tổng (N=)
8
100
Tuy nhiên về phía học sinh có phần khác hơn. Chỉ có 86/126 HS (chiếm
68,2%) cho là rất quan trọng và quan trọng, 29/126 HS (chiếm 23,1%) cho là
3


bình thường, thậm chí có 11/126 HS (chiếm 8,7%) cho là không quan trọng.


11A
SL
14
16
10
3
43

%
32,6
37,2
23,2
7,0
100

12C
SL
%
10 23,2
15 35,0
10 23,3
8
18,6
43
100

Tổng
SL
%

4


Bảng 3: Kết qua điều tra, thăm dò những kiến thức về tham nhũng ở
một số lớp ở trường THPT Nga Sơn ở học kỳ I năm học 2019 – 2020.
Kết quả
Lớp
Sĩ số
Tốt
Đạt yêu cầu
Không đạt yêu cầu
SL
%
SL
%
SL
%
10D
40
3
7,5
10
25,0
27
67,5
11A
43
5
11,6
9

tiết học chính khoá với cách thức chủ yếu là cung cấp tài liệu cho học sinh tự
nghiên cứu nên không được đông đảo các em học sinh quan tâm, hưởng ứng.
Điều này cũng được thể hiện rất cụ thể và sinh động ở các biểu đồ hình
dưới đây:

Số học sinh đuợc điều tra theo đơn vị lớp học kỳ I năm học 2019 - 2020
Từ thực trạng trên, để góp phần thực hiện công tác giáo dục phòng, chống
tham nhũng cho học sinh THPT được tốt hơn, phù hợp với điều kiện thực tế ở
hầu hết công tác giáo dục phòng, chống tham những cho học sinh THPT qua
việc tích hợp nội dung này qua tiết dạy: Thực hành ngoại khoá nhằm nâng cao
chất lượng hiệu quả tuyên truyền, giáo dục cho học sinh.
5


2.3. Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.
Để việc tích hợp nội dung giáo dục phòng, chống tham những cho học sinh
THPT đạt chất lượng, hiệu quả cao nên thực hiện linh hoạt các giải pháp sau:
2.3.1. Sử dụng phiếu điều tra ban đầu tìm hiểu về giáo dục phòng chống
tham nhũng.
Giải pháp sử dụng phiếu điều tra phải được thực hiện một cách thích hợp,
nội dung phải sát với điều kiện, đặc điểm của học sinh, lớp, trường, điều kiện
của địa phương. Trong thực tế điều tra, tôi đã xây dựng phiếu điều tra với hai nội
dung:
Thứ nhất: Tìm hiểu nhận thức của giáo viên và học sinh về vai trò của
phòng, chống tham nhũng.
Thứ hai: Tìm hiểu những kiến thức về tham nhũng của học sinh.
Qua kết quả điều tra ban đầu cho phép chúng ta có thể đánh giá khách quan
và chính xác tình hình thực tế của học sinh trong nhận thức về vai trò giáo dục
phòng, chống tham nhũng cũng như nhận thức về những kiến thức cơ bản về
tham nhũng (Khái niệm, biểu hiện, nguyên nhân, tác hại, biện pháp phòng,

Đóng vai có nhiều ưu thế trong việc rèn luyện kỹ năng ứng xử cho học sịnh, làm
nảy sinh óc sáng tạo của học sinh trong việc tìm kiếm cách xử lý và thể hiện
cách ứng xử, làm thay đổi thái độ, hành vi của các em theo hướng tích cực (rút
ra được nhiều bài học bổ ích). Mặt khác, nó sẽ tạo ra không khí lớp học vui vẻ,
sôi nổi, gây hứng thú học tập cho học sinh. Tuy nhiên, khi thực hiện PP dạy học
này, giáo viên cần lưu ý:
- Giáo viên phải chia nhóm và giao nhiệm vụ cho từng nhóm để các em có
kế hoạch xây dựng kịch bản, phân công đóng vai.
- Tình huống để đóng vai cần để mở để các học sinh khác tự tìm cách giải
quyết, cách ứng xử phù hợp.
- Sau khi học sinh thảo luận, giáo viên phải đưa ra kết luận, định hướng cho
học sinh cách xử lý, tiếp cận vấn đề theo hướng tích cực.
2.3.3. Thiết kế bài dạy tích hợp phòng, chống tham nhũng qua tiết dạy:
Thực hành ngoại khóa.

