ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THANH HUYỀN

XÂY DỰNG MỘT SỐ CHỦ ĐỀ BẰNG TIẾNG ANH
TRONG DẠY HỌC PHẦN SINH THÁI HỌC, SINH HỌC 12
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM SINH HỌC

HÀ NỘI – 2020


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THANH HUYỀN

XÂY DỰNG MỘT SỐ CHỦ ĐỀ BẰNG TIẾNG ANH
TRONG DẠY HỌC PHẦN SINH THÁI HỌC, SINH HỌC 12
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM SINH HỌC
CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
BỘ MÔN SINH HỌC
Mã số: 8.14.01.11

Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Thị Thúy Quỳnh

HÀ NỘI – 2020


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

Viết đầy đủ

Chữ viết tắt
DH

Dạy học

DHTCĐ

Dạy học theo chủ đề

ĐC

Đối chứng

GD - ĐT

Giáo dục – Đào tạo

GV

Giáo viên

HS

Học sinh


Bảng 3.11. Tỉ lệ học sinh mỗi mức điểm ở bài kiểm tra số 2 ......................... 68

iii


DANH MỤC CÁC HÌNH, BIỀU ĐỒ
Hình 2.1. Hệ thống hóa kiến thức chương trình Sinh học 12 ......................... 25
Hình 2.2. Hệ thống hóa kiến thức sinh thái học – Sinh học 12, THPT .......... 31
Hình 2.3. Quy trình xây dựng chủ đề Sinh thái học bằng Tiếng Anh ............ 32
Hình 2.4. Các kiểu phân bố cá thể trong quần thể .......................................... 36
Hình 2.5. Đường cong chữ J ........................................................................... 38
Hình 2.6. Đường cong chữ S........................................................................... 39
Hình 2.7. Elephant population in Africa ......................................................... 44
Hình 2.8. High-density population .................................................................. 45
Hình 2.9. Species distribution in population ................................................... 46
Hình 2.10. Examples of species distribution in population ........................... 47
Hình 2.11. J-shaped exponential growth curve ............................................... 48
Hình 2.12. S-shaped logistic growth curve ..................................................... 49
Hình 2.13. Summary of Population ecology topic .......................................... 51
Hình 3.1. Hình ảnh hoạt động nhóm nhóm của học sinh ................................ 71
Hình 3.2. Hình ảnh sản phẩm thảo luận và thuyết trình nhóm 1. ................... 72
Hình 3.3. Hình ảnh sản phẩm triển lãm của nhóm 2....................................... 73
Hình 3.4. Hình ảnh talkshow nhóm 3 ............................................................. 73

iv


DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 1.1. Thực trạng triển khai dạy học Sinh học bằng tiếng Anh ở các
trường THPT công lập trên địa bàn tỉnh Hà Nội .............................. 20

6. Phương pháp nghiên cứu ............................................................................... 4
7. Những đóng góp mới của đề tài .................................................................... 5
8. Cấu trúc luận văn .......................................................................................... 5
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI ............. 7
1.1. Lịch sử nghiên cứu ..................................................................................... 7
1.1.1. Trên thế giới ............................................................................................ 7
1.1.2. Tại Việt Nam ........................................................................................... 9
1.2. Cơ sở lý luận ............................................................................................ 11
1.2.1. Tổng quan về dạy học tích hợp ............................................................. 11
1.2.2. Tổng quan về dạy học theo chủ đề ........................................................ 13
1.2.3. Dạy học chuyên ngành bằng Tiếng Anh ............................................... 14
1.3. Cơ sở thực tiễn ......................................................................................... 19
1.3.1. Phiếu tham khảo ý kiến giáo viên ......................................................... 19
1.3.2. Phiếu tham khảo ý kiến học sinh .......................................................... 22

vi


CHƯƠNG 2. THIẾT KẾ MỘT SỐ CHỦ ĐỀ TRONG DẠY HỌC PHẦN
SINH THÁI HỌC – SINH HỌC 12 BẰNG TIẾNG ANH ........................ 25
2.1. Phân tích mục tiêu và cấu trúc nội dung phần Sinh thái học, Sinh học 12......25
2.1.1. Phân tích chương trình Phần Sinh thái học, Sinh học 12...................... 25
2.1.2. Các năng lực học tập phần sinh thái học cần có ................................... 29
2.1.2.1. Năng lực nhận ra kiến thức học ........................................................ 29
2.1.2.2. Năng lực tìm ra bản chất của kiến thức.............................................. 30
2.1.2.3. Năng lực hệ thống hoá được kiến thức .............................................. 30
2.2. Thiết kế quy trình xây dựng chủ đề Sinh thái học bằng Tiếng Anh ........ 31
2.3. Ứng dụng quy trình xây dựng các chủ đề Sinh thái học bằng Tiếng Anh .. 32
2.3.2. Chủ đề “Population ecology” (Sinh thái học quần thể) ........................ 42
2.4. Thiết kế giáo án thực nghiệm cho chủ đề “Population ecology” ............. 51

