LÅT LÏÅ THÛÚNG MẨI BÊËT CƯNG VÂ...
233232
TOÂN CÊÌU HỐA VÂ NHÛÄNG MÙÅT TRẤI
CHÛÚNG 6
LÅT LÏÅ THÛÚNG MẨI BÊËT CƯNG
VÂ NHÛÄNG TH ÀOẨN KHẤC
I
MF lâ mưåt tưí chûác chđnh trõ. Sûå cûáu gip nùm 1998 àûúåc
thûåc hiïån nhùçm giûä quìn lûåc cho Boris Yeltsin, mùåc d
nố khưng cố nghơa trïn cú súã ca bêët k ngun tùỉc cho
vay nâo. Sûå gêåt àêìu lùång lệ ca IMF, nïëu khưng mën nối lâ
ng hưå cưng khai, vúái chûúng trònh tû nhên hốa àưíi tiïìn vay
lêëy cưí phiïëu àêìy rêỵy tham nhng, mưåt phêìn lâ do tham nhng
cng tưët cho mc àđch lâ àïí Yeltsin tấi àùỉc cûã.
46
Chđnh sấch
ca IMF trong lơnh vûåc nây gùỉn bố chùåt chệ vúái nhûäng àấnh
giấ chđnh trõ ca Bưå Tâi chđnh dûúái chđnh quìn Clinton.
Thûåc tïë, trong chđnh quìn cng cố nhûäng mưëi nghi ngẩi vïì
chiïën lûúåc ca Bưå Tâi chđnh. Sau thêët bẩi ca nhûäng nhâ cẫi
cấch, vâo thấng 12.1993, Strobe Talbott, vâo lc àố lâ ngûúâi
ph trấch cấc chđnh sấch vúái Nga (sau nây trúã thânh thûá trûúãng
ngoẩi giao) àậ bây tỗ mưëi quan ngẩi lan rưång vïì chiïën lûúåc liïåu
phấp sưëc: liïåu c sưëc lâ quấ mûác hay liïåu phấp chûa à? Chng
46
D àêy lâ mưåt cấch biïån hưå, nhû chng ta àậ chó ra úã trïn, cấch biïån hưå nây
vêỵn cố vêën àïì. Cấc nhâ tâi phiïåt khưng dng qu àïí tâi trúå cho Yeltsin tấi cûã.
Nhûng hổ gip ưng ta cấch thûác tưí chûác (vâ cẫ hïå thưëng truìn hònh) mâ ưng
ta cêìn.
phûúng Têy, cấc tưí chûác kinh tïë qëc tïë vâ Bưå Tâi chđnh M
cng àïìu àûa ra nhûäng quët àõnh quan trổng vïì chđnh sấch

cưång sẫn chûa bao giúâ bõ loẩi ra khỗi vông quìn lûåc. Hêìu nhû
mổi nhâ cẫi cấch ca Nga àïìu lâ nhûäng cûåu àẫng viïn cưång
sẫn. Mưåt thúâi, dûúâng nhû àậ cố mưåt vẩch ngùn cấch giûäa nhûäng
ngûúâi dđnh dấng àïën KGB vâ Gosplan – nhûäng trung têm kiïím
soất kinh tïë vâ chđnh trõ ca chïë àưå trûúác àêy – vâ nhûäng ngûúâi
khấc. Nhûäng “ngûúâi tưët” lâ nhûäng cûåu quan chûác cưång sẫn àiïìu
hânh cấc doanh nghiïåp, chùèng hẩn nhû Viktor Chernomyrdin,
Ch tõch Gazprom vâ lâ ngûúâi kïë tc Gaidar lâm th tûúáng. Àố
lâ mưåt ngûúâi thûåc tïë mâ chng ta cố thïí húåp tấc. Mùåc d mưåt
sưë “ngûúâi thûåc tïë” sùén sâng bôn rt úã mûác tưëi àa tâi sẫn ca
nhâ nûúác cho riïng hổ vâ bẩn bê ca hổ, hổ rộ râng khưng phẫi
47
Cấc nïìn kinh tïë chuín àưíi hiïån do cấc àẫng cưång sẫn hóåc àẫng viïn cưång
sẫn c lậnh àẩo gưìm: Albania, Azerbaijan, Belarus, Croatia, Kazakhstan,
Lithuania, Moldova, Ba Lan, Nga, Romania, Slovenia, Tajikistan,
Turkmenistan vâ Uzbekistan.
