NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ TÍN DỤNG XUẤT KHẨU VÀ
HOẠT ĐỘNG XUẤT NHẬP KHẨU
1.1. Xuất nhập khẩu
1.1.1. Bản chất của thương mại quốc tế
Thương mại quốc tế thường giữ vị trí trung tâm trong các hoạt động kinh tế
quốc tế. Thương mại quốc tế là sự trao đổi hàng hóa dịch vụ giữa các nước
thông qua việc mua bán nhằm mục đích kinh tế và thu lợi nhuận; là một hình
thức của các mối quan hệ kinh tế xã hội, phản ánh sự phụ thuộc lẫn nhau giữa
người kinh doanh hàng hóa dịch vụ riêng biệt ở từng quốc gia. Thương mại
quốc tế vừa được coi là một quá trình kinh tế, vừa được coi là một ngành kinh
tế. Với tư cách là một quá trình kinh tế, thương mại quốc tế được hiểu là một
quá trình bắt đầu từ khâu điều tra nghiên cứu thị trường cho đến khâu sản xuất
kinh doanh, phân phối, lưu thông và tiêu dùng sản phẩm. Với tư cách là một
ngành kinh tế, thương mại quốc tế là một lĩnh vực chuyên môn hóa có tổ chức,
phân công và hợp tác, có cơ sở vật chất kỹ thuật, có lao động, vốn….
 Cơ sở kinh tế cho thương mại quốc tế là sự phân công lao động,
hợp tác quốc tế. Lịch sử phát triển của mọi quốc gia độc lập cho thấy xu hướng
tất yếu để tồn tại và phát triển thì quốc gia đó phải thực hiện chính sách mở cửa,
tăng cường hợp tác quốc tế. Phân công lao động, hợp tác quốc tế phát triển
mạnh làm cho lực lượng sản xuất xã hội phát triển, là động lực chủ yếu để thúc
đẩy tăng trưởng kinh tế, đưa đến sự cần thiết phải có sự trao đổi sản phẩm giữa
các chủ thể kinh doanh. Thương mại quốc tế làm cho nền kinh tế thế giới như
một chỉnh thể, nền kinh tế mỗi quốc gia như các bộ phận hợp thành có quan hệ
khăng khít với nhau.
 Đặc trưng của thương mại quốc tế :
Quan hệ thương mại quốc tế là sự tiếp tục trực tiếp các quan hệ sản xuất bên
trong của một quốc gia song nó được phát triển trong môi trường khác. Ở đó thể
hiện các quan hệ kinh tế hoàn toàn không giống các quan hệ kinh tế trong nước.
Sự phát triển các mối quan hệ thương mại quốc tế diễn ra giữa các chủ thể trên
thị trường theo những hình thức và phương pháp riêng biệt. Thương mại quốc tế
có nét đặc trưng đó là:

hóa là do phân công lao động xã hội, hợp tác quốc tế cùng với sự tiến bộ của
khoa học kỹ thuật. Điều này làm mạng lưới thương mại quốc tế ngày càng mở
rộng. Hoạt động xuất nhập khẩu ra đời, tồn tại và phát triển luôn gắn liền với lợi
ích của mỗi quốc gia.
1.1.2 Các lý thuyết về thương mại quốc tế
Tuy cách tiếp cận và nhìn nhận vai trò của ngoại thương có khác nhau
nhưng từ rất sớm các nhà kinh tế đã thừa nhận vai trò quan trọng của ngoại
thương nói chung và của xuất nhập khẩu nói riêng đối với sự phát triển kinh tế
của mỗi quốc gia. Từ thế kỷ XVI –XVII, trường phái trọng thương ở Tây Âu mà
đại biểu là Thomas Mum đã đề cao vai trò của ngoại thương đối với sự giàu có
của một quốc gia. Chủ nghĩa trọng thương là tư tưởng của giai cấp tư sản trong
giai đoạn phương thức sản xuất phong kiến tan rã, chủ nghĩa tư bản mới ra đời.
Ngoại thương lúc này là phương tiện để giai cấp tư sản thực hiện cướp bóc ở
thuộc địa thông qua việc trao đổi không ngang giá, quốc gia này giàu lên trên cơ
sở quốc gia khác chịu bất lợi. Nhiều lập luận của chủ nghĩa trọng thương đến
nay vẫn còn giá trị. Đó là sớm đánh giá được vai trò quan trọng của xuất nhập
khẩu với sự phát triển kinh tế của quốc gia; Chỉ ra rằng khi năng lực sản xuất
trong nước vượt quá mức cầu thì lúc đó hạn chế nhập khẩu khuyến khích xuất
khẩu là việc một quốc gia cần theo đuổi. Các tác giả chủ nghĩa trọng thương có
lý khi cho rằng sự gia tăng mức cung tiền tệ sẽ có tác dụng kích thích sản xuất
trong nước. Tuy vậy nó còn khá nhiều điểm hạn chế như chưa giải thích được
bản chất bên trong của các hiện tượng kinh tế. Quan niệm chưa đúng về bản
chất của thương mại quốc tế, cho rằng chỉ có một bên có lợi, một bên chịu thiệt,
tổng lợi ích của thương mại quốc tế đem lại cho nền kinh tế thế giới là 0.
Sang đến thế kỷ XVIII trở đi vai trò của ngoại thương được nhìn nhận
tổng thể với các lĩnh vực khác nhau, khắc phục được một số hạn chế của chủ
nghĩa trọng thương về thương mại quốc tế. Tiêu biểu là lý thuyết lợi thế tuyệt
đối của nhà kinh tế học người Anh Adam-Smith (1923- 1790). Ông là người đầu
tiên đưa ra sự phân tích có tính hệ thống về nguồn gốc của thương mại quốc tế.
Theo quan điểm này, một nước chỉ sản xuất các loại hàng hóa tốt nhất các loại

