ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGÔ VĂN HÙNG

SỬ DỤNG PHÓNG SỰ NGẮN
TRONG CHƢƠNG TRÌNH THỜI SỰ TRÊN SÓNG
TRUYỀN HÌNH ĐỊA PHƢƠNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ

HÀ NỘI - 2019


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGÔ VĂN HÙNG

SỬ DỤNG PHÓNG SỰ NGẮN
TRONG CHƢƠNG TRÌNH THỜI SỰ TRÊN SÓNG
TRUYỀN HÌNH ĐỊA PHƢƠNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH BÁO CHÍ
Mã số: 60.32.01.01
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học

Chủ tịch hội đồng

PGS. TS Dƣơng Xuân Sơn


Thời sự Đài PT -TH tỉnh Quảng Ngãi nơi tôi khảo sát thực hiện luận văn.
Trong điều kiện hạn chế về thời gian cũng như năng lực của bản thân,
luận văn không tránh khỏi những thiếu sót, tác giả rất mong nhận được sự
giúp đóng góp ý kiến của Hội đồng chấm luận văn, của bạn bè, đồng nghiệp
và các thầy cô để luận văn có thể hoàn thiện hơn.
Hà Nội, 2019
Tác giả

Ngô Văn Hùng


MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ............................................................ 4
DANH MỤC BẢNG BIỂU, MINH HỌA ..................................................... 5
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 6
1. Lý do lựa chọn đề tài................................................................................... 6
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề: ........................................................................ 9
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu: ......................................................... 11
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu: .......................................................... 13
5. Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu: ............................................ 13
6. Đóng góp mới của đề tài: .......................................................................... 15
7. Kết cấu của luận văn: ............................................................................... 16
CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA PHÓNG SỰ TRUYỀN HÌNH .... 17
1.1. Khái niệm phóng sự truyền hình .......................................................... 17
1.1.1 Nguồn gốc sự ra đời của phóng sự truyền hình ................................ 17
1.1.2 Khái niệm phóng sự truyền hình ........................................................ 18
1.1.3. Đặc trƣng của phóng sự truyền hình ................................................ 23
1.2 Đặc trƣng về thể loại ............................................................................ 23
1.2.1 Đặc trƣng về hình ảnh, âm thanh .................................................. 24
1.2.2 Đặc trƣng về thời lƣợng................................................................... 24

2.3.1. Về nội dung .......................................................................................... 44
2.3.2. Chƣơng trình thời sự phản ánh sự kiện, vấn đề .............................. 48
2.3.3. Về hình thức......................................................................................... 51
2.3.4. Nhận xét chung .................................................................................... 60
2.3.5. Công chúng truyền hình Bắc Giang .................................................. 61
2.4 Thực trạng sử dụng phóng sự ngắn trong bản tin thời sự truyền hình:. 63
2.4.1 Thực trạng nguồn thông tin sử dụng trong phóng sự: ..................... 63
2


2.4.2 Khảo sát phóng sự ngắn đƣợc sử dụng trong các bản tin thời sự
truyền hình: ................................................................................................... 66
Tiểu kết chƣơng 2 .......................................................................................... 77
CHƢƠNG 3: NHỮNG GIẢI PHÁP ĐỂ NÂNG CAO CHẤT LƢỢNG
PHÓNG SỰ NGẮN TRONG CHƢƠNG TRÌNH THỜI SỰ TRÊN SÓNG
TRUYỀN HÌNH ĐỊA PHƢƠNG ................................................................. 78
3.1. Những thành công và hạn chế của phóng sự ngắn trong chƣơng trình
thời sự truyền hình:....................................................................................... 78
3.1.1. Những thành công của phóng sự ngắn trong chƣơng trình thời sự
truyền hình: ................................................................................................... 78
3.1.2. Những hạn chế và nguyên nhân hạn chế của phóng sự ngắn trong
chƣơng trình thời sự truyền hình: ............................................................... 79
3.2. Những thuận lợi và khó khăn khi thực hiện phóng sự ngắn trong
chƣơng trình thời sự truyền hình: ............................................................... 83
3.2.1. Những thuận lợi: ................................................................................. 83
3.2.2. Một số những khó khăn:..................................................................... 84
3.3 Những giải pháp thúc đẩy sử dụng phóng sự ngắn và nâng cao chất
lƣợng phóng sự ngắn trên sóng truyền hình địa phƣơng: ........................ 85
3.3.2. Giải pháp về hoạt động quản lý, nhân sự: ........................................ 86
3.3.3. Giải pháp về xã hội hóa nguồn kinh phí, chính sách và chế độ cho