tưi úã Hưåi àưìng cưë vêën kinh tïë cẫm thêëy rùçng nûúác M àang àûa
ra nhûäng tû vêën tưìi cho nûúác Nga vâ sûã dng tiïìn ca ngûúâi
àống thụë àïí thc àêíy Nga phẫi chêëp nhêån nhûäng tû vêën àố.
Nhûng Bưå Tâi chđnh tun bưë rùçng chđnh sấch kinh tïë úã nûúác
Nga lâ lơnh vûåc riïng hổ ph trấch, gẩt ài mổi nưỵ lûåc thẫo lån,
d lâ trong chđnh ph vúái nhau hay vúái bïn ngoâi, vâ khùng
khùng bấm lêëy cam kïët tû nhên hốa nhanh vâ sûã dng liïåu
phấp sưëc. Nhûäng àấnh giấ chđnh trõ cng nhû kinh tïë êín sau
lêåp trûúâng ca nhûäng nhên vêåt tẩi Bưå Tâi chđnh. Hổ lo lùỉng nûúác
Nga sệ rúi lẩi vâo ch nghơa cưång sẫn. Nhûäng nhâ cẫi cấch tûâng
bûúác thò lẩi lo rùçng mưëi hiïím hổa thûåc sûå chđnh lâ sûå thêët bẩi
ca liïåu phấp sưëc. Gia tùng nghêo àối vâ suy giẫm thu nhêåp
sệ lâm giẫm sûå ng hưå vúái nhûäng cẫi cấch thõ trûúâng. Mưåt lêìn
nûäa, nhûäng nhâ cẫi cấch tûâng bûúác lẩi àng. Cåc bêìu cûã úã

Khi IMF vâ Bưå Tâi chđnh nhêån ra àiïìu nây, hổ lêåp tûác hânh
àưång. Bưå Tâi chđnh (theo bấo cấo lâ nhûäng lậnh àẩo úã cêëp cao
nhêët) àậ gổi cho Ch tõch Ngên hâng Thïë giúái vâ tưi nhêån àûúåc
lïånh khưng àûúåc ài hổp. Nhûng trong khi Bưå Tâi chđnh mën
coi Ngên hâng Thïë giúái lâ tâi sẫn ca mònh thò cấc nûúác khấc,
nïëu húåp tấc cêín thêån vúái nhau, cố thïí mẩnh hún cẫ Bưå trûúãng
Tâi chđnh M. Vâ àiïìu àố àậ xẫy ra. Nhêån àûúåc nhûäng c àiïån
thoẩi vâ thû tûâ Nga, tưi àậ àïën Nga àïí lâm cấi àiïìu mâ ngûúâi
Nga u cêìu: múã ra mưåt cåc thẫo lån khưng bõ bố båc búãi
cẫ hïå tû tûúãng ca IMF hay nhûäng lúåi đch ca Bưå Tâi chđnh M.
Chuën ài ca tưi thêåt lâ th võ. Phẩm vi ca cấc cåc thẫo
lån cng rêët êën tûúång. Nhiïìu bưå ốc thưng minh cẩnh tranh
vúái nhau àïí àûa ra chiïën lûúåc tùng trûúãng kinh tïë ph húåp.
Hổ biïët nhûäng con sưë nhûng vúái hổ sûå suy giẫm kinh tïë úã nûúác
Nga khưng phẫi chó lâ vêën àïì thưëng kï. Nhiïìu ngûúâi tưi àậ tiïëp
chuån hiïíu rộ têìm quan trổng ca nhûäng gò àậ bõ bỗ qua hóåc
khưng àûúåc ch àng mûác trong nhûäng chûúng trònh ca IMF.
