MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KẾ TOÁN TIỀN LƯƠNG VÀ CÁC KHOẢN
TRÍCH THEO LƯƠNG TRONG DOANH NGHIỆP .
1.1 Vai trò của lao động và chi phí về laođộng sống trong hoạt động
kinh doanh
1.1.1 Vai trò của lao động trong sản xuất kinh doanh
Lao động là hoạt động chân tay và trí óc của con người ,nhằm biến đổi
các vật chất tự nhiên thành vật phẩm tiêu dùng ,thoả mãn yêu cầu thị hiếu của
con người và xã hội.
Lao động là một trong ba yếu tố cơ bản mà quá trình sản xuất là điều kiện
cần thiết quyết định sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người .
Trong các xã hội khác nhau ,tính chất lao động cũng khác nhau.Trong bất
cứ xã hội nào ,việc sản xuất ra của cải vật chất không thể tách rời khỏi lao
động của con người ,mọi người làm việc trong các đơn vị sản xuất kinh doanh
đều được nhận thù lao lao động.
1.1.2 Chi phí lao động sống ,tiền lương tiền công
Để bảo đảm tiến hành liên tục quá trình sản xuất trước hết cần bảo đảm
tái sản xuất sức lao động ,nghĩa là sức lao động mà con người bỏ ra phải được
bồi hoàn dưới dạng thù lao lao động ,tiền lương,tiền công chính là phần thù
lao lao động được biểu hiện bằng tiền mà doanh nghiệp trả cho người lao
động căn cứ vào thời gian,khối lượng và chất lượng công việc của họ.Về bản
chất tiền lương chính là biểu hiện bằng tiền của giá cả sức lao động .Mặt
khác ,tiền lương còn là đòn bẩy kinh tế để khuyến khích tinh thần hăng hái lao
động ,kích thích và tạo mối quan tâm của người lao động đến kết quả công việc
của họ.Nói cách khác tiền lương chính là nhân tố thúc đẩy tăng năng suất lao
động .Chi phí tiền lương là bộ phận rất quan trọng và chiếm tỉ trọng rất lớn
trong chi phí sản xuất kinh doanh,có chế độ tiền lương đúng sẽ kích thích được
người lao động hăng say sản xuất và nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh.
1.1.3 Vị trí của yếu tố tiền lương và các khoản trích theo lương
trong sản xuất kinh doanh
Tiền lương và các khoản trích theo lương là một phạm trù kinh tế gắn
liền với sự lao động tiền tệ và sản xuất hàng hoá tiền lương (tiền công) được

Tính lương và các khoản trích theo lương , đồng thời phân bổ chi phí
nhân công cho các đối tượng sử dụng lao động một cách chính xác ,phục vụ
cho việc tập hợp chi phí ,tính giá thành sản phẩm .
Lập báo cáo về lao động ,tiền lương , đồng thời điều hành phân tích tình
hình quản lý sử dụng số lượng ,thời gian và kết quả lao động sẵn có trong
doanh nghiệp.
1.2.2 Yêu cầu quản lý lao động ,tiền lương và các khoản trích theo
lương
Để đảm bảo cung cấp thông tin lịp thời cho quản lý , đòi hỏi hạch toán lao
động và tiền lương phải quán triệt các nguyên tắc sau :
*Phân loại lao động hợp lý : Do lao động trong doanh nghiệp có nhiều loại
khác nhau nên để thuận lợi cho việc quản lý và hạch toán ,cần thiết phải tiến
hành phân loại khác nhau theo những đặc trưng nhất định.Về mặt quản lý và
hạch toán thường được theo các tiêu thức sau :
- Phân theo thời gian lao động : Toàn bộ lao động có thể chia thành lao
động thường xuyên trong danh sách ( gồm cả số hợp đồng ngắn hạn và dài
hạn) và lao động tạm thời ,mang tính thời vụ .Cách phân loại này giúp cho
doanh nghiệp nắm được tổn số lao động của mình ,từ đó có kế hoạch sử
dụng ,bồi dưỡng ,tuyển dụng và huy động khi cần thiết . Đồng thời xác định các
khoản nghĩa vụ với người lao động và với nhà nước được chính xác.
-Phân loại quan hệ với quá trình sản xuất :
Dựa theo mối quan hệ của lao động với quá trình sản xuất ,có thể phân
lao động của doanh nghiệp thành 2 loại sau :
+ Lao động trực tiếp sản xuất : Là bộ phận công nhân trực tiếp sản xuất
hay trực tiếp tham gia vào quá trình sản xuất sản phẩm hay thực hiện các lao
vụ ,dịch vụ.Thuộc loại này bao gồm những người điều khiển thiết bị máy móc
để sản xuất sản phẩm ( kể cả cán bộ trực tiếp sử dụng ), những người phục vụ
sản xuất (vận chuyển bốc dỡ nguyên vật liệu trong nội bộ ,sơ chế nguyên vật
liệu trước khi đưa vào dây chuyền …)
+ Lao động gián tiếp sản xuất : Đây là bộ phận lao động tham gia một