NGOẠI KHÓA: GIÁO DỤC PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG
I. MỤC TIÊU BÀI HỌC:
Học xong tiết ngoại khóa này này học sinh cần nắm được:
1. Về kiến thức:
Học sinh nắm được: Khái niệm, biểu nhiện, nguyên nhân, tác hại, biện
pháp phòng, chống tham nhũng.
2. Về kĩ năng:
- Biết cách sống lành mạnh để thực hiện tốt pháp luật phòng chống tham nhũng.
- Biết đấu tranh với các biểu hiện và hành vi tham nhũng trong xã hội và cộng
đồng.
- Rèn luyện kỹ năng giao tiếp, hợp tác, lắng nghe, tự học.
3. Về thái độ:
- Có thái độ sống nghiêm túc, biết hưởng thụ những gì chính đáng của bản
thân.
- Có ý thức tôn trọng pháp luật, đặc biệt là pháp luật phòng chống tham nhũng.

 Cách tiến hành:
GV: Trình chiếu video về một số vụ án
được đưa ra xét xử.

Em có nhận xét gì về vụ án mà các em
vừa xem?
HS: 2 đến 3 HS trả lời
Lớp nhận xét, bổ sung nếu có
GV chốt lại: Đó là vụ trọng án về tham
nhũng. Vậy tham nhũng là gì? Tham
nhũng sẽ có tác hại gì? Làm thế nào để
phòng, chống tham nhũng? Chúng ta sẽ đi
tìm câu trả lời qua tiết học hôm nay.
2. Hoạt động hình thành kiến thức.
1. Tham nhũng là gì?
Hoạt động 1: Đàm thoại tìm hiểu về khái a. Khái niệm:
niệm, biểu hiện và nguyên nhân của tham
nhũng.
 Mục tiêu:
- Trình bày được khái niệm và các biểu
hiện, nguyên nhân của tham nhũng.
- Rèn luyện năng lực tư duy, năng lực sử
8


dụng ngôn ngữ, năng lực giải quyết vấn
đề.
 Cách tiến hành:
GV: Em hãy cho biết tham nhũng là gì?
Cho ví dụ?

GV kết luận: Có 12 biểu hiện , trong đó
có 7 biểu hiện được quy định trong bộ
Luật hình sự.
VD:...

Là hành vi của người có chức vụ,
quyền hạn đã lợi dụng chức vụ,
quyền hạn đó vì vụ lợi.
Ví dụ: nhận hối lộ, tham ô...

b. Biểu hiện của tham nhũng.
Bao gồm 12 hành vi: tham ô tài
sản, nhận hối lộ, lợi dụng chức
quyền chiếm đoạt tài sản, lạm dụng
quyền trong khi thi hành nhiệm vụ,
đưa hối lộ…
VD:

GV: Theo em, nguyên nhân của tham c. Nguyên nhân của tham nhũng.
Ơ nước ta nguyên nhân dẫn đến
nhũng là gì? Cho ví dụ?
tham nhũng là:
HS: Yêu cầu 1 – 2 HS trả lời.
9


GV: Nhận xét và kết luận.
VD:..

- Quá trình chuyển đổi cơ chế tồn

nhũng đối với chủ thể tham nhũng? Cho như: Đinh La Thăng (nguyên Bộ
trưởng Bộ GTVT, Bí thư Thành ủy
ví dụ?
TPHCM), Phan Văn Vĩnh (nguyên
- HS: Thảo luận
- GV: Quan sát, nhắc nhở, khái quát và Trung tướng, Cục trưởng Cục cảnh
chính xác hóa đáp án, giảng giải thêm sát), Nguyễn Bắc Son ( cựu Bộ
trưởng Bộ TT- TT)...gây nên sự
những nội dung cần thiết.
- HS: Trình bày kết quả thảo luận, nhận hoài nghi và giảm sút lòng tin của
nhân dân vào Đảng, Nhà nước va
xét bổ sung.
- GV kết luận: Hậu quả của hành vi tham chế độ XHCN
nhũng không chỉ là việc tài sản, lợi ích b. Tác hại về kinh tế:
của Nhà nước, của tập thể hoặc của cá Tham nhũng gây thiệt hại rất lớn về
nhân bị biến thành tài sản riêng của người tài sản của Nhà nước, của tập thể
thực hiện hành vi tham nhũng, mà nguy và của công dân...
hiểm hơn vấn đề do tham nhũng gây ra có VD: - Vụ án Vụ án Trần Phương
thể đe dọa sự ổn định, an ninh xã hội, Bình và đồng phạm tại Ngân hàng
xâm hại các thể chế và giá trị dân chủ, các Thương mại cổ phần Đông Á chi
giá trị đạo đức, công lý, cản trở sự phát nsai nguyên tắc 1.160 tỉ đồng.
- Vụ án xảy ra tại Tổng công ty
triển bền vững của đất nước.
viễn thông MobiFone thiệt hại của
10


