ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

HOA HỒNG THÚY

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN NGỮ VĂN THEO
ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở
CÁC TRƯỜNG THPT THỊ XÃ TỪ SƠN, TỈNH BẮC NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2020


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

HOA HỒNG THÚY

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN NGỮ VĂN THEO
ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở
CÁC TRƯỜNG THPT THỊ XÃ TỪ SƠN, TỈNH BẮC NINH
Ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 8140114

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Nguyễn Thị Thanh Huyền

THÁI NGUYÊN - 2020


trên địa bàn thị xã Từ Sơn; cảm ơn bạn bè, đồng nghiệp và gia đình đã động
viên, nhiệt tâm, nhiệt tình giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành
luận văn.
Trong quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài, mặc dù đã có nhiều cố
gắng nhưng luận văn không thể tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót. Kính mong
nhận được sự đóng góp ý kiến của các nhà khoa học, các thầy cô giáo, bạn bè
đồng nghiệp để luận văn được hoàn chỉnh hơn.
Xin trân trọng cảm ơn!
Thái Nguyên, tháng 6 năm 2020
Tác giả luận văn

Hoa Hồng Thúy

ii


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN .................................................................................................i
LỜI CẢM ƠN......................................................................................................ii
MỤC LỤC ..........................................................................................................iii
DANH MỤC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT ...........................................................iv
DANH MỤC CÁC BẢNG ..................................................................................v
MỞ ĐẦU.............................................................................................................1
1. Lý do chọn đề tài .............................................................................................1
2. Mục đích nghiên cứu .......................................................................................2
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu.................................................................3
4. Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài ......................................................................3
5. Giả thuyết khoa học .........................................................................................3
6. Giới hạn, phạm vi nghiên cứu của đề tài .........................................................3
7. Phương pháp nghiên cứu .................................................................................4

hướng phát triển năng lực học sinh .........................................................17
1.3.3. Mục tiêu dạy học môn Ngữ văn theo định hướng phát triển năng lực
học sinh ở trường trung học phổ thông ...................................................18
1.3.4. Những năng lực cần hình thành cho học sinh thông qua dạy học môn
Ngữ văn ở trường trung học phổ thông ...................................................20
1.3.5. Nội dung dạy học môn Ngữ văn theo định hướng phát triển năng lực
học sinh ở trường trung học phổ thông ...................................................23
1.3.6. Phương pháp dạy học môn Ngữ văn theo định hướng phát triển năng
lực học sinh ở trường trung học phổ thông .............................................25
1.3.7. Hình thức tổ chức dạy học môn Ngữ văn theo định hướng phát triển
năng lực học sinh ở trường trung học phổ thông ....................................28
1.3.8. Kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học môn Ngữ văn theo định hướng phát
triển năng lực học sinh ở trường trung học phổ thông ............................29
1.4.

Quản lý hoạt động dạy học môn Ngữ văn theo định hướng phát triển
năng lực học sinh ở trường trung học phổ thông ....................................30

1.4.1. Quản lý thực hiện mục tiêu, chương trình dạy học môn Ngữ văn theo
định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường trung học phổ thông
....30
1.4.2. Quản lý đổi mới phương pháp dạy học môn Ngữ văn theo định hướng
phát triển năng lực học sinh ở trường trung học phổ thông ....................32
1.4.3. Quản lý hình thức tổ chức dạy học môn Ngữ văn theo định hướng phát
triển năng lực học sinh ở trường trung học phổ thông ............................33
1.4.4. Quản lý hoạt động học môn Ngữ văn của học sinh theo định hướng
phát triển năng lực ở trường trung học phổ thông...................................34
1.4.5. Quản lý kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học môn Ngữ văn theo định
hướng phát triển năng lực học sinh ở trường trung học phổ thông
............34


Khái quát về khảo sát thực trạng .............................................................45

2.2.1. Mục tiêu khảo sát.....................................................................................45
2.2.2. Đối tượng khảo sát...................................................................................45
2.2.3. Nội dung khảo sát ....................................................................................45
2.2.4. Phương pháp và cách xử lý số liệu khảo sát............................................46
2.3.