Hổ biïët tùng trûúãng cêìn nhiïìu thûá hún lâ chó ưín àõnh hốa, tû
nhên hốa vâ tûå do hốa. Hổ lo ngẩi ấp lûåc ca IMF àôi tû nhên
lâ nhûäng ngûúâi theo hïå tû tûúãng cấnh tẫ. Trong khi, d nhêìm
lêỵn hay khưng, àấnh giấ ai lâ ngûúâi ph húåp àïí àûa nûúác Nga
túái miïìn àêët hûáa kinh tïë thõ trûúâng tûå do cố thïí àậ ẫnh hûúãng
túái quët àõnh liïn minh ca M (vâ IMF) trong nhûäng ngây àêìu
ca cåc chuín àưíi, thò cho túái nùm 2000, mổi quët àõnh àïìu
trïn cú súã ca sûå thûåc dng. Nïëu nhû cố cht l tûúãng hốa nâo
úã thúâi àiïím ban àêìu thò sûå sp àưí ca Yeltsin vâ nhûäng ngûúâi
vêy quanh ưng ta chùỉc chùỉn àậ dêỵn túái sûå bi quan, hoâi nghi.
Putin dûúâng nhû àûúåc chđnh quìn Bush àốn châo nưìng nhiïåt
nhû lâ mưåt ngûúâi cố thïí húåp tấc. Quấ khûá lâm viïåc ca ưng vúái
KGB khưng côn quan trổng nûäa. Phẫi mêët nhiïìu thúâi gian, chng

nhên vêåt nùỉm quìn lûåc trong khi sûå bêët cưng tưåt bêåc àang
hònh thânh qua quấ trònh tû nhên hốa tham nhng, M, IMF
vâ cưång àưìng qëc tïë àậ gùỉn mònh vúái nhûäng chđnh sấch lâm
lúåi cho nhûäng ngûúâi giâu cố trïn sûå nghêo àối ca nhûäng ngûúâi
dên Nga.
Khi bấo chđ M vâ chêu Êu cëi cng cng bốc trêìn sûå tham
nhng úã Nga, sûå lïn ấn ca Bưå Tâi chđnh M chó húâi húåt vâ giẫ
dưëi. Sûå thêåt lâ Tưíng thanh tra ca Dumas àậ àem nhûäng cấo
båc nây àïën Washington rêët lêu trûúác khi nhûäng tin tûác nây
bng ra trïn bấo chđ. Tẩi Ngên hâng Thïë giúái, ngûúâi ta bẫo tưi
àûâng gùåp ưng êëy vò súå rùçng chng tưi sệ tin vâo nhûäng lúâi cấo
båc ca ưng. Nïëu ngûúâi ta khưng biïët vïì tham nhng, àố lâ
búãi vò tai vâ mùỉt hổ àậ bõ che.
ÀIÏÌU ÀẤNG LỆ NÏN LÂMÀIÏÌU ÀẤNG LỆ NÏN LÂM
ÀIÏÌU ÀẤNG LỆ NÏN LÂMÀIÏÌU ÀẤNG LỆ NÏN LÂM
ÀIÏÌU ÀẤNG LỆ NÏN LÂM
Nhûäng lúåi đch dâi hẩn ca phûúng Têy cố lệ àậ àûúåc àẫm
bẫo tưët hún nïëu nhû chng ta khưng dđnh lđu quấ thên mêåt
vúái mưåt võ lậnh àẩo c thïí nâo, miïỵn lâ duy trò àûúåc sûå ng hưå
rưång rậi cho cấc tiïën trònh dên ch. Àiïìu nây cố thïí àẩt àûúåc
thưng qua viïåc ng hưå nhûäng nhâ lậnh àẩo trễ, múái nưíi úã
Moscow vâ cấc tónh, nhûäng ngûúâi chưëng lẩi tham nhng vâ nưỵ
lûåc tẩo dûång mưåt nïìn dên ch thûåc sûå.
