THỰC TRẠNG QUÁ TRÌNH HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC HIỆP HỘI
DOANH NGHIỆP TRONG THỜI GIAN QUA
2.1 Trước khi gia nhập WTO
2.1.1 Tình hình chung
Từ sau khi đất nước giải phóng, Đảng và nhà nước ta đã quan tâm, ban hành
Luật về hoạt động Hội năm 1975. Luật về hoạt động Hội ra đời tạo một điều kiện pháp
lý cho các Hiệp hội ra đời và sự tham gia của các doanh nghiệp. Tuy nhiên, do tình hình
kinh tế thời gian đó còn rất khó khăn cho nên giải quyết tình hình kinh tế, đưa đất nước
phát triển nói chung và phát triển các doanh nghiệp nói riêng sao cho nâng cao đời sống
của người dân là một nhiệm vụ hàng đầu. Mặt khác, số lượng doanh nghiệp lúc này còn
rất ít chủ yếu là doanh nghiệp nhà nước. Trong thời gian này, các Hiệp hội doanh
nghiệp chưa được ra đời nhưng vẫn tồn tại các câu lạc bộ, trung tâm tư vấn cho các
thành viên của doanh nghiệp hoạt động nhưng các câu lạc bộ này chiếm số lượng rất ít
đa số tồn tại dưới hình thức sinh hoạt Đoàn, Đảng, Công đoàn.
Trong thời kỳ trước đổi mới, khi cơ chế kinh tế kế hoạch hoá tập trung được áp
dụng ở nước ta, số lượng doanh nghiệp rất ít, chủ yếu là doanh nghiệp quốc doanh, mà
số lượng lúc cao nhất là thời điểm tháng 1/1990 cũng chỉ đạt trên 12.000 doanh nghiệp.
Kể từ năm 1986, khi Đảng cộng sản Việt Nam khởi xướng và lãnh đạo công cuộc đổi
mới tại nước ta, những điều kiện cần thiết cho sự ra đời của giới doanh nghiệp mới từng
bước hình thành. Thực hiện chủ trương đổi mới của Đảng, tháng 12/1990 Quốc hội
nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua và ban hành Luật Doanh nghiệp
tư nhân và Luật Công ty, tạo hành lang pháp lý cho sự ra đời của hàng loạt các doanh
nghiệp và theo đó các hội doanh nghiệp cũng bắt đầu hình thành.
Do Chính phủ có chủ trương tạm dừng việc thành lập các Hội mới từ tháng
10/1990 (Thông báo số 5030/CCHC ngày 7/10/1996 của Văn phòng Chính phủ) mà
hàng loạt các Hiệp hội doanh nghiệp đã rất khó khăn trong giai đoạn này. Đây là
nguyên nhân chính khiến công tác đoàn kết, tập hợp doanh nghiệp và hội viên của
doanh nghiệp bị suy giảm, phong trào của các doanh nghiệp trong công tác Hội lúng
túng vì không có lối ra về tổ chức, các hội viên doanh nghiệp hoang mang về tư tưởng,
có người giảm sút lòng tin.
Theo điều tra, thì tốc độ phát triển doanh nghiệp ngoài quốc doanh ở Việt Nam

Cho đến nay vẫn chưa có một số liệu thống kê chính xác về số lượng các hiệp
hội doanh nghiệp từ các cơ quan quản lý nhà nước. Con số thường được nhắc đến trong
báo cáo của Bộ Nội vụ là khoảng 320 hội các loại có phạm vi hoạt động trong toàn
quốc (trong đó, có 70 hội của các tổ chức kinh tế) và khoảng 2.150 hội hoạt động trong
phạm vi tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương.
Riêng trong phạm vi tỉnh, thành phố, theo một khảo sát chưa đầy đủ của Phòng
Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), đến năm 2005 cả nước có 283 hiệp hội
doanh nghiệp hoạt động. Trong đó, tập trung chủ yếu tại các trung tâm kinh tế lớn như
Hà Nội có 78 hiệp hội (chiếm gần 28%), Tp.HCM: 42 (15%), Bà Rịa-Vũng Tàu: 13
(gần 5%), Đà Nẵng: 12 (4,2%)...
Số lượng hiệp hội tăng nhanh, đặc biệt là từ năm 2003, sau khi Chính phủ ban
hành Nghị định 88 về tổ chức, hoạt động và quản lý hội. Trước thời điểm này, theo ước
tính cả nước chỉ có khoảng 50 hiệp hội doanh nghiệp.
Không chỉ số lượng hiệp hội tăng mà số hội viên của các hiệp hội cũng tăng rất
mạnh. Theo điều tra, đối với 64 hiệp hội doanh nghiệp, trung bình vào thời điểm thành
lập những hiệp hội này có 212 hội viên nhưng đến năm 2006 con số này đã tăng lên 892
(tăng 425%). Hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam khi thành lập có 271 hội viên, đến
nay đã có 7.301 hội viên (tăng 2.694%). Hội Nghề cá vào thời điểm thành lập có 7.000
hội viên, sáu năm sau, tức đến năm 2006 đã có 27.000 hội viên. Năm 1989, Hiệp hội
Doanh nghiệp Tp.HCM chỉ có 300 hội viên, đến nay đã có 3.000 hội viên...
Sự tăng nhanh của các hiệp hội doanh nghiệp và số lượng hội viên dù xuất phát
từ nhiều lý do khác nhau, nhưng cơ bản vẫn không nằm ngoài nhu cầu “buôn có bạn,
bán có phường” trong cuộc cạnh tranh kinh tế ngày càng tăng
Để chung sức đưa thị trường nhà đất thoát khỏi tình trạng đóng băng, các doanh
nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực này đã lập ra Hiệp hội Bất động sản Tp.HCM. Chỉ
chưa đầy hai năm sau, đã có 300 doanh nghiệp xin tham gia hiệp hội.
Vai trò của Hiệp hội Dệt may Việt Nam cũng “nóng” lên qua những đợt cấp
quota dệt may xuất khẩu (“đấu” với Bộ Thương mại để tìm phương án cấp khả thi). Khi
giá cà phê thế giới tăng, giảm, chao đảo người ta lại hướng về những động thái của
Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam.