BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

VŨ CHÍ CÔNG

HUY ĐỘNG CỘNG ĐỒNG TRONG GIÁO DỤC Ý THỨC
BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC
CHO HỌC SIH H’MÔNG Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
HUYỆN TAM ĐƯỜNG , TỈNH LAI CHÂU

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2019


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

VŨ CHÍ CÔNG

HUY ĐỘNG CỘNG ĐỒNG TRONG GIÁO DỤC Ý THỨC
BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC
CHO HỌC SINH H’MÔNG Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
HUYỆN TAM ĐƯỜNG, TỈNH LAI CHÂU

Chuyên ngành: Giáo dục và phát triển cộng đồng
Mã số: Thí điểm

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. TỪ ĐỨC VĂN

ĐTB
GD
GD&ĐT
HĐCĐ
LLCĐ
NXB
SL
THPT
UBND
VHDT

:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:

Bảo tồn và phát huy
Cán bộ
Cán bộ quản lí

1.1.1. Những nghiên cứu về văn hoá dân tộc...................................................7
1.1.2. Những nghiên cứu về giáo dục văn hoá dân tộc trong nhà trường phổ
thông...................................................................................................................9
1.2. Cac khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài luận văn............................13
1.2.1. Giáo dục.................................................................................................13
1.2.2. Văn hóa và bản sắc văn hóa..................................................................14
1.2.3. Giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc...........17
1.2.4. Huy động cộng đồng trong giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy bản
sắc văn hóa dân tộc cho học sinh...................................................................18
1.3. Giáo dục ý thức giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc H’Mông
cho học sinh các trường Trung học phổ thông.............................................18
1.3.1 Dân tộc H’Mông và bản sắc văn hóa dân tộc H’Mông........................18
1.3.2. Một số đặc điểm tâm sinh lí của học sinh Trung học phổ thông........23


1.3.3. Hoạt động giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân
tộc H’Mông cho học sinh Trung học phổ thông............................................25
1.4. Huy động cộng đồng trong giáo dục ý thức bảo tồn và
phát huy bản sắc văn hóa dân tộc cho học sinh H’Mông ở
các trường Trung học phổ thông.....................................................30
1.4.1. Mục tiêu huy động cộng đồng trong giáo dục ý thức
bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc cho học sinh
H’Mông ở các trường Trung học phổ thông...................................30
1.4.2. Nội dung huy động cộng đồng trong giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy
bản sắc văn hóa dân tộc cho học sinh H’Mông ở các trường Trung học phổ
thông.................................................................................................................31
1.4.3. Các lực lượng cộng đồng tham gia giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy
bản sắc văn hóa dân tộc cho học sinh H’Mông ở các trường Trung học phổ
thông.................................................................................................................32
1.4.4. Hình thức huy động cộng đồng trong giáo dục ý thức

2.2.6. Thời gian khảo sát.................................................................................49
2.3. Thực trạng giáo dục bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc
H’Mông cho học sinh Trung học phổ thông huyện Tam Đường, tỉnh Lai
Châu.................................................................................................................49
2.3.1. Nhận thức về quá trình giáo dục bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa
dân tộc cho học sinh H’Mông ở các trường Trung học phổ thông huyện
Tam Đường, tỉnh Lai Châu.............................................................................49
2.3.2. Thực trạng thực hiện quá trình giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy bản
sắc văn hóa dân tộc cho học sinh H’Mông ở các trường Trung học phổ
thông huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu.......................................................53
2.4. Thực trạng huy động cộng đồng trong giáo dục bảo tồn và phát huy
bản sắc văn hóa dân tộc H’Mông cho học sinh Trung học phổ thông
huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu................................................................61


2.4.1. Thực trạng nhận thức về huy động cộng đồng trong giáo dục bảo tồn
và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc cho học sinh H’Mông ở các trường
Trung học phổ thông huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu..............................61
2.4.2. Thực trạng thực hiện quá trình huy động cộng đồng trong giáo dục
bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc H’Mông cho học sinh THPT
huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu..................................................................62
2.5. Đánh giá chung về thực trạng................................................................77
2.5.1. Những kết quả đạt được........................................................................77
2.5.2. Những vấn đề còn tồn tại......................................................................77
2.5.3. Nguyên nhân..........................................................................................78
Kết luận chương 2...........................................................................................79
Chương 3: BIỆN PHÁP HUY ĐỘNG CỘNG ĐỒNG TRONG GIÁO DỤC
Ý THỨC BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC
CHO HỌC SINH H’MÔNG Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ
THÔNG HUYỆN TAM ĐƯỜNG , TỈNH LAI CHÂU................................80

huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu..............................................................109
3.5.1. Khái quát chung về quá trình khảo nghiệm............................................109
3.5.2. Kết quả khảo nghiệm...........................................................................110
Kết luận chương 3.........................................................................................114
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ...............................................................115
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.....................................................118
PHỤ LỤC


DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1. Thống kê học sinh THPT huyện Tam Đình giai đoạn 2016-2019........47
Bảng 2.2. Thực trạng nhận thức về ý nghĩa của việc BT&PH bản sắc VHDT H’Mông 50
Bảng 2.3. Thực trạng nhận thức về tầm quan trọng của hoạt động GD ý thức BT&PH
bản sắc VHDT cho học sinh H’Mông ở các trường THPT.........................50
Bảng 2.4. Nhận thức về mục tiêu giáo dục ý thức BT&PH bản sắc VHDT cho học
sinh H’Mông ở các trường THPT huyện Tam Đường..............................52
Bảng 2.5. Thực trạng mức độ thực hiện nội dung GD ý thức BT&PH bản sắc VHDT cho
học sinh H’Mông ở các trường THPT..........................................................53
Bảng 2.6. Thực trạng kết quả thực hiện các nội dung GD ý thức BT&PH bản sắc
VHDT cho học sinh H’Mông ở các trường THPT....................................54
Bảng 2.7. Mức độ thực hiện các phương pháp GD ý thức BT&PH bản sắc VHDT
cho học sinh H’Mông ở các trường THPT huyện Tam Đường.................56
Bảng 2.8. Thực trạng kết quả thực hiện các phương pháp GD ý thức BT&PH bản sắc
VHDT cho học sinh H’Mông ở các trường THPT huyện Tam Đường..........57
Bảng 2.9. Thực trạng mức độ thực hiện hình thức giáo dục ý thức bảo tồn và phát
huy bản sắc văn hóa dân tộc H’Môngcho học sinh Trung học phổ thông 58
Bảng 2.10. Thực trạng kết quả thực hiện hình thức giáo dục ý thức bảo tồn và phát
huy bản sắc văn hóa dân tộc cho học sinh H’Mông ở các trường THPT..59
Bảng 2.11. Đánh giá về thực trạng môi trường giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy
bản sắc văn hóa dân tộc cho học sinh H’Mông ở các trường Trung học

bản sắc VHDT cho học sinh H’Mông huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu 76
Bảng 3.1. Đánh giá về mức độ cần thiết của các biện pháp HĐCĐ trong GD ý thức
BT&PH bản sắc VHDT cho học sinh H’Mông ở các trường THPT huyện
Tam Đường, tỉnh Lai Châu.....................................................................111
Bảng 3.2. Đánh giá về tính khả thi của các biện pháp HĐCĐ trong GD ý thức
BT&PH bản sắc VHDT cho học sinh H’Mông ở các trường THPT huyện
Tam Đường, tỉnh Lai Châu.....................................................................112


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc
đẩy xã hội phát triển. Văn hóa có ảnh hưởng sâu rộng và tác động đến mọi mặt của đời
sống xã hội. Nó là một trong những nhân tố quan trọng, hướng dẫn hoạt động của con
người hướng tới Chân, Thiện, Mỹ. Văn hóa còn biểu hiện trình độ văn minh của dân
tộc và là bản sắc của từng tộc người. Mỗi một dân tộc có bản sắc văn hóa riêng. Bản
sắc văn hóa được xem là chứng minh thư, là thẻ căn cước của từng dân tộc trong mỗi
quốc gia, trong đó có nước ta.
Hiện nay, nước ta đang trong quá trình xây dựng nền văn hóa mới – nền văn hóa
Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Đó là nền văn hóa thống nhất trong sự đa
dạng về văn hóa của cộng đồng các dân tộc Việt Nam. Vì vậy, một yêu cầu quan trọng
trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế là phải biết chọn lọc,
bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa tốt đẹp của từng dân tộc ở Việt Nam. Điều 5 của
Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992 có ghi rõ: “Nhà nước
Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Nhà nước thống nhất của các dân tộc cùng sinh
sống trên đất nước Việt Nam. Nhà nước thực hiện chính sách bình đẳng, đoàn kết,
tương trợ, giúp nhau cùng tiến bộ giữa các dân tộc, nghiêm cấm mọi hành vi kỳ thị, chia
rẽ dân tộc. Các dân tộc có quyền dùng tiếng nói, chữ viết, giữ gìn bản sắc dân tộc và
phát huy những phong tục, tập quán, truyền thống và văn hóa tốt đẹp của mình. Nhà
nước thực hiện chính sách phát triển về mọi mặt, từng bước nâng cao đời sống vật chất