sau :
Tổ chức ghi chép phản ánh chính xác kịp thời đầy đủ số lượng ,chất lượng
thời gian và kết quả lao động tính đúng và thanh toán kịp thời đầy đủ tiền
lương và các khoản trích theo lương cho người lao động trong doanh nghiệp
,kiểm tra tình hình huy động và sử dụng lao động ,việc chấp hành chính sách
chế độ về lao động ,tiền lương và các khoản trích theo lương ,tình hình sử dụng
quỹ lương.
Hướng dẫn và kiểm tra các bộ phận trong doanh nghiệp thực hiện đầy
đủ , đúng chế đọ ghi chép ban đầu về lao động tiền lương ,mở sổ thẻ kế toán
,hạch toán lao động ,tiền lương dung chế độ , đúng phương pháp .
Tính toán phân bổ chính xác , đúng đối tượng chi phí tiền lương và các
khoản trích theo lương và chi phí SXKD của các bộ phận , đơn vị sử dụng lao
động.
Lập báo cáo kế toán và phân tích tình hình sử dụng lao động ,quỹ tiền
lương , đề xuất biện pháp khai thác có hiệu quả tiềm năng lao động trong
doanh nghiệp ,ngăn chặn các hành vi vi phạm chính sách ,chế độ về lao động
,tiền lương và các khoản trích theo lương.
1.4 Các hình thức tiền lương ,quỹ tiền lương ,quỹ BHXH,BHYT,KPCĐ
1.4.1 Các hình thức tiền lương :
Doanh nghiệp hiện nay thực hiện tuyển dụng lao động theo chế độ hợp
đồng lao động ,người lao động phải tuân theo cam kết đã kí trong hợp đồng
.Doanh nghiệp đảm bảo quyền lợi của người lao động trong đó có tiền lương
và các khoản khác theo quy định trong hợp đồng.
Hiện nay thang bậc lương cơ bản được nhà nước quy định ,nhà nước
khống chế mức lương tối thiểu ,không khống chế mức lương tối đa mà điều
tiết bằng thuế thu nhập.Việc tính trả lương cho người lao động trong các
doanh nghiệp được thực hiện theo các hình thức tiền lương sau:
+ Hình thức thời gian
+ Hình thức lương sản phẩm
Việc thực hiện hình thức trả lương thích hợp đảm bảo nguyên tắc phân

Theo hình thức này ,tiền lương trả cho người lao động được tính theo số
lượng ,chất lượng của sản phẩm hoàn thành hoặc công việc đã làm xong được
nghiệm thu. Để tiến hành trả lương theo sản phẩm cần phải xây dựng được
định mức lao động , đơn giá lương hợp lý trả cho từng loại sản phẩm công việc
hoặc cơ quan có thẩm quyền phê duyệt,phải kiểm tra nghiệm thu sản phẩm
chặt chẽ.
Hình thức tiền lương sản phẩm gồm :
+ Trả lương theo sản phẩm trực tiếp :Là hình thức tiền lương trả cho
người lao động được tính theo số lượng sản phẩm hoàn thành đúng quy cách
phẩm chất và đơn giá lương sản phẩm ( không hạn chế số lượng sản phẩm
hoàn thành). Đây là hình thức được các doanh nghiệp sử dụng phổ biến để tính
lương phải trả cho công nhân trực tiếp sản xuất hàng loạt sản phẩm.
Trả lương theo sản phẩm gián tiếp : Được áp dụng để trả lương cho công
nhân làm các công việc phục vụ sản xuất ở các bộ phận (phân xưởng ) sản xuất
như : công nhân vận chuyển nguyên vật liệu ,thành phẩm ,bảo dưỡng máy móc
thiết bị.Trong các trường hợp này ,căn cứ vào kết quả sản xuất của lao động
trực tiếp (công nhân trực tiếp sản xuất ) để tính lương cho lao động phục vụ
sản xuất .
+ Trả lương theo sản phẩm có thưởng : Là kết hợp trả lương theo sản
phẩm trực tiếp hoặc gián tiếp và chế độ tiền thưởng trong sản xuất ( thưởng
tiết kiệm vật tư,thưởng tăng năng suất lao động ,nâng cao chất lượng sản
phẩm )
+ Trả lương theo sản phẩm luỹ tiến : Theo hình thức này tiền lương trả
cho người lao động gồm tiền lương tính theo sản phẩm trực tiếp và tiền lương
tính theo lỷ lệ luỹ tiến cắn cứ vào mức độ vượt định mức lao động của họ.Hình
thức này nên áp dụng ở những khâu sản xuất quan trọng cần thiết phải đẩy
nhanh tiến độ sản xuất hoặc cần động viên công nhân phát huy sáng kiến ,phá
vỡ định mức lao động cũ .
+ Trả lương khoán theo sản phẩm cưối cùng : Tiền lương được tính theo
đơn giá tổng hợp cho sản phẩm hoàn thành đến công việc cuối cùng .Hình thức