Hoạt động 3: Đóng kịch, xử lý tình
huống, từ đó đưa ra các biện pháp và
trách nhiệm của thanh niên học sinh để

là nhận hối lộ, là VPPL.
Em đồng ý với ý kiến nào? Vì sao?
HS: Xử lý tình huống....
GV: Kết luận: Ý kiến của bạn Phúc là
hoàn toàn đúng đắn. Hành vi của chú
công an kia là VPPL. Cụ thể đây là hành

Nhà nước 7.000 tỉ đồng.
c. Tác hại về xã hội: TN xâm
phạm, thậm chí làm thay đổi, đảo
lộn những chuẩn mực đạo đức xã
hội, tha hoá đội ngũ cán bộ, công
chức Nhà nước...
VD: Tham nhũng đã khiến cho một
bộ phận không nhỏ những người
lao động chân chính rơi vào cảnh
nghèo khổ, tạo nên sự bất công
trong xã hội.
3. Biện pháp phòng, chống tham
nhũng.
- Đẩy mạnh, nâng cao hiệu quả
công tác tuyên truyền, giáo dục tạo
sự tự giác, thống nhất cao về ý chí
và hành động trong cán bộ, đảng
viên và nhân dân.
- Xây dựng, hoàn thiện các quy
định của Đảng, chính sách, pháp
luật của Nhà nước về phòng, chống
tham nhũng.
- Tăng cường kiểm tra, giám sát và

=> Thanh niên học sinh cần phải:
- Tìm hiểu pháp luật về phòng,
chống tham nhũng.
- Không ngừng trau dồi, tu dưỡng
đạo đức.
- Phê phán, lên án, tố cáo hành vi
tham nhũng…

3. Hoạt động luyện tập.
 Mục tiêu:
- Luyện tập để HS củng cố những gì tìm
hiểu về tham nhũng.
- Rèn luyện năng lực tự học, năng lực giải
quyết vấn đề, năng lực sáng tạo.
 Cách tiến hành:
GV: Trình chiếu câu hỏi trắc nghiệm và
yêu cầu HS trả lời.
(Nội dung câu hỏi - phụ lục 4).
HS: Suy nghĩ và tìm ra phương án trả lời
đúng nhất, ghi kết quả vào giấy A4 và trả
lời theo yêu cầu của GV.
GV: Sau khi HS trả lời, chốt đáp án và
nhận xét, đánh giá.
4. Hoạt động vận dụng.
Mục tiêu:
-Tạo cơ hội cho HS vận dụng kiến thức và kĩ năng có được vào các tình
huống/ bối cảnh mới/ nhất là vận dụng trong thực tế cuốc sống
12



Một là, kết quả lĩnh hội tri thức của học sinh:
Kết quả lĩnh hội tri thức đựợc đánh giá qua hai khía cạnh:
- Chất lượng của các ý kiến phát biểu, vận dụng bài trên lớp.
- Chất lượng của các bài viết trong quá trình làm bài kiểm tra (15 phút) .
Ngay trong quá trình giảng dạy tiết: Thực hành ngoại khóa theo hình thức
và phương pháp này, bản thân đã nhận thấy rất rõ tinh thần học tập và thái độ
làm việc của các em trên lớp 10D (thực nghiệm). Song đó chưa đủ để khẳng
định được tính hiệu quả của hình thức tích hợp này. Nên khi dạy xong, tôi lại

13


tiến hành kiểm tra 15 phút và nhờ các giáo viên khác chấm. Kết quả lĩnh hội tri
thức qua các lần đo được thể hiện như sau:
Bang 1. Kết qua lĩnh hội tri thức trước khi áp dụng hình thức và phương
pháp tích hợp mới.
Lớp
Điểm
Giỏi

10C (Đối chứng: 40 HS)
Số lượng
%
3
7,5

10D(Thực nghiệm: 41 HS)
Số lượng
%
1

4,9

Nhận xét: Ơ lần đo thứ nhất, lớp thực nghiệm tuy số học sinh đạt điểm khá
nhiều hơn và điểm trung bình ít hơn lớp đối chứng, nhưng số học sinh giỏi lại ít
hơn. Nguyên nhân là do các em chưa được tiếp cận với hình thức tích hợp mới.
Bang 2. Kết qua lĩnh hội tri thức sau khi áp dụng hình thức và phương pháp
tích hợp mới.
Lớp
Điểm
Giỏi