còn hạn chế. Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến thực trạng này; trong đó, việc chưa có
được hệ thống các biện pháp huy động cộng đồng (HĐCĐ) trong GD ý thức BT&PH
bản sắc VHDT cho học sinh H’Mông ở các trường một cách phù hợp, hiệu quả là một
trong những yếu tố cơ bản. Chính vì vậy, việc tiếp tục nghiên cứu lí luận, thực trạng và
đề xuất các biện pháp nâng cao chất lượng HĐCĐ trong GD ý thức BT&PH bản sắc
VHDT cho học sinh H’Mông ở các trường THPT là vấn đề có ý nghĩa cấp thiết. Đặc
biệt, cho đến nay, chưa có một công trình nào đi sâu nghiên cứu về vấn đề này.....
Xuất phát từ những cơ sở lí luận và thực tiễn nêu trên, cũng như với vị trí công
việc của người nghiên cứu, người làm hoạt động GD gần với địa bàn cư trú của dân
tộc H’Mông chúng tôi chọn nghiên cứu đề tài “Huy động cộng đồng trong giáo dục ý
thức bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc H'Mông cho học sinh các trường
Trung học phổ thông huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu” mong muốn vận dụng tất cả
những tri thức lí luận và thực tiễn góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động
GD ý thức BT&PH bản sắc VHDT cho học sinh H’Mông ở các trường ở huyện Tam
Đường, tỉnh Lai Châu.

2


2. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu lí luận và thực trạng huy động cộng đồng trong giáo dục ý thức bảo tồn
và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc cho học sinh H’Mông ở các trường Trung học phổ
thông, đề xuất các biện pháp huy động động đồng trong giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy
bản sắc văn hóa dân tộc H'Mông cho học sinh của các nhà trường tại địa bàn nghiên cứu.
3.Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1.Khách thể nghiên cứu
Hoạt động giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc cho
học sinh H’Mông ở các trường Trung học phổ thông.
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Biện pháp huy động cộng đồng trong giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy bản sắc

ý thức bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc cho học sinh H’Mông ở các trường
Trung học phổ thông ở huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu với chủ thể giữ vai trò chủ đạo
là lực lượng nhà trường (cán bộ quản lí các trường Trung học phổ thông).
6.2. Về khách thể khảo sát
Chúng tôi tiến hành nghiên cứu trên 68 CBQL, GV, 131 học sinh trường THPT và 62
CB các cơ quan, ban, ngành, đoàn thể ở huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu.
6.3. Địa bàn và thời gian nghiên cứu
- Địa bàn nghiên cứu: Các trường THPT trên địa bàn huyện Tam Đường, tỉnh
Lai Châu.
- Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 8 năm 2018 đến tháng 5 năm 2019
7. Phương phápnghiên cứu
7.1. Các phương pháp nghiên cứu lí luận
7.1.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu lí luận, văn bản
Luận văn phân tích và tổng hợp các tài liệu, lí luận liên quan, bao gồm:
- Lí luận về bản sắc văn hóa dân tộc H’Mông; giáo dục ý thức bảo tồn và phát
huy bản sắc văn hóa dân tộc H’Mông; huy động cộng đồng trong giáo dục ý thức bảo
tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc cho học sinh H’Mông ở các trường Trung
học phổ thông.
- Các văn bản chỉ đạo hoạt động giáo dục bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân
tộc H’Mông; huy động cộng đồng giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc cho học sinh
H’Mông ở các trường Trung học phổ thông.
- Các công trình khoa học, các bài báo đã được công bố có liên quan đến giáo dục ý
thức bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc cho học sinh H’Mông ở các trường Trung
học phổ thông; huy động cộng đồng trong giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy bản sắc văn
hóa dân tộc cho học sinh H’Mông các trường Trung học phổ thông.

4


7.1.2 Phương pháp phân loại và hệ thống hóa lí thuyết

thức bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc cho học sinh H’Mông ở các trường
Trung học phổ thông huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu.