hốa nhanh chống, cấi mâ hổ cẫm thêëy sệ mang àïën nhiïìu vêën
àïì tưìi tïå hún nûäa. Mưåt sưë cng nhêån ra têìm quan trổng ca
viïåc hònh thânh nhûäng chđnh sấch cẩnh tranh vâ than phiïìn
rùçng chng khưng nhêån àûúåc sûå ng hưå àêìy à. Nhûng àiïìu
lâm cho tưi kinh ngẩc nhêët lâ sûå khưng hôa húåp giûäa
Washington vâ Moscow. ÚÃ Moscow lc bêëy giúâ cố mưåt cåc
tranh lån chđnh sấch lânh mẩnh. Nhiïìu ngûúâi lo ngẩi, chùèng

Nga. Nhûng khưng chó lúåi đch trûåc tiïëp ca phưë Wall mâ cẫ hïå
tû tûúãng phưë biïën trong cưång àưìng tâi chđnh cng ẫnh hûúãng
àïën cấc chđnh sấch. Chùèng hẩn, phưë Wall cho rùçng lẩm phất
lâ àiïìu tưìi tïå nhêët trïn thïë giúái: nố lâm xối môn giấ trõ thûåc ca
nhûäng khoẫn núå, lâm tùng lậi sët vâ lâm giẫm giấ trấi phiïëu.
Vúái cấc nhâ tâi chđnh, thêët nghiïåp khưng phẫi lâ mưëi quan têm
nhiïìu lùỉm. Vúái phưë Wall, chùèng cố gò quan trổng bùçng tâi sẫn
tû nhên nïn chùèng cố gò ngẩc nhiïn khi tû nhên hốa àûúåc ch
têm àïën thïë. Hổ cng khưng mùån mâ vúái cam kïët cẩnh tranh.
Nối cho cng, chđnh àûúng kim Bưå trûúãng tâi chđnh Paul O’Neill
àậ thiïët lêåp cartel nhưm toân cêìu vâ àậ nưỵ lûåc dêåp tùỉt cẩnh
tranh vúái thõ trûúâng thếp toân cêìu. Nhûäng khấi niïåm nhû vưën
xậ hưåi hay sûå tham gia chđnh trõ cố thïí thêåm chđ chûa tûâng xët
hiïån trong suy nghơ ca hổ. Hổ cẫm thêëy thoẫi mấi vúái mưåt
ngên hâng trung ûúng àưåc lêåp hún lâ ngên hâng trung ûúng
mâ mổi hânh àưång phẫi chõu sûå chi phưëi ca cấc tiïën trònh chđnh
trõ. (Trûúâng húåp nûúác Nga cố àưi cht nûåc cûúâi vïì àiïím nây.
Sau khng hoẫng nùm 1998, chđnh Ngên hâng trung ûúng àưåc
lêåp ca Nga àe dổa gêy ra lẩm phất cao hún mûác mâ IMF vâ
mưåt vâi quan chûác chđnh ph mën vâ chđnh sûå àưåc lêåp ca
Ngên hâng trung ûúng phẫi chõu trấch nhiïåm mưåt phêìn vïì viïåc
nố lúâ ài nhûäng lúâi cấo båc tham nhng).
Nhûäng nhốm lúåi đch úã M àậ tấc àưång àïën chđnh sấch theo
cấch ài ngûúåc lẩi vúái lúåi đch qëc gia vâ lâm cho nûúác M cố vễ
nhû mưåt àêët nûúác àẩo àûác giẫ. Nûúác M ng hưå tûå do thûúng
mẩi nhûng khi cấc nûúác nghêo tòm ra àûúåc mưåt hâng hốa nâo
àố cố thïí xët sang M thò thûúâng lâ nhûäng nhốm lúåi đch bẫo
hưå lẩi thùỉng thïë. Cấc nhốm lúåi đch ca cưng nhên vâ doanh
Tưi àậ ûúác giấ nhû cố mưåt cåc tranh lån múã vïì chiïën lûúåc
ca M úã Nga ngay thúâi k àêìu ca chđnh quìn Clinton, mưåt