Mô hình thừa nhận rằng hàm sản xuất các loại hàng hóa khác nhau sử dụng các
yếu tố sản xuất theo tỷ lệ khác nhau nhưng hàm sản xuất cho bất kỳ hàng hóa
nào cũng giống nhau ở tất cả các nước. Cho rằng giả sử một quốc gia có nguồn
nhân lực dồi dào sẽ chuyên sâu vào sản xuất hàng hóa sử dụng nhiều lao động
và nhập khẩu hàng hóa sử dụng các yếu tố công nghệ mà trong nước khan hiếm.
Lợi ích thương mại quốc tế sẽ tăng thêm, các quốc gia đều có lợi. So với những
lý thuyết cổ điển, lý thuyết H-O không những giải thích được bản chất của lợi
thế so sánh mà còn cho phép phân tích được tác động của thương mại quốc tế
đến giá cả các yếu tố sản xuất, đến quá trình phân phối và phân phối lại thu
nhập giữa các quốc gia. Tuy mô hình thể hiện những khiếm khuyết trước thực
tiễn hoạt động thương mại quốc tế diễn ra ngày càng phát triển và phức tạp
nhưng cho đến nay lý thuyết vẫn được sử dụng rộng rãi để phân tích các vấn đề
thương mại và tăng trưởng, thương mại và phân phối thu nhập. Có ý nghĩa quan
trọng đối với các nước đang phát triển tham gia hội nhập vào kinh tế thế giới
khi tận dụng lượng nhân công làm lợi thế cạnh tranh để sản xuất các mặt hàng
phù hợp.
1.1.3. Vai trò hoạt động xuất nhập khẩu với sự phát triển kinh tế
Xuất nhập khẩu là hoạt động trung tâm của thương mại quốc tế. Đây là hệ
thống các quan hệ mua bán trong một nền thương mại có tổ chức nhằm mục
đích đẩy mạnh sản xuất hàng hóa phát triển chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tăng
cường cơ sở vật chất kỹ thuật, cải thiện nâng cao mức sống của người tiêu dùng.
Trong điều kiện nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, hoạt động xuất nhập
khẩu mang lại nhiều tác động tích cực cũng như những ảnh hưởng tiêu cực đến
nền kinh tế.
 Những tác động tích cực của hoạt động xuất nhập khẩu đối với nền kinh tế:
- Xuất nhập khẩu tạo điều kiện thúc đẩy sản xuất trong nước phát triển.
Xuất nhập khẩu là lĩnh vực trao đổi, phân phối lưu thông hàng hóa dịch vụ với
nước ngoài, nối liền sản xuất và tiêu dùng trong nước với sản xuất và tiêu thụ
trên thế giới. Trong quá trình tái sản xuất mở rộng thì khâu phân phối và lưu
thông này được coi là khâu quan trọng, quyết định tới sản xuất. Sản xuất có phát

phát triển, các doanh nghiệp phải đáp ứng được nhu cầu của người tiêu dùng,
hay nói cách khác phải đổi mới,hoàn thiện sản phẩm, đầu tư đổi mới công nghệ,
nâng cao tay nghề trình độ người lao động. Xuất nhập khẩu nâng cao hiệu quả
hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp.
- Tạo công ăn việc làm cho người lao động, nhất là ở các khu chế xuất,
khu công nghiệp, tăng thu nhập và mức sống cho người dân. Xuất nhập khẩu
tạo nên những chuyển biến mới về phân công lao động xã hội.
- Đẩy mạnh hoạt động xuất nhập khẩu góp phần mở rộng và thúc đẩy
quan hệ kinh tế đối ngoại, thúc đẩy quá trình liên kết kinh tế, xã hội giữa các
nước. Thông qua đó góp phần ổn định tình hình kinh tế chính trị của quốc gia,
khu vực và thế giới. Thật vậy thông thường hoạt động thương mại, hoạt động
xuất nhập khẩu ra đời sớm hơn các hoạt động kinh tế đối ngoại nên nó là cơ sở
để mở rộng quan hệ này phát triển. Ví dụ hoạt động xuất nhập khẩu phát triển
làm quan hệ tín dụng, thanh toán quốc tế, vân tải quốc tế… phát triển.
- Xuất nhập khẩu thúc đẩy quá trình thu hút vốn đầu tư nước ngoài vào
trong nước.
- Thương mại quốc tế hay xuất nhập khẩu kích thích nhu cầu trong
nước và tạo ra những nhu cầu mới.
 Những tác động tiêu cực của hoat động xuất nhập khẩu đối với nền kinh tế
- Hàng hóa cạnh tranh cả trong nước và nước ngoài, khi mức độ cạnh
tranh trở nên quá gay gắt tạo nên những bất cập rối ren trong quan hệ thương
mại. Nếu không kiểm soát chặt chẽ và kịp thời gây nên những thiệt hại về kinh
tế và quan hệ thương mại, ngoại giao giữa các nước.
- Xuất nhập khẩu hàng hóa vào một quốc gia dễ tồn tại các hiện tượng
xấu như buôn lậu, trốn thuế, hàng giả, kém chất lượng. Nhất là ở các cửa khẩu,
nơi cán bộ hải quan kiểm tra hàng hóa ra vào biên giới dễ xảy ra hiện tượng một
số cán bộ tha hóa đạo đức, tiếp tay cho những hành vi xấu…
- Xuất nhập khẩu là sự trao đổi hàng hóa dịch vụ giữa các nước thông qua
quan hệ mua bán nhằm mục đích kinh tế và thu lợi nhuận. Nó chịu sự tác động
của hệ thống quản lý, chính sách, luật pháp không chỉ của một nước. Quan hệ