2010 – 2020 các trường phổ thông đã có nhiều thay đổi trong phương pháp
dạy học phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh, áp dụng kiến thức đã
học vào cuộc sống. Minh chứng rất rõ cho điều này chính là rất nhiều công
trình nghiên cứu khoa học của học sinh phổ thông có ý nghĩa lớn trong thực
tiễn, học sinh đã nhìn ra những vấn đề trong xã hội và đề ra, nghiên cứu thực
nghiệm các phương hướng giải quyết. Rất nhiều đề tài được tham dự các kì
thi quốc tế và đạt giải cao, chứng tỏ năng lực chủ động chiếm lĩnh kiến thức
của học sinh đã được phát huy. Đặc biêt, Bộ GD & ĐT đã ban hành đề án
Phát triển hệ thống trường THPT Chuyên giai đoạn 2010 – 2020 (Số 959/QĐTTG ngày 26 tháng 6 năm 2010). Đề án đã nêu rõ nhiệm vụ trọng tâm trong
các trường THPT Chuyên giai đoạn 2015- 2020 là nâng cao chất lượng dạy
học ngoại ngữ, tin học, tăng cường tiếng Anh và triển khai dạy và học các
môn Hóa học, Vật lí, Sinh học bằng tiếng Anh ở 30% số trường, mỗi năm
tăng thêm 15 – 20% số trường và hoàn thành vào năm 2020.

1


1.2. Xuất phát từ đặc điểm nội dung môn Sinh học 12 Trung học phổ thông
Sinh học là ngành khoa học thực tiễn, sự gia tăng hiểu biết của con
người với thế giới tự nhiên chi phối đến nội dung, chương trình dạy học Sinh
học của nhà trường. Do vậy rất cần một phương pháp dạy học thực sự có chất
lượng, hiệu quả, giúp người học không chỉ có kiến thức về khoa học mà còn
nhận thức được mối quan hệ giữa con người và tự nhiên, đáp ứng những vấn
đề nổi cộm của xã hội hiện nay.
Phần Sinh thái học – Sinh học 12 theo bộ SGK cải cách được bổ sung,
cập nhật những kiến thức mới, phù hợp với sự phát triển của Công nghệ Sinh
học trên thế giới. Nội dung kiến thức truyền tải được thể hiện từ cấp độ cá thể
 Quần thể  Quần xã  Hệ sinh thái, trong đó có rất nhiều kiến thức thực
tiễn và các vấn đề môi trường hiện nay.
1.3. Xuất phát từ thực tế dạy học phần Sinh thái học, Sinh học 12 tại các

3. Nhiệm vụ nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu
3.1. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu thực trạng về việc dạy và học môn Sinh học theo chủ đề bằng
Tiếng Anh cho học sinh ở các trường THPT.
-Nghiên cứu và thiết kế quy trình xây dựng chủ đề tích hợp trong dạy
học sinh học bằng tiếng Anh.
- Xây dựng một số chủ đề phần Sinh thái học trong dạy học Sinh học
bằng Tiếng Anh.
- Thiết kế các công cụ và các tiêu chí đánh giá hiệu quả của việc dạy học
sinh học theo chủ đề bằng Tiếng Anh.
- Thực nghiệm sư phạm nhằm đánh giá tính khả thi của nghiên cứu.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi nội dung: Các chủ đề tích hợp trong dạy học phần Sinh thái
học - Sinh học 12 bằng tiếng Anh.
- Phạm vi về thời gian: Từ tháng 09/2018 - tháng 03/2020

3


4. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Việc xây dựng một số chủ đề bằng Tiếng Anh trong dạy học phần Sinh
thái học, Sinh học 12 Trung học phổ thông.
4.2. Khách thể nghiên cứu
Quá trình dạy học phần Sinh thái học - Sinh học 12
5. Giả thuyết nghiên cứu
Nếu dạy học Sinh học bằng Tiếng Anh thông qua các chủ đề phần Sinh
thái học thì giúp học sinh nâng cao năng lực ngoại ngữ và nâng cao chất
lượng dạy học.
6. Phương pháp nghiên cứu

- Điều tra về chất lượng học sinh ở các lớp để lựa chọn lớp thực nghiệm và
đối chứng bằng dự giờ, tham khảo giáo án, sổ điểm giáo viên.
4


6.3. Phương pháp hỏi ý kiến chuyên gia
- Tham khảo ý kiến các chuyên gia, các giảng viên và GV có nhiều kinh
nghiệm về dạy học theo chủ đề và thuận lợi, khó khăn khi vận dụng phương
pháp dạy học theo chủ đề trong giảng dạy Sinh học 12 bằng Tiếng Anh.
6.4. Thực nghiệm sư phạm
Tổ chức giảng dạy thực nghiệm, phát phiếu điều tra; so sánh đối chiếu
kết quả trước và sau quá trình thực nghiệm ở từng lớp và giữa các lớp, chiều
hướng biến đổi năng lực của học sinh giữa các lớp đối chứng và các lớp thực
nghiệm
- Lớp thực nghiệm: là lớp được tiến hành giảng dạy theo chủ đề tích hợp
bằng Tiếng Anh.
- Lớp đối chứng: là lớp được tiến hành giảng dạy theo phương pháp
truyền thống
6.5. Phương pháp xử lí số liệu
- Phân tích kết quả thực nghiệm bằng phương pháp phân tích định lượng
và phân tích định tính.
- Sử dụng các phần mềm xử lý số liệu vào việc đánh giá kết quả thu
được.
7. Những đóng góp mới của đề tài
- Góp phần hệ thống hóa cơ sở lí luận của việc dạy học theo chủ đề tích
hợp trong dạy học Sinh học 12 bằng tiếng Anh.
- Đề xuất quy trình thiết kế phương án dạy học theo chủ đề tích hợp
trong dạy học Sinh học 12 bằng tiếng Anh - THPT.
- Thiết kế các tiêu chí đánh giá năng lực cho học sinh trong dạy học theo
chủ đề tích hợp bằng tiếng Anh.

Zverev có các công trình lớn chuyên khảo về phát triển năng lực độc lập tích
cực nhận thức của học sinh trong quá trình học tập giáo trình sinh học nói
chung và Giải phẫu sinh lí vệ sinh người nói riêng.
Trong thế kỉ XXI, thế giới có những thay đổi mạnh mẽ mang tính quyết
định trong lĩnh vực giáo dục. Do sức ép và thách thức lớn mang tính thời đại
nên giáo dục buộc phải thay đổi cách tiếp cận từ nội dung sang tiếp cận
năng lực để sản phẩm của đào tạo là HS phải “biết làm”, nghĩa là mang tính
ứng dụng cao. Năng lực của con người được đánh giá trên 3 góc độ: kiến
thức, kĩ năng và thái độ trong bối cảnh có ý nghĩa. Muốn tăng cường năng
lực cạnh tranh, rút ngắn khoảng cách ứng dụng khoa học công nghệ, thì
phải biết cách giảng dạy và cách học.
Trước đây, sách vở, giáo viên, nhà trường là nơi giúp ta tiếp nhận

7


kiến thức. Ngày nay, chúng ta hoàn toàn có thể tiếp cận nhờ internet và các
phương tiện truyền thông, … một cách bình đẳng, mọi lúc, mọi nơi.
Như vậy, để tiếp nhận kiến thức không phải là quá khó khăn trong thời
đại ngày nay mà quan trọng là biến kiến thức đó thành kĩ năng, nói như
M.A. Danilop: “kĩ năng chính là kiến thức trong hành động”. Từ biết, đến
hiểu, đến làm việc chuyên nghiệp với năng suất cao là một khoảng cách rất
lớn không phải ai cũng thực hiện được, cần có những bứt phá chuyển thói
quen thành kĩ năng.
Thế giới đã và đang thiết kế chương trình giáo dục, nội dung giáo dục,
PPDH theo hướng tiếp cận năng lực và xây dựng hệ thống các năng lực chung
và chuyên biệt cho từng môn học. Có thể thấy ba loại từ chương trình các nước:
- Chương trình thiết kế theo NL và nêu rõ các NL cần có của HS (Úc,
Canada, New Zealand, Pháp,…).
- Chương trình thiết kế theo NL nhưng không nêu hệ thống NL, mà chỉ