5


7.2.5. Phương pháp tổng kết kinh nghiệm
Luận văn phân tích những kinh nghiệm về thực tiễn giáo dục ý thức bảo tồn và
phát huy bản sắc văn hóa dân tộc H’Mông; huy động cộng đồng trong giáo dục ý thức
bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc cho học sinh H’Mông ở các trường
Trung học phổ thông; đặc biệt những kinh nghiệm thực tiễn về huy động cộng đồng
giáo dục bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa H’Mông từ đó rút ra những bài học kinh
nghiệm, những kết luận khoa học bổ ích, những ưu điểm cần học hỏi và phát triển,
những hạn chế cần diều chỉnh; làm cơ sởđề xuất các biện pháp huy động cộng đồng
trong giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc cho học sinh
H’Mông ở các trường Trung học phổ thông huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu.
7.3. Các phương pháp xử lí thông tin
Thông tin được xử lí bằng toán học thống kê, đồ thị và biểu đồ. Mã hóa
thông tin hợp lí để sử dụng các phần mềm tin học thực hiện thống kê toán học, vẽ
đồ thị và biểu đồ.
8. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo, phụ
lục; nội dung chính của luận văn được thể hiện ở 3 chương:
Chương 1. Cơ sở Lí luận về huy động cộng đồng trong giáo dục ý thức bảo tồn và
phát huy bản sắc văn hóa dân tộc cho học sinh H’Mông ở các trường Trung học phổ thông.
Chương 2. Thực trạng huy động cộng đồng trong giáo dục ý thức bảo tồn và phát
huy bản sắc văn hóa dân tộc cho học sinh H’Mông ở các trường Trung học phổ thông
huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu.
Chương 3. Biện pháp huy động cộng đồng trong giáo dục ý thức bảo tồn và phát
huy bản sắc văn hóa dân tộc cho học sinh H’Mông ở các trường Trung học phổ thông

Federico Mayor, tổng giám đốc Unesco cho biết: “Đối với một số người, văn hoá
chỉ bao gồm những kiệt tác tuyệt vời trong các lĩnh vực tư duy và sáng tạo; đối với
những người khác, văn hoá bao gồm tất cả những gì làm cho dân tộc này khác với dân
tộc khác, từ những sản phẩm tinh vi hiện đại nhất cho đến tín ngưỡng, phong tục tập
quán, lối sống và lao động. Cách hiểu thứ hai này đã được cộng đồng quốc tế chấp

7


nhận tại Hội nghị liên chính phủ về các chính sách văn hoá họp năm 1970 tại Venise”.
Với cách hiểu rộng này, văn hoá là đối tượng đích thực của văn hoá học.
Trong thời cận đại nhà triết học người Anh, Jon locke (1632-1704) quan tâm đến
ý nghĩa của những nét đặc thù trong hoạt động sống của các cộng đồng vài trò và ý
nghĩa của các dạng văn hóa, đặc biệt ông đề cao ý nghĩa của văn hóa tộc người.
Nhà triết học Đức, J G Hecđe (1744 - 1804) là người đã nghiên cứu một cách có
hệ thống về mối quan hệ giữa văn hóa và phát triển của các dân tộc cũng như toàn xã
hội. Ông cho rằng văn hóa là cái tạo ra tinh thần của dân tộc.
C.Mác và Ăngghen đã xuất phát từ chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy
vật lịch sử để xem xét văn hoá. Các ông đã nhìn nhận văn hoá là sản phẩm của lịch sử, là
kết quả hoạt động của thực tiễn qua nhiều thế hệ người tạo ra. Trình độ phát triển văn hoá
phụ thuộc vào trình độ khám phá, làm chủ tự nhiên, làm chủ xã hội và làm chủ chính bản
thân mình. Trong tác phẩm “Hệ tư tưởng Đức” C.Mác cho rằng có thể xem lịch sử dưới hai
mặt, có thể chia lịch sử tự nhiên và lịch sử nhân loại. C.Mác cho rằng, con người là “một
thực thể song trùng” thống nhất “giữa cái tự nhiên và cái xã hội” trong đó “tự nhiên là thân
thể vô cơ của con người” [13].
Chủ tịch Hồ Chí Minh xác định một cách khái quát, nhưng rất cụ thể về văn hoá:
“Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích cuộc sống, loài người sáng tạo phát minh ra văn học,
chữ viết, đạo đức pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học nghệ thuật, những công cụ sinh
hoạt hàng ngày về ăn, mặc, ở ... và các phương thức sử dụng, toàn bộ các sáng tạo và
phát minh đó chính là văn hoá” [14].