VNESW: Kênh truyền hình thông tấn
TTXH: Truyền thông xã hội
MXH: Mạng xã hội
KTS: Kỹ thuật số
CNTT: Công nghệ thông tin

4


DANH MỤC BẢNG BIỂU, MINH HỌA
Biểu đồ2.1: Tỷ lệ theo dõi bản tin thời sự kênh BGTV ................................... 63
Biểu đồ 2.2: Khảo sát chuyên mục khán giả quan tâm................................... 64
Biểu đồ 2.3: Đánh giá nội dung thông tin trong phóng sự ............................. 65
Biểu đồ 2.4: Đánh giá độ hài lòng của khán giả ............................................ 66
Bảng 2.1: Khảo sát số lượng phóng sự trong bản tin thời sự hàng ngày của
kênh BGTV .................................................................................................. 69
Bảng 2.2: Khảo sát số lượng tin và phóng sự trong bản tin thời sự trưa ngày
24/9/2018 ......................................................................................................... 71
Bảng 2.3: Khảo sát số phóng sự trong bản tin thời sự tối ngày 26/9/2018 .... 72
Bảng 2.4: Bảng khảo sát số lượng phóng sự ở các lĩnh vực kinh tế, chính trị,
xã hội trong bản tin thời sự trên kênh BGTV .................................................. 74

5


MỞ ĐẦU
1. Lý do lựa chọn đề tài
Trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ của phương tiện truyền thông hiện
đại, đòi hỏi mỗi cơ quan báo chí, trong đó có hệ thống các Đài truyền hình từ
Trung ương tới địa phương đều phải không ngừng nâng cao chất lượng sản

Xã hội ngày càng phát triển, đặc biệt thời kỳ công nghiệp 4.0 đã tác động
lớn đối với những làm báo, trong đó có báo truyền hình. Sự ra đời của các
thiết bị máy ghi hình hiện đại, nhỏ gọn, tiện ích, hay chỉ đơn giản là những
chiếc Smartphone cũng có thể giúp phóng viên thành công với những hình
ảnh ấn tượng cho tác phẩm của mình. Những phóng sự này thường gây ấn
tượng và thu hút đối với người xem, nhất là dạng phóng sự điều tra, những
phóng sự liên quan tới các vấn đề mà dư luận xã hội quan tâm... Trong tổng
thể một chương trình thời sự truyền hình, ngoài những tin tức được cập nhập
thường xuyên, liên tục trong ngày, những phóng sự được sử dụng trong
chương trình thời sự luôn được quan tâm, chú trọng và được cơ quan báo chí
đầu tư nhiều thời gian, công sức, trí tuệ tập thể để sản xuất. Vì đây là những
phóng sự " đinh" được lãnh đạo Đài và đội ngũ Biên tập viên sử dụng trong "
giờ vàng" của chương trình thời sự.
Phóng sự truyền hình luôn theo sát các các sự kiện tình huống nổi bật
trong dòng thời sự chủ lưu phản ánh đời sống chính trị, xã hội, văn hóa, kinh
tế đất nước ta. Nhiều phóng sự truyền hình đề cập, phát hiện, cảnh tỉnh công
chúng khán giả về những vấn đề nhức nhối, những mâu thuẫn nẩy sinh cũng
như những nguy cơ tiềm tàng trong xã hội mà có cả những nguyên nhân chủ
quan của con người, cản trở tới sự phát triển đi lên về mọi mặt kinh tế chính
trị, văn hóa, xã hội.

7


Vì khung thời lượng chương trình thời sự của mỗi Đài truyền hình khác
nhau nên lượng phóng sự sử dụng trong mỗi chương trình thời sự cũng nhiều
ít khác nhau. Trước đây phóng sự trong chương trình thời sự của Đài Truyền
hình Việt Nam có độ dài từ 3-4 phút, đối với Đài truyền hình địa phương có
thể lên tới 6 - 7 phút. Thế nhưng, hiện nay việc sản xuất phóng sự ngắn đã có
nhiều thay đổi, và giới hạn trong khoảng 2 - 3 phút, thậm chí 1 phút và có thể