10C(Đối chứng: 40 HS)
Số lượng
%

10D (Thực nghiệm: 41HS)
Số lượng
%

8

20,0

17

41,5

Khá

13

đó có rất nhiều bài viết có chiều sâu, mang nhiều ý tưởng sáng tạo, được đánh
giá là xuất sắc (theo nhận xét của các giáo viên khác chấm). Vì vậy, có thể
khẳng định rằng việc giáo dục phòng chống tham nhũng theo hình thức và
phương pháp này sẽ giúp học sinh lĩnh hội tri thức sâu sắc hơn, vững chắc hơn
so với không sử dụng phương pháp này.
Hai là, kết quả rèn luyện kĩ năng và năng lực cho học sinh:
Qua sự quan sát, theo dõi hoạt động của học sinh, một biểu hiện thể hiện
rất rõ đó là: Học sinh lớp thực nghiệm (10D) mạnh dạn hơn rất nhiều, biết cách
trình bày chính kiến của mình mạch lạc, súc tích, thu hút người nghe. Ngoài ra
14


một số kĩ năng khác như: phát hiện nhanh, phản ứng nhanh... cũng đã được hình
thành. Thông qua đó đã hình thành và phát triển ở các em một số năng lực như:
năng lực phát hiện vấn đề, giải quyết vấn đề, sử dụng ngôn ngữ, giao tiếp… và
điều quan trọng nhất là đã hình thành cho học sinh những hành vi ứng xử phù
hợp với các chuẩn mực đạo đức của xã hội và pháp luật của Nhà nước. Chính vì
vậy, có thể khẳng định rằng, nếu sử dụng hình thức và và phương pháp giáo dục
này vào giảng dạy các tiết Thực hành ngoại khóa một cách rộng rãi, thường
xuyên thì cùng với tri thức, đó là những hành trang rất quan trọng để giúp các
em đứng vững hơn trong cuộc sống đầy sôi động và phức tạp như hiện nay.
Ba là, thái độ của học sinh đối với việc sử dụng hình thức và phương pháp
giáo dục này.
Qua phỏng vấn và điều tra nhanh, bản thân nhận thấy rằng: Có 92% học sinh
lớp thực nghiệm thích học theo hình thức và phương pháp này. Vì rằng, hình
thức và phương pháp này mang lại rất nhiều tác dụng:
- Giúp các em tiếp thu bài nhanh hơn và nhớ bài lâu hơn.
- Kích thích tư duy, sáng tạo, khoa học, độc lập của học sinh.
- Phát huy được tính tích cực của học sinh, lôi cuốn, thu hút được đông đảo
học sinh tham gia.

3.2. Kiến nghị.
3.2.1. Đối với giáo viên:
- Giáo viên phải thường xuyên nâng cao trình độ, rèn luyện tay nghề, trau
dồi kinh nghiệm, vốn sống.
- Không ngừng học tập nghiên cứu để tích hợp giáo dục phòng chống tham
nhũng có hiệu quả.
- Chú ý rèn luyện cho học sinh ý thức tự học, tự nghiên cứu thông qua việc
chuẩn bị các tư liệu, tình huống ở nhà.
- Chú ý quan tâm đến học sinh, khuyến khích học sinh tham gia phát biểu,
xử lý tình huống một cách tích cực và hiệu quả.
3.2.2. Đối với học sinh:
- Cần có ý thức đối với việc học tập môn Giáo dục công dân, nhận thức một
cách đúng đắn vai trò, vị trí môn Giáo dục công dân trong nhà trường.
- Không ngừng tìm tòi, sáng tạo, nghiên cứu các tài liệu liên quan đến vấn
đề tham nhũng, có thái độ và hành động đúng đắn trước những hành vi tham
nhũng.
- Khắc phục tâm lí e ngại, ỉ lại trong việc hợp tác với giáo viên giải quyết
tình huống.
- Cần chuẩn bị bài đầy đủ trước khi đến lớp.
3.2.3. Đối với các cấp quan lí:
- Mở thêm các lớp bồi dưỡng nâng cao kiến thức chuyên môn về gia dục
phòng, chống tham nhũng cho cán bộ giáo viên.
- Giám sát kiểm tra việc thực hiện nội dung chương trình của giáo viên dạy
bộ môn thông qua tổ chuyên môn.
- Khuyến khích, động viên khen thưởng kịp thời nhằm động viên việc dạy
và môn học Giáo dục công dân.
- Các cấp quản lý cần phải có chủ trương, kế hoạch đúng đắn, phù hợp và
đầu tư thích đáng cho các tiết hoạt động ngoại khóa.
XÁC NHẬN
CỦA THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