Thực trạng hoạt động dạy học môn Ngữ văn theo định hướng phát triển
năng lực học sinh ở các trường THPT thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh
........47

2.3.1. Thực trạng nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên Ngữ văn và học
sinh các trường THPT thị xã Từ Sơn về dạy học theo định hướng phát
triển năng lực học sinh ............................................................................47
2.3.2. Thực trạng thực hiện mục tiêu môn Ngữ văn theo định hướng phát
triển năng lực học sinh ở các trường THPT thị xã Từ Sơn .....................48
2.3.3. Thực trạng thực hiện nội dung dạy học môn Ngữ văn theo định hướng
5


phát triển năng lực học sinh.....................................................................51

6


2.3.4. Thực trạng sử dụng phương pháp dạy học môn Ngữ văn theo định
hướng phát triển năng lực học sinh .........................................................55
2.3.5. Thực trạng hình thức tổ chức dạy học môn Ngữ văn theo định hướng


2.6.1. Kết quả đạt được......................................................................................76
2.6.2. Tồn tại, hạn chế .......................................................................................77
2.6.3. Nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế ................................................78
Kết luận chương 2..............................................................................................78

7


Chương 3. BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN
NGỮ VĂN THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC
HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG THPT THỊ XÃ TỪ SƠN, TỈNH
BẮC NINH .............................................................................................81
3.1.

Nguyên tắc đề xuất các biện pháp ...........................................................81

3.1.1. Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu của chương trình giáo dục phổ thông
...81
3.1.2. Nguyên tắc phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh......81
3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống ..........................................................81
3.1.4. Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn..........................................................82
3.1.5. Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả ..........................................................82
3.2.

Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Ngữ văn ở các trường THPT
thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh theo định hướng phát triển năng lực học
sinh...........................................................................................................82

3.2.1. Biện pháp 1: Tổ chức bồi dưỡng nâng cao nhận thức cho đội ngũ cán bộ

1. Kết luận........................................................................................................107
2. Khuyến nghị.................................................................................................108
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .....................................................111
PHỤ LỤC

viii


DANH MỤC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
Viết tắt

Viết đầy đủ

BGH

Ban giám hiệu

CBGV

Cán bộ giáo viên

CBQL, GV, CNV

Cán bộ quản lý, giáo viên, công nhân viên

CM

Chuyên môn

CNTT


GVDG

Giáo viên dạy giỏi

HĐDH

Hoạt động dạy học

HS

Học sinh

HTTC

Hình thức tổ chức

KTĐG

Kiểm tra đánh giá

PPCT

Phân phối chương trình

PPDH

Phương pháp dạy học

PTDH


iv


Viết tắt

Viết đầy đủ

TDTT

Thể dục thể thao

THCS

Trung học cơ sở

THPT

Trung học phổ thông

THPT QG

Trung học phổ thông quốc gia

TPVH

Tác phẩm văn học

TPVH


Bảng 2.14.
Bảng 3.1.
Bảng 3.2.
Bảng 3.3.

Các năng lực môn Ngữ văn THPT cần hình thành cho học sinh..20
Bảng thống kê đội ngũ giáo viên các trường THPT thị xã Từ Sơn
Khảo sát nhận thức của CBQL, GV và HS về tầm quan trọng
của dạy học Ngữ văn theo định hướng PTNL HS ........................47
Kết quả khảo sát thực trạng CBQL và GV thực hiện mục tiêu
dạy học Ngữ văn theo định hướng PTNL HS ...............................49
Thực trạng thực hiện nội dung dạy học môn Ngữ văn theo định
hướng PTNL HS ...........................................................................51
Thực trạng sử dụng phương pháp dạy học môn Ngữ văn theo
định hướng phát triển năng lực học sinh......................................55
Thực trạng hình thức dạy học Ngữ văn theo định hướng PTNL
Thực trạng kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học môn Ngữ văn ......58
Khảo sát thực trạng quản lý thực hiện mục tiêu dạy học môn
Ngữ văn theo định hướng phát triển năng lực HS .......................60
Thực trạng quản lý đổi mới phương pháp dạy học môn Ngữ văn
theo định hướng PTNL HS ...........................................................62
Thực trạng quản lý hình thức tổ chức dạy học Ngữ văn theo
định hướng PTNL HS ...................................................................65
Khảo sát về thực trạng quản lý hoạt động học môn Ngữ văn của
HS các trường THPT thị xã Từ Sơn..............................................67
Thực trạng quản lý việc đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học
tập môn Ngữ văn theo định hướng PTNL HS ..............................69
Thực trạng quản lý việc sử dụng cơ sở vật chất, phương tiện dạy
học môn Ngữ văn theo định hướng PTNL HS..............................71
Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng tới quản lý dạy học môn Ngữ