2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề:
Trong các loại hình báo chí nói chung bao gồm cả Truyền hình nói
riêng, phóng sự là một thể loại báo chí quan trọng với khả năng thông tin thời
sự chính xác trên nhiều khía cạnh của vấn đề thông qua góc quan sát, nhìn
nhận sự kiện, nhân vật của nhà báo, phóng viên.
Trong hoạt động nghiên cứu lý luận báo chí học, có rất nhiều công trình
nghiên cứu về thể loại phóng sự báo chí nói chung và thể loại phóng sự truyền
hình nói riêng. Ở cấp độ sách giáo khoa, cuốn “Giáo trình báo chí truyền
hình” của PGS.TS Dương Xuân Sơn được xem là giáo trình đầu tiên của Việt
Nam về môn truyền hình. Trên cơ sở tập hợp các bài giảng của giảng viên về
môn học này năm 1991, giáo trình đã trình bày một cách hệ thống các vấn đề
của báo chí truyền hình như: vị trí, vai trò, lịch sử ra đời và phát triển của
truyền hình, khái niệm, đặc trưng, nguyên lý của truyền hình, các thể loại
truyền hình. Trong cuốn "Sản xuất chương trình truyền hình" của TS Trần
Bảo Khánh năm 2003 đã đề cập đến sản xuất các chương trình truyền hình,
thể loại phóng sự trong sản xuất chương trình truyền hình. Đây đều là công
trình nghiên cứu công phu, tâm huyết của tác giả, đồng thời là tư liệu quý giá
để tác giả luận văn có thể tham khảo.
Trong kho tàng tư liệu tham khảo nghiệp vụ có rất nhiều cuốn sách
nghiên cứu và giảng dạy của các tác giả có kinh nghiệm trong nghề làm báo,
như: cuốn “Phóng sự truyền hình” (Nxb Thông Tấn) của tác giả người Pháp
9


Brigitte Besse và Didierr Desormeaux được ấn hành tại Pháp. Cuốn sách đã
đề cập kỹ lưỡng các kỹ năng, phương pháp làm một phóng sự truyền hình; từ
những quy tắc tiếp cận, xử lý các sự kiện đến sản xuất thông tin; cách xây
dựng phóng sự, cách dàn dựng cảnh, bố trí kỹ thuật trường quay, âm thanh,
hình ảnh; cách viết, biên tập lời bình…; cuốn sách “Ký giả chuyên nghiệp”
của Jonh Hohenberg do Hội bảo trợ Việt – Mỹ ấn hành; cuốn “Sổ tay phóng

CTTS truyền hình hay, hấp dẫn là hết sức cần thiết. Mặt khác, hiện chưa có
một công trình khoa học nào nghiên cứu chuyên sâu một cách tổng thể hệ
thống, chi tiết thực trạng chất lượng phóng sự trong CTTS, những hạn chế bất
cập, năng lực sản xuất của Đài PT-TH Bắc Giang. Bên cạnh kế thừa những kết
quả nghiên cứu trước và từ hoạt động thực tiễn tác giả sẽ đi sâu nghiên cứu
thực hiện mục tiêu, nội dung của đề tài luận văn. Qua đó, góp phần nâng cao
hơn nữa chất lượng CTTS truyền hình của Đài PT-TH Bắc Giang.
Như vậy, có thể khẳng định đề tài " Sử dụng phóng sự ngắn trong chương
trình thời sự trên sóng truyền hình địa phương" là một đề tài mới, không bị
trùng lặp với bất kỳ một đề tài nào trước đó.
Do hạn chế về mặt thời gian, lượng trang và khả năng thực hiện mà tác
giả sẽ tập trung nghiên cứu quy trình sản xuất chi tiết khi sản xuất phóng sự
trong bản tin thời sự của Đài PT- TH Bắc Giang và tham khảo thêm việc sử
dụng phóng sự ngắn trong chương trình thời sự của Đài PT - TH Quảng Ngãi.
Vì vậy, tác giả hy vọng luận văn sẽ là công trình nghiên cứu bước đầu nhằm
phát triển những lý luận về sau trong các đề tài liên quan.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu:
3.1. Mục đích:
Đề tài nghiên cứu này nhằm làm rõ những vấn đề liên quan đến thể loại
phóng sự truyền hình trên phương diện lý luận và thực tiễn, tiềm năng và ứng
dụng, cơ hội kế thừa phát triển có sáng tạo những nguyên tắc và giá trị của thể
11


loại phóng sự báo chí truyền thống. Thông qua việc nhận dạng phóng sự thời
sự, tác giả đưa ra một số tiêu chí có tính gợi mở về cách thức thực hiện phóng
sự thời sự, nhằm từng bước hoàn thiện và nâng cao chất lượng phóng sự trong
các chương trình thời sự của Đài PT- TH Bắc Giang cũng như các đài truyền
hình địa phương hiện nay.
Bắt nguồn từ tính cấp thiết của đề tài và lịch sử nghiên cứu vấn đề,