Trong đó người Hoa chiếm ưu thế nên văn hóa của họ cũng chiếm ưu thế so với các
dân tộc khác. Thực tế trong thời đại của hội nhập hiện nay việc kết hợp các giá trị
phương Đông và phương Tây là điều hết sức cần thiết. Về mặt giáo dục và đào tạo
chính phủ Singapore nhận thấy những điểm mạnh của hệ thống giáo dục phương Đông
là định hướng thi cử và trọng nhân tài, Điểm mạnh của giáo dục phương Tây là chú
trọng phát triển cá tính và phát triển toàn diện. Do đó việc kết hợp hai mô hình này sẽ
tạo ra con người Singapore mới toàn diện, có nhân cách, biết giữ gìn các giá trị đạo
đức chân chính, sống khoan dung và có lòng tự hào về bản thân và đất nước mình. Ở
Singapore các nền văn hóa, tôn giáo tín ngưỡng đều được trân trọng. Tuy nhiên với đa
số là người Hoa thì Nho giáo chiếm vai trò chủ đạo. Thủ tướng Lý Quang Diệu cho
rằng Khổng học giáo dục nhân cách con người tốt hơn và muốn duy trì xã hội tốt đẹp
thì không thể không giữ gìn các giá trị truyền thống, xây dựng một người Singapore
mang đậm màu sắc Trung Hoa truyền thống. Tôn trọng kỷ cương, cần cù trong lao
động, tự lực, tôn trọng thành tựu chung... Chính phủ rất chú trọng giáo dục Nho học
trong thanh thiếu niên chính vì thế năm 1984 Bộ giáo dục Singapore chính thức đưa

9


môn Khổng giáo thành môn lí luận chung cho tất cả các trường THPT. Song song với
đó nhà trường tổ chức cho học sinh tham gia các hoạt động ngoại khóa, thể thao, giải
trí, nghệ thuật biểu diễn... là các hoạt động ngoài giờ lên lớp của giáo dục.
Nhiều nước trên thế giới quan niệm rằng nội dung giáo dục đạo đức truyền thống cần
tập trung rèn luyện những phẩm chất cơ bản của nhân cách như tính trung thực, tinh thần
trách nhiệm, tinh thần hợp tác... trong khi Nhật Bản hướng đến việc bảo tồn các giá trị xã
hội của dân tộc, được xây dựng trên nền tảng các giá trị gia đình và văn hóa truyền thống và
thực hiện ưu tiên so với tất cả môn học khác trong chương trình giáo dục phổ thông. Đặc
trưng giáo dục đạo đức ở Nhật Bản tập trung vào ba điểm: lòng tôn trọng cuộc sống, quan
hệ cá nhân và cộng đồng và ý thức về trật tự dọc. Việc giáo dục các giá trị truyền thống cho
HS của Nhật Bản thông qua nhiều hình thức phong phú và đa dạng.

[23]. Trong đó, tác giả đã phân tích khá đầy đủ về các khái niệm Văn hóa, bản sắc văn
hóa, bản sắc văn hóa dân tộc và lý giải tại sao phải giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc
cho sinh viên sư phạm. Đồng thời tác giả cũng nêu rõ được các nội dung, biện pháp
giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc cho sinh viên sư phạm- những thày cô giáo tương lai.
Những người sau này sẽ có nhiệm vụ giáo dục bản sắc văn hoá dân tộc cho học sinh
của mình ở trường phổ thông để thực hiện chiến lược phát triển một nền giáo dục tiên
tiên, đậm đà bản sắc dân tộc.Công trình nêu trên đã làm rõ được khái niệm bản sắc văn
hóa dân tộc, các thành tố của bản sắc văn hóa dân tộc, các nội dung, con đường và biện
pháp giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc cho sinh viên sư phạm. Tuy nhiên, công trình
nghiên cứu này lại không đi sâu vào bản sắc văn hóa dân tộc của một dân tộc cụ thể nào.
Hơn nữa, các tác giả dừng lại ở việc tổ chức giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc cho sinh
viên sư phạm, chưa đề cập đến giáo dục nội dung này cho học sinh.
Tác giả Phạm Thị Thảo, trong luận văn Thạc sĩ Triết học của mình về đề tài: “Vấn
đề kế thừa và phát huy bản sắc văn hoá của dân tộc Thái ở Tây Bắc hiện nay”[28] đã nêu
rất rõ thế nào là bản sắc văn hóa dân tộc Thái và làm thế nào để giữ gìn, phát huy được
bản sắc văn hóa dân tộc Thái. Dưới góc độ Triết học, tác giả đã phân tích và đánh giá rất
rõ các giá trị cơ bản của văn hóa dân tộc Thái, lấy thực tế người Thái ở Sơn La làm minh
chứng cho các nhận xét, đánh giá của mình về bản sắc văn hóa của dân tộc Thái. Có thể
thấy, đâu là một công trình nghiên cứu có nhiều đóng góp là sáng tỏ các thành tố, giá trị
của văn hóa dân tộc Thái, khẳng định bản sắc của dân tộc Thái và những biện pháp phát
huy các bản sắc đó. Tuy nhiên, tác giả nêu các giải pháp chung chứ không đi sâu vào các
nội dung giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc Thái cho học sinh
1.1.2.2. Các nghiên cứu về huy động cộng đồng trong giáo dục học sinh và giáo
dục văn hoá dân tộc thiểu số cho học sinh