đào tạo nguồn nhân lực, phát triển toàn diện phẩm chất, năng lực của người học
đáp ứng yêu cầu xây dựng và phát triển đất nước trong thời kỳ mới.
Trong hệ thống giáo dục nước ta, THPT là cấp học cuối cùng của giáo
dục phổ thông, là nơi tạo tiền đề, điều kiện để học sinh chuyển sang giai đoạn
giáo dục nghề nghiệp và tham gia vào quá trình lao động trong xã hội. Ở giai
đoạn này, học sinh cần được cung cấp những kiến thức khoa học tổng hợp, hình
thành các kỹ năng học tập ở bậc giáo dục tiếp theo, các kỹ năng lao động và
thái độ, giá trị sống phù hợp với sự trưởng thành về nhân cách. Dạy học theo
định hướng phát triển năng lực học sinh giúp học sinh phát triển tốt nhất phẩm
chất và năng lực của mình, có các kỹ năng cần thiết để giải quyết linh hoạt các
vấn đề nảy sinh của thực tiễn. Điều này đòi hỏi các trường THPT phải quan tâm
phát huy vai trò

2


của tất cả các môn học vào quá trình này. Môn Ngữ văn là một trong những
môn học quan trọng góp phần bồi dưỡng kiến thức, định hướng giá trị nhân
cách, tình cảm, thái độ và kỹ năng sống cho học sinh. Ngoài ra, kiến thức Ngữ
văn trong chương trình THPT còn giúp bồi dưỡng tâm hồn cho học sinh cùng
các hành vi cao đẹp như: quý trọng gia đình, bạn bè, thầy cô; phê phán các thói
hư, tật xấu trong xã hội, tôn trọng lẽ phải, công bằng và hướng tới các giá trị
nhân văn tích cực. Như vậy, hoạt động dạy học môn Ngữ văn ở trường THPT
tạo nền tảng quan trọng, cung cấp những nhân cách tốt cho xã hội. Hoạt động
này chỉ có kết quả tốt, đáp ứng được yêu cầu của xã hội nếu được tổ chức, quản
lý khoa học, đúng định hướng và có hiệu quả.
Trong thời gian qua, cùng với đổi mới các khâu, các bước của quá trình
giáo dục, các trường THPT thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh đã có nhiều cố gắng
đổi mới trong công tác quản lý HĐDH nói chung và dạy học môn Ngữ văn nói
riêng theo định hướng phát triển năng lực học sinh. Tuy nhiên trên thực tế, bên

hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THPT.
4.2. Khảo sát, đánh giá thực trạng quản lý HĐDH môn Ngữ văn theo
định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THPT thị xã Từ Sơn, tỉnh
Bắc
Ninh.
4.3. Đề xuất các biện pháp quản lý HĐDH môn Ngữ văn theo định hướng
phát triển năng lực học sinh ở các trường THPT thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh.
5. Giả thuyết khoa học
HĐDH môn Ngữ văn theo định hướng PTNL HS ở các trường THPT thị
xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh trong thời gian qua đã được quan tâm, thực hiện, tuy
nhiên, vẫn còn một số bất cập. Nếu đề xuất và thực hiện một cách đồng bộ các
biện pháp quản lý HĐDH môn Ngữ văn theo định hướng PTNL HS một cách
khoa học, phù hợp với điều kiện thực tiễn nhà trường và đặc điểm học sinh thì
sẽ nâng cao hiệu quả dạy học môn Ngữ văn, phát triển được NLHS, góp phần
nâng cao chất lượng dạy học ở các trường THPT thị xã Từ Sơn.
6. Giới hạn, phạm vi nghiên cứu của đề tài

4


- Giới hạn về nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu, đề xuất các biện
pháp quản lý HĐDH môn Ngữ văn theo định hướng PTNL HS của Hiệu trưởng
ở các

5


trường THPT thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh. Giới hạn nội dung nghiên cứu trong
chương trình Ngữ văn lớp 10,11.
- Thời gian: Từ tháng 8/2019 đến tháng 4/2020.