4.2 Phạm vi nghiên cứu:
Hiện nay, phóng sự được sử dụng phổ biến ở tất cả các bản tin,
chương trình thời sự và các chuyên mục hàng ngày trên sóng của Đài
THVN cũng như các Đài PT - TH địa phương. Tuy nhiên, theo tác giả,
những phóng sự thực sự có chất lượng chủ yếu được đưa vào chương
trình thời sự buổi tối lúc 19h đối với Đài THVN và 19h40' trên sóng
của Đài truyền hình địa phương, đây được xem là " giờ vàng" - thời
điểm thu hút được đông đảo lượng khán giả theo dõi. Những phóng sự
này có khả năng tạo hiệu quả thông tin cao về mặt xã hội, mang đậm
dấu ấn và đặc trưng thể loại nhất. Ngoài ra, do hạn chế thời gian, tác giả
xin được khảo sát đề tài nghiên cứu trong phạm vi chương trình thời sự
lúc 6h00'; Chương trình thời sự lúc 11h30'; Chương trình thời sự tổng
hợp lúc 19h40' trên sóng của Đài PT - TH Bắc Giang và tham khảo
thêm chương trình thời sự của Đài PT - TH Quảng Ngãi, đại diện cho
khu vực miền trung. Thời gian khảo sát từ tháng 6/2018 đến tháng
12/2018.
5. Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu:
5.1. Cơ sở lý luận:
Đề tài nghiên cứu này dựa trên nền tảng của chủ nghĩa Mác - Lê nin, tư
tưởng Hồ Chí Minh; đường lối - chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật
của Nhà nước đối với báo chí và hoạt động báo chí. Đề tài nghiên cứu cũng
13


kế thừa và phát huy có sáng tạo các lý luận báo chí, những tiêu chí và giá trị
của thể loại phóng sự báo chí truyền thống.
5.2. Phƣơng pháp:
Để thực hiện đề tài này, tác giả lựa chọn một số phương pháp nghien
cứu cụ thể như sau:
Phương pháp thu thập tài liệu: sử dụng các sách, tài liệu, các bài viết

phóng sự ngắn trong bản tin thời sự truyền hình như: việc quản lý tổ chức sản
xuất, biên tập, quay phim,… nhằm tiếp cận những khó khăn và thuận lợi trong
việc khai thác và triển khai các đề tài phóng sự ngắn.
Phương pháp lịch sử: Nghiên cứu quá trình hình thành và phát triển của
chương trình thời sự của Đài PT - TH Bắc Giang
Dạng thiết kế nghiên cứu:
Sử dụng bảng hỏi (anket) nhằm nghiên cứu công chúng là người trong
nghề hoặc chỉ đơn giản là người xem truyền hình để tìm hiểu cách cảm thụ,
hiệu quả thông tin truyền hình; giúp người trong nghề rút ra những bài học
kinh nghiệm cho các sản phẩm phóng sự ngắn trong bản tin thời sự truyền
hình.
Công cụ thu thâp và xử lý dữ liệu: bảng hỏi, phần mềm thống kê SPSS
dành riêng cho phiếu điều tra công chúng báo chí.
6. Đóng góp mới của đề tài:
Đóng góp mới về khoa học của đề tài là đã nhận dạng được tương đối
đầy đủ, chính xác về phóng sự được phát sóng phổ biến trong các chương
trình thời sự của Đài PT - TH địa phương. Trên cơ sở này, đề tài bước đầu xác
lập được một số tiêu chí khoa học để có thể áp dụng vào thực tiễn hoạt động
lao động sáng tạo và sản xuất phóng sự phục vụ cho các bản tin, chương trình
thời sự hàng ngày trên sóng Đài PT - TH Bắc Giang cũng như Đài PT - TH
địa phương.
15


6.1.Ý nghĩa lý luận:
Luận văn góp phần bổ sung và phát triển hệ thống lý thuyết về phóng
sự ngắn trong bản tin thời sự truyền hình. Từ việc đi sâu vào đề tài Sử dụng
phóng sự ngắn trong chương trình thời sự trên sóng truyền hình địa phương",
luận văn sẽ có những đóng góp về mặt phát hiện những yếu tố đằng sau tác
động, ảnh hưởng tới các sản phẩm phóng sự trong bản tin thời sự. Các nội

tiền đề của báo chí và điện ảnh, phóng sự truyền hình đầu tiên do hãng phát
thanh và truyền hình Anh quốc (BBC) thực hiện vào năm 1937 khi vua
George VI đăng quang. Trước đó, hàng loạt các bộ phim nhựa " Tầu vào ga
Lixiôta", " Bữa ăn sáng của em bé",.... được công chiếu như là những phóng
sự hình ảnh, bởi vì họ đã " không sắp xếp các sự kiện, không có yếu tố trình
bày, diễn xuất kiểu sân khấu, chưa hề có các diễn viên, kịch bản, cảnh trí là
những phần tất yếu của phim truyện hiện đại". Sự ra đời của những bộ phim
này nhằm mục đích thỏa mãn đầu óc hiếu kỳ của người xem về các sự kiện,
về các vùng đất xa xôi và mới lạ. Có thể nói, phóng sự truyền hình là bước
phát triển về chất lượng của phóng sự tài liệu điện ảnh.
Tại Việt Nam trước năm 1945, hành trình của viễn chinh Pháp đã kéo
theo sự du nhập các tác phẩm điện ảnh, cùng với những ảnh hưởng của những
nền văn hóa phương Tây. Nền điện ảnh cách mạng được đánh dấu bằng
những bộ phim tài liệu đầu tiên như: " Hồ Chủ tịch từ Pháp trở về", " Trận
đánh Ô Cầu Dền năm 1946", và sau đó là bộ phim truyện nhựa " Chung một
dòng sông" (1958). Tiếp theo đó, sự ra đời đều đặn hơn của những thước
phim thời sự đã kịp thời bám sát cuộc kháng chiến chống Mỹ ví đại của toàn
dân tộc. " Đây là những viên gạch đầu tiên xây dựng thể loại phóng sự trên
truyền hình".
Kể từ ngày 7/9/1970, sự ra đời của vô tuyến truyền hình Việt Nam đã
tạo một diện mạo cho nền báo chí nước nhà. Là một thể loại độc lập, phóng
17


sự truyền hình cũng đã bắt đầu nổi danh với những tác phẩm như" " Hà Nội
năm ngày đọ sức", " Tiếng trống trường" và đặc biệt là " Điện Biên Phủ trên
không". Phóng sự truyền hình thời kỳ này đã phản ánh kịp thời những thắng
lợi vang dội của dân tộc ta trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.
Với trình độ của đội ngũ những người làm báo hình ngày càng cao,
cùng với phương tiện kỹ thuật và công nghệ ngày càng hiện đại, phóng sự

chuyện đó là có thật. Sự tham gia của nhiều nhân tố, sự tôn trọng sự thật cũng
như tôn trọng các góc nhìn của những nhân tố trong câu chuyện đó đã làm nê
nmột sản phẩm mà chúng ta gọi đó là " phóng sự", mang đặc trưng bản chất
khác với " tin).
Cũng bàn về khái niệm " phóng sự truyền hình", tác giả Tô Hoàng
trong bài viết " Một vài hướng mở cho phim phóng sự, tài liệu truyền hình" (
Tạp chí Người làm báo số tháng 4/1999) cho rằng: Nói đến phim phóng sự tài liệu truyền hình là nói đến những gì liên quan trực tiếp, gần gũi với mục
đích tuyên truyền, cổ động, thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng và
Nhà nước, đó là nói tới những vấn đề vĩ mô thuộc phương diện dân số - kế
hoạch hóa gia đình, kinh tế, là nói đến những kích thước hoành tráng của các
lễ lạt, các dịp kỷ niệm, năm chẵn của các binh chủng, các ngành, các nghề,
...[14].
Với sự mở rộng cả về không gian và thời gian, phóng sự cho phép nhà
báo truyền hình khắc họa một cách chi tiết, cụ thể về tiến trình vận động của
các sự kiện, hiện tượng, về logic phát triển cũng như các quan hệ chính yếu
của vấn đề. Vì thế, phóng sự truyền hình tác động mạnh mẽ đến nhận thức,
cũng như tình cảm của công chúng khán giả, tạo ra ở họ những thái độ, phản
ứng một cách nhanh chóng và tức thời.
Phóng sự truyền hình còn là thể loại mà ở đó nhà báo truyền hình có
thể sử dụng tất cả các thủ pháp có tính nghệ thuật trong phản ánh hiện thực,
20


như các thủ pháp ghi hình, âm nhạc, dàn dựng... nhằm làm tăng hiệu quả tác
động về phương diện thông tin và thẩm mỹ. Trong phóng sự, hiện thực cuộc
sống được phản ánh không chỉ đơn giản, cụ thể, mà là hiện thực đã được nhận
thức, trong những mối quan hệ, thể hiện tình cảm, thái độ và trách nhiệm của
nhà báo truyền hình.
Tóm lại, tổng hợp từ những quan niệm nói trên và qua kinh nghiệm
thực tiễn hoạt động nghề nghiệp, tác giả đã mạnh dạn đưa ra một khái niệm về