một, vài tuần, tùy thuộc vào ý nghĩa, mức độ quan trọng và khó khăn của kiến
thức. Việc đánh giá không chỉ dừng lại ở việc kiểm tra kết quả mà HS đạt
được sau một khoảng thời gian nhất định nào đó mà phải đồng thời diễn ra
trong suốt quá trình dạy học (đánh giá tiến trình).
1.1.2. Tại Việt Nam
Ở Việt Nam, dạy học phát triển năng lực đang được quan tâm và áp
dụng rộng rãi. Trong giai đoạn hiện nay, ba mô hình dạy học được áp dụng
nhiều và thu được những kết quả, những chuyển biến tích cực trong việc dạy
và học của thày trò như sau [2]:
- Dạy học dự án (Project – Based Learning)
- Dạy học theo chủ đề (Themes – Based Learning)
- Dạy học giải quyết vấn đề (Problem – Based Learning).
Tuy nhiên, để áp dụng từng phương pháp dạy học vào từng phạm vi
kiến thức vẫn là vấn đề đối với các giáo viên. Mỗi phương pháp cần được áp
dụng phù hợp, nhuần nhuyễn mới mang lại hiệu quả học tập cao.
9


Dựa trên tình hình thực tế như vậy, ngày 8 tháng 10 năm 2014, Bộ
Giáo dục và Đào tạo đã ra Công văn số 5555/BGDĐT-GDTrH, hướng dẫn
sinh hoạt chuyên môn về đổi mới PPDH và kiểm tra, đánh giá; tổ chức và
quản lí các hoạt động chuyên môn của trường trung học, trung tâm giáo dục
thường xuyên qua mạng, trong đó có hướng dẫn các bước xây dựng chủ đề
dạy học theo 5 bước [5].
Trong đề án cải cách giáo dục sau 2015 của Bộ giáo dục và Đào
tạo, nhấn mạnh việc chuyển từ “dạy học tiếp cận nội dung” sang “dạy học
tiếp cận năng lực”. Ở đó sẽ tiến hành “dạy học tích hợp” , “dạy học giải quyết
vấn đề” với nội dung học tập thiết kế theo chủ đề [6].
Có một số nghiên cứu về dạy học theo chủ đề tích hợp ở Việt Nam
như sau:

trên thế giới có xu hướng dạy học tích hợp, giúp học sinh sử dụng được kiến
thức các lĩnh vực khác nhau cho những quá trình học tập tiếp theo hoặc áp dụng
kiến thức vào thực tế. Như vậy, nhờ dạy học tích hợp, quá trình học tập trở
nên có ý nghĩa hơn với học sinh. Thông qua dạy học tích hợp, học sinh có
khả năng giải quyết các tình huống cụ thể trong đời sống nhờ vận dụn g
các kiến thức khoa học kĩ thuật, đáp ứng nhu cầu của xã hội hiện đại
ngày nay [12]. Trong quá trình dạy học tích hợp, nhà trường ngoài việc
cung cấp kiến thức còn cần chú ý phát triển cho học sinh kĩ năng tìm
kiếm và hệ thống hóa kiến thức. Đồng thời cần phải giúp học sinh có cơ
hội vận dụng các kiến thức, kĩ năng đã được hình thành để giải quyết
những vấn đề thực tế bằng cách chú trọng tổ chức các bài học tích hợp.
1.2.1.2. Dạy học tích hợp nhằm phát triển năng lực người học
- Năng lực là tổng hợp các đặc điểm, kiến thức, kĩ năng, thái độ, thuộc tính
tâm lý của cá nhân phù hợp với yêu cầu đặc trưng của một hoạt động nhất
định nhằm đảm bảo cho hoạt động đó đạt hiệu quả cao
11


- Dạy học phát triển năng lực: Lấy học sinh làm trung tâm, chú trọng đến việc
học sinh có thể sử dụng các kiến thức, kĩ năng đã được học để giải quyết các
vấn đề thực tiễn.
Tâm lý học chia năng lực thành 2 dạng khác nhau:
- Năng lực chung: Là năng lực cần thiết cho nhiều ngành hoạt động khác
nhau, ví dụ: năng lực phán xét tư duy lao động, năng lực khát quát hóa, năng
lực tưởng tượng,…
Dựa trên đặc điểm của từng cá nhân, quá trình được giáo dục đào tạo và
thông qua các kinh nghiệm thực tế, các năng lực này sẽ được hình thành và
phát triển để đảm bảo con người có thể thực hiện được các loại hình hoạt
động khác nhau.
- Năng lực chuyên biệt: Là năng lực đặc trưng trong lĩnh vực nhất định của