- Phương pháp chuyên gia: Xin ý kiến lãnh đạo và chuyên viên Sở
GD&ĐT phụ trách môn Ngữ văn, Hiệu trưởng, Phó hiệu trưởng, GV dạy Ngữ
văn trong các nhà trường nhằm đánh giá mức độ cấp thiết và tính khả thi của
các biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Ngữ văn theo định hướng PTNL
HS mà luận văn đề xuất.
7.3. Phương pháp xử lý số liệu
Sử dụng toán thống kê để xử lý, tổng hợp số liệu thu được, trên cơ sở đó
rút ra kết luận khoa học, nhận xét mang tính khái quát.
8. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và khuyến nghị, Danh mục tài liệu tham
khảo và Phụ lục; nội dung chính của luận văn được cấu trúc 3 chương:
- Chương 1: Cơ sở lí luận về quản lý hoạt động dạy học môn Ngữ văn
theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường trung học phổ thông.
- Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Ngữ văn theo
định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường trung học phổ thông thị
xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh.
- Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Ngữ văn theo
định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THPT thị xã Từ Sơn, tỉnh
Bắc Ninh.

7


Chương 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN
NGỮ VĂN THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC
SINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
1.1.1. Trên thế giới
Tiếp cận năng lực trong giáo dục nói chung, dạy học nói riêng được hình

hội dạy học thích ứng với các đối tượng khác nhau; Hiểu và sử dụng các cách
thức dạy học đa dạng để khuyến khích sự phát triển tư duy phê phán, khả năng
giải quyết vấn đề và các kỹ năng hoạt động của học sinh; Vận dụng sự hiểu biết
về hành vi, động cơ của cá nhân và nhóm để tạo ra môi trường học tập có lợi
cho sự tương tác xã hội, tham gia tích cực trong quá trình học tập và tự lực
cánh sinh; Vận dụng tri thức về các kỹ thuật giao tiếp bằng lời, không lời và
các phương tiện thông tin có hiệu quả khác để tạo ra sự tìm tòi tích cực, sự
tương trợ và hợp tác trong lớp học; Lập kế hoạch dạy học trên cơ sở hiểu biết
về môn học, học sinh, cộng đồng và mục tiêu của chương trình; Hiểu biết và sử
dụng các phương pháp đánh giá chính thức và phi chính thức nhằm xác định và
đảm bảo sự phát triển liên tục về trí tuệ, xã hội và thể lực của học sinh; Biết
đánh giá hiệu quả của các hành động và các lựa chọn của mình đối với học
sinh, phụ huynh và các nhà chuyên nghiệp khác trong cộng đồng giáo dục; tích
cực tìm kiếm các cơ hội phát triển nghề nghiệp; Biết phát triển các quan hệ với
đồng nghiệp trong trường, các phụ huynh và các cơ quan trong cộng đồng rộng
lớn nhằm hỗ trợ quá trình học tập và phúc lợi của người học...[9].
Mô hình năng lực đã được phát triển rộng khắp trên thế giới với Hệ
thống chất lượng quốc gia về đào tạo nghề nghiệp ở Anh và xứ Wales; Khung
chất lượng quốc gia của New Zealand; Các tiêu chuẩn chất lượng của Hội
đồng đào tạo quốc gia Australia; Những kỹ năng cần thiết phải đạt được của
Hội đồng đào tạo quốc gia Mỹ… Cùng với nghiên cứu mô hình năng lực trong
dạy học, các tác giả còn xây dựng mô hình năng lực của các nhà quản lý.
Morley & Vilkinas đã tổng kết được 16 đặc tính xác định năng lực cho những

9


nhà quản lý trong khu vực công, trong đó có lĩnh vực GD&ĐT, đó là: 1) Tầm
nhìn và sứ mạng; 2) Thực


“Học hiệu quả” để có năng lực bền vững. Bên cạnh đấy, các tác giả còn chỉ ra
những
11