11


Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn căn dặn: “Giáo dục trong nhà trường chỉ là
một phần, còn cần phải có sự giáo dục ngoài xã hội và trong gia đình, để giúp việc



Năm 2017, trong công trình nghiên cứu của mình “Phối hợp các lực lượng trong
giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc thiểu số cho học sinh trường Phổ thông Dân tộc nội
trú huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La” [33] đã nghiên cứu lí luận và đề xuất 06 biện pháp
phối hợp các lực lượng trong giáo dục bản sắc VHDT thiểu số cho học sinh trường phổ
thông Dân tộc nội trú huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La.
Năm 2017, trong công trình nghiên cứu của mình “Giáo dục bản sắc văn hóa
dân tộc Thái dựa vào cộng đồng cho học sinh Trường Phổ thông Dân tộc nội trú
huyện Quỳnh Nhai, tỉnh Sơn La” [3] đã nghiên cứu lí luận và đề xuất 06 biện pháp GD
bản sắc VHDT Thái dựa vào cộng đồng cho học sinh trường Phổ thông Dân tộc nội trú
huyện Quỳnh Nhai, tỉnh Sơn La.
Qua tổng quan nghiên cứu vấn đề có thể rút ra những nhận xét sau:
Nhìn chung, các công trình nghiên cứu của các tác giả nói trên đã phản ánh nhiều
khía cạnh khác nhau dưới góc độ lịch sử, dân tộc học, xã hội học, triết học, văn hóa…
về văn hóa, văn văn dân tộc, văn hóa dân tộc thiểu số.
Còn ít công trình nghiên cứu về GD bản sắc văn hóa dân tộc, HĐCĐ trong GD
bản sắc VHDT cho học sinh nói chung và học sinh THPT nói riêng ở một trường
THPT cụ thể có số lượng lớn HS dân tộc H’Mông.
Theo vốn hiểu biết của người nghiên cứu, chưa có một đề tài nào nghiên cứu
nào về “Huy động cộng đồng trong giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy bản sắc
văn hóa dân tộc H’Mông cho học sinh các trường Trung học phổ thông huyện
Tam Đường, tỉnh Lai Châu”, chính vì vậy, lựa chọn, tiến hành nghiên cứu đề tài
này có tính cần thiết, cấp bách trong bối cảnh hiện nay.
1.2. Cac khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài luận văn
1.2.1. Giáo dục
Trong Giáo trình Giáo dục học (2017) nêu rõ “Giáo dục là quá trình tác động có
mục đích, có tổ chức, có kế hoạch, có nội dung và bằng phương pháp khoa học của
nhà giáo dục tới người được giáo dục trong các cơ quan giáo dục nhằm hình thành
nhân cách cho họ” [36].

rộng) nói chung bao gồm tất cả những giá trị vật chất và tinh thần. Như vậy, văn hóa
bao gồm những sáng tạo về vật chất và tinh thần của con người trong quá trình cải
tạo hiện thực khách quan. Những tri thức, các kết quả của hoạt động cải tạo xã hội và
tự nhiên là thành phần của văn hóa. Văn hóa không tự hạn chế vào một số biểu hiện
của đời sống tinh thần. Nó là toàn bộ cuộc sống; cả vật chất, tinh thần của từng cộng
đồng người. Như vậy, có thể khẳng định rằng: tất cả những gì không phải là thiên
nhiên đều là văn hóa.
Văn hóa tinh thần cũng được hiểu theo hai nghĩa cơ bản rộng và hẹp. Theo
nghĩa rộng, văn hóa được hiểu là toàn bộ những giá trị, những hoạt động tinh thần

14