một số đơn vị, bài học, môn học có liên hệ với nhau làm thành một chủ đề, từ
chủ đề ban đầu học sinh có thể liên hệ được kiến thức với thực tế, tìm ra được
ý nghĩa của những kiến thức mình được học. Khi dạy học theo chủ đề, giáo
viên không dạy học chỉ bằng cách truyền thụ (xây dựng) kiến thức mà chủ
yếu là hướng dẫn học sinh tự lực tìm kiếm thông tin, chắt lọc thông tin và sử
dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề có ý nghĩa thực tiễn [20, 21]
Với phương pháp học theo chủ đề, học sinh được học tập theo từng chủ
đề và nghiên cứu sâu các chủ đề dưới sự hướng dẫn của giáo viên. Các em
được giao bài tập hoặc bài thực nghiệm làm việc theo từng nhóm với từng đề
án riêng của môn học. Với phương pháp học này, việc thảo luận và hợp tác
tìm ra giải pháp cho vấn đề giúp các em phát triển khả năng học độc lập rất
nhiều. Chính quá trình tự khám phá và thực hành, các em hiểu biết vấn đề sâu
hơn là chỉ nghe giảng và chép bài.
Ở bậc trung học, DHTCĐ rất phù hợp với lứa tuổi và khả năng của HS,
có thể dễ dàng tích hợp vào nội dung những ứng dụng kĩ thuật, công nghệ
thông tin và những kiến thức đời sống cập nhật làm cho bài học phong phú,
hấp dẫn hơn.
13


1.2.2.2. Ưu thế của dạy học chủ đề so với dạy học theo cách tiếp cận truyền
thống hiện nay
DHTCĐ luôn lấy học sinh làm trung tâm của việc dạy học, chính vì vậy
các nhiệm vụ học tập được giao, học sinh quyết định chiến lươc học tập với
sự chủ động hỗ trợ, hợp tác của giáo viên.
Khi soạn nội dung chương trình DHTCĐ, các bài học được sắp xếp
theo một chủ đề thống nhất, được tổ chức lại theo hướng tích hợp từ một phần
trong chương trình học. Do đó, người học thu được kiến thức là các khái niệm
trong một mối liên hệ mạng lưới với nhau, kiến thức gần gũi với thức tiễn,
kết thúc một chủ đề người học có một tổng thể kiến thức mới, chặt chẽ và

nhiên, chưa có sự thống nhất về chương trình và tài liệu học tập của Bộ GDĐT nên các trường đang thực hiện theo một cách riêng về nội dung, phương
pháp và cách thức tổ chức dạy học. Nghiên cứu khảo sát thực trạng dạy học
Sinh học bằng tiếng Anh ở các trường THPT sẽ giúp cho các nhà giáo dục có
cái nhìn đầy đủ hơn về bức tranh dạy học tiếng Anh học thuật, nhằm làm cơ
sở đề xuất các giải pháp phù hợp với thực tiễn giáo dục Việt Nam trong giai
đoạn hiện nay.
1.2.3.2 Rèn luyện các kĩ năng thông qua dạy học Sinh học bằng Tiếng Anh
- Kĩ năng nghe
Kĩ năng nghe giúp HS hiểu được những đoạn hội thoại bằng Tiếng Anh
có chủ đề Sinh học từ đó nâng cao khả năng giao tiếp.
Ba giai đoạn khi học bài nghe:
 Pre – Listening: Là giai đoạn giúp HS định hướng, suy nghĩ về đề tài
hay tình huống hội thoại trước khi tiến hành bài nghe.
 While- Listening: Là giai đoạn HS luyện tập, GV đưa ra các dạng bài
tập, yêu cầu HS thực hiện. Giai đoạn này ban đầu HS sẽ mắc nhiều lỗi
sai, GV chú ý sửa lỗi và đưa ra các phương pháp suy nghĩ tìm tòi ra
phương án đúng.

15


 Post- Listening: Là giai đoạn HS luyện tập sau giai đoạn whileListening, ở giai đoạn này HS vận dụng kiến thức, những từ chuyên
ngành đã được tìm hiểu trước đó và vận dụng kĩ năng ngôn ngữ đã
được luyện tập trong giai đoạn While- listening để vận dụng vào các
tình huống thực tế, có ý nghĩa.
- Kĩ năng nói:
Đây là kĩ năng giao tiếp quan trọng và tương đối khó đối với HS để
diễn đạt được ý và nói trôi chảy.
Ba giai đoạn khi học bài nói:
 Pre- Speaking: GV hướng dẫn HS các bài nói mẫu, yêu cầu HS phân