ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LỤC MẠNH PHƯƠNG

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC
BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC CHO HỌC SINH
CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
HUYỆN VỊ XUYÊN, TỈNH HÀ GIANG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2017


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LỤC MẠNH PHƯƠNG

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC
BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC CHO HỌC SINH
CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
HUYỆN VỊ XUYÊN, TỈNH HÀ GIANG
Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 60.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Nguyễn Thị Thanh Huyền


Xin gửi lời cám ơn và chia sẻ niềm vui này với gia đình, bạn bè, những
người đã luôn bên tôi, động viên và khuyến khích tôi trong quá trình học tập và
hoàn thành luận văn của mình.
Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong quá trình nghiên cứu xong luận văn
không tránh khỏi những thiếu sót. Tác giả mong tiếp tục nhận được ý kiến góp
ý của các thầy cô giáo cùng các đồng nghiệp.
Xin chân thành cảm ơn!

ii


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ....................................................................................................... ii
MỤC LỤC............................................................................................................iii
DANH MỤC NHỮNG TỪ VIẾT TẮT .................................................................. iv
DANH MỤC CÁC BẢNG ..................................................................................... v
MỞ ĐẦU .............................................................................................................. 1

1. Lý do chọn đề tài ............................................................................................. 1
2. Mục đích nghiên cứu ....................................................................................... 3
3. Đối tượng và khách thể nghiên cứu ................................................................. 3
4. Nhiệm vụ nghiên cứu ...................................................................................... 3
5. Giả thuyết khoa học ......................................................................................... 3
6. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu...................................................................... 4
7. Phương pháp nghiên cứu ................................................................................. 4
8. Cấu trúc của luận văn ...................................................................................... 5
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC
BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG ............................................................................... 6

1.5.1. Yếu tố chủ quan ....................................................................................... 35
1.5.2. Yếu tố khách quan ................................................................................... 37
Kết luận chương 1.............................................................................................. 39
Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC BẢN
SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TRUNG
HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN VỊ XUYÊN, TỈNH HÀ GIANG .......................... 40

2.1. Khái quát chung về tình hình giáo dục ở các trường trung học phổ
thông trên địa bàn huyện Vị Xuyên ........................................................ 40
2.1.1. Về số lượng và chất lượng đội ngũ cán bộ, giáo viên của các trường
trung học phổ thông ở huyện Vị Xuyên .................................................. 40
2.1.2. Về quy mô trường lớp và cơ cấu thành phần dân tộc của các trường
trung học phổ thông huyện Vị Xuyên ..................................................... 41

iv


2.1.3. Về chất lượng giáo dục của các trường trung học phổ thông huyện
Vị Xuyên trong 2 năm học 2015-2016, 2016-2017 ................................ 41
2.2. Khái quát về khảo sát thực trạng quản lý hoạt động giáo dục bản sắc
văn hoá dân tộc cho học sinh các trường trung học phổ thông huyện
Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang ......................................................................... 42
2.2.1. Mục tiêu khảo sát ..................................................................................... 42
2.2.2. Nội dung khảo sát .................................................................................... 42
2.2.3. Phương pháp khảo sát .............................................................................. 43
2.2.4. Khách thể khảo sát..................................................................................43
2.2.5. Phương pháp xử lý số liệu khảo sát ......................................................... 43
2.3. Kết quả khảo sát thực trạng giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc cho học sinh
các trường trung học phổ thông huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang ............... 44
2.3.1. Thực trạng nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên về hoạt động

Chương 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC BẢN SẮC
VĂN HÓA DÂN TỘC CHO HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC
PHỔ THÔNG HUYỆN VỊ XUYÊN ................................................................... 69

3.1. Các nguyên tắc xây dựng biện pháp ........................................................... 69
3.1.1. Đảm bảo tính mục đích ............................................................................ 69
3.1.2. Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn .......................................................... 69
3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa và phát triển ....................................... 69
3.1.4. Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi, hiệu quả ............................................. 70
3.1.5. Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ và hệ thống ....................................... 70
3.2. Các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc
cho học sinh các trường trung học phổ thông huyện Vị Xuyên, tỉnh
Hà Giang .................................................................................................. 71
3.2.1. Biện pháp 1: Bồi dưỡng nâng cao năng lực tổ chức hoạt động giáo
dục bản sắc văn hóa dân tộc cho đội ngũ giáo viên các trường trung
học phổ thông huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang ...................................... 71

vi


3.2.2. Biện pháp 2: Chỉ đạo đa dạng hóa các con đường giáo dục bản sắc văn
hóa dân tộc cho học sinh các trường trung học huyện Vị Xuyên, tỉnh
Hà Giang .................................................................................................. 73
3.2.3. Biện pháp 3: Xây dựng phát triển môi trường sư phạm lành mạnh
nhằm thực hiện tốt công tác giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc cho
học sinh .................................................................................................... 76
3.2.4. Biện pháp 4: Chỉ đạo phối hợp các lực lượng trong và ngoài nhà
trường trong việc tổ chức các hoạt động giáo dục bản sắc văn hóa
dân tộc cho học sinh ................................................................................ 79
3.2.6. Biện pháp 5: Tăng cường kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động giáo

CLB

: Câu lạc bộ

CNH-HĐH

: Công nghiệp hóa - hiện đại hóa

CSVC

: Cơ sở vật chất

ĐH

: Đại học

DTTS

: Dân tộc thiểu số

DTVN

: Dân tộc Việt Nam

GDBSVHDT

: Giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc

GDHS


LLGD

: Lực lượng giáo dục

MTSP

: Môi trường sư phạm

QL

: Quản lý

QLGD

: Quản lý giáo dục

THPT

: Trung học phổ thông

TN

: Thanh niên

XHHGD

: Xã hội hóa giáo dục

iv


Bảng 2.7.

Thực trạng các con đường giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc
cho học sinh ở các trường trung học phổ thông huyện Vị
Xuyên ............................................................................................. 53

Bảng 2.8.

Thực trạng lập kế hoạch quản lý hoạt động giáo dục bản sắc văn
hóa dân tộc cho học sinh ở các trường trung học phổ thông
huyện Vị Xuyên .............................................................................. 55

Bảng 2.9.

Thực trạng quản lý tổ chức thực hiện giáo dục bản sắc văn hóa
dân tộc cho học sinh ở các trường trung học phổ thông huyện
Vị Xuyên ........................................................................................ 57

Bảng 2.10. Thực trạng việc chỉ đạo triển khai hoạt động giáo dục giáo dục
bản sắc văn hóa dân tộc cho học sinh ở các trường trung học
phổ thông huyện Vị Xuyên ............................................................ 60
Bảng 2.11. Thực trạng kiểm tra, đánh giá giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc
cho học sinh ở các trường trung học phổ thông huyện Vị Xuyên ..... 62
v


Bảng 2.12. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động giáo dục bản
sắc văn hóa dân tộc cho học sinh ở các trường trung học huyện
Vị Xuyên ........................................................................................ 64
Bảng 3.1.

là một nội dung quan trọng góp phần không nhỏ vào quá trình giáo dục toàn
diện nhân cách học sinh, nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường. Tuy
nhiên, việc giáo dục bảo tồn bản sắc văn hoá trong các nhà trường THPT
trên địa bàn huyện Vị Xuyên hiện nay còn tồn tại những hạn chế nhất định
chưa đáp ứng yêu cầu của thực tiễn địa phương.
Xuất phát từ những lý do trên tác giả chọn đề tài “Quản lý hoạt động
giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc cho học sinh các trường THPT huyện Vị
Xuyên, tỉnh Hà Giang” làm đề tài nghiên cứu cho luận văn Thạc sỹ quản lý
giáo dục của mình.
2


2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lí luận và khảo sát thực trạng quản lý hoạt động
giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc cho học sinh các trường THPT huyện Vị
Xuyên tỉnh Hà Giang, đề tài đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục
bản sắc văn hóa dân tộc cho học sinh THPT các trường THPT huyện Vị Xuyên
tỉnh Hà Giang, nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động giáo dục bản sắc văn hóa
dân tộc, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục ở các nhà trường.
3. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Quá trình quản lý giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc cho học sinh các
trường THPT huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang.
3.2. Khách thể nghiên cứu
Hoạt động giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc cho học sinh ở trường THPT
4. Nhiệm vụ nghiên cứu
4.1. Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý giáo dục bản sắc văn hóa dân
tộc cho học sinh trường THPT
4.2. Khảo sát, đánh giá thực trạng quản lý hoạt động giáo dục bản sắc
văn hóa dân tộc cho học sinh các trường THPT huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang

Nghiên cứu, phân tích các quan điểm lý luận thể hiện trong các văn kiện
của Đảng, văn bản của Chính phủ, văn bản của Bộ GD&ĐT, nghiên cứu tổng
hợp, hệ thống hóa các tài liệu trên sách, báo chí, các tài liệu chuyên môn liên
quan đến nội dung đề tài.
7.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
7.2.1. Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi
Điều tra thực trạng trong công tác giáo dục BSVHDT cho học sinh. Lấy
ý kiến của giáo viên và học sinh để thu thập thông tin nghiên cứu.
7.2.2. Phương pháp quan sát
Quan sát các hoạt động ngoại khóa trên sân trường, hoạt động tập thể
ngoài giờ lên lớp, hoạt động trải nghiệm,... để từ đó điều chỉnh nội dung,
phương pháp GDBSVHDT cho phù hợp với học sinh.

4


7.2.3. Phương pháp đàm thoại
Trực tiếp trò chuyện với giáo viên, học sinh để tìm hiểu nhận về vai trò,
ý nghĩa của việc giáo dục BSVHDT cho học sinh, cách thức tổ chức hoạt động
giáo dục.
7.2.4. Phương pháp chuyên gia
Gặp trực tiếp các nhà QLGD và những giáo viên có kinh nghiệm xin ý
kiến, trao đổi về vấn đề giáo dục BSVHDT và khảo nghiệm mức độ cấp thiết
và tính khả thi của các biện pháp mà đề tài đề xuất.
7.3. Nhóm phương pháp xử lý thông tin
Sử dụng công thức toán thống kê để xử lý số liệu (số lượng, tỉ lệ %, điểm
TB) đã thu được và rút ra từ các số liệu nghiên cứu.
8. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Khuyến nghị, Tài liệu tham khảo và
Phụ lục, nội dung chính luận văn gồm 3 chương:

triển của mỗi quốc gia. Ông Lý Quang Diệu cho rằng: “Trong vấn đề văn hóa và
phát triển thì việc bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc vẫn là vấn đề lớn của thế giới
đặc biệt là các nước châu Á. Nếu quốc gia nào không duy trì được bản sắc của
mình thì nước đó sẽ đánh mất khả năng tồn tại của mình” [13].
Văn hoá là một dòng chảy không ngừng. Bản sắc dân tộc trong văn hoá
cũng không đứng yên mãi mãi. Như vậy, vấn đề giáo dục bản sắc văn hóa dân
tộc đã trở thành mối quan tâm của của tất cả các nước trên thế giới. Chính vì
6


thế phải kế thừa có chọn lọc di sản văn hoá, truyền thống dân tộc để bảo vệ và
phát huy nó trong điều kiện mới, nghĩa là làm cho bản sắc văn hoá dân tộc
trong văn hoá mang tính thời đại.
1.1.2. Ở Việt Nam
Trải qua hơn 4000 năm dựng nước và giữ nước dân tộc Việt Nam với 54
dân tộc anh em đã cùng tồn tại và phát triển, mỗi một dân tộc đều có những nét
văn hóa riêng. Ở mỗi giai đoạn, mỗi thời kỳ lịch sử Đảng ta luôn chú trọng đến
nhiệm vụ duy trì, bảo tồn và phát huy các giá trị tốt đẹp của nền văn hóa dân tộc.
Trong báo cáo chính trị tại Đại hội toàn quốc lần thứ II Đảng Lao động
Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu rõ những mục tiêu cơ bản mà cách
mạng Việt Nam cần phải đạt được trong lĩnh vực văn hoá là: “Phải triệt để tẩy
trừ mọi di tích thuộc địa và ảnh hưởng nô dịch của văn hoá đế quốc, đồng thời
phát triển những truyền thống tốt đẹp của văn hoá dân tộc và hấp thụ những
cái mới của văn hoá tiến bộ thế giới để xây dựng một nền văn hoá Việt Nam có
tính dân tộc, khoa học và đại chúng” [23]. Chủ trương trên thể hiện rõ ràng
quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về giá trị văn hoá dân tộc. Người cho
rằng: “Càng thấm nhuần chủ nghĩa Mác-Lênin bao nhiêu thì càng phải coi
trọng những truyền thống văn hoá tốt đẹp của cha ông bấy nhiêu”[23]. Người
đòi hỏi phải biết giữ gìn vốn văn hoá quý báu của dân tộc, khôi phục những yếu
tố tích cực trong kho tàng văn hoá dân tộc, loại bỏ những yếu tố tiêu cực trong

Theo Phạm Viết Vượng (2001), “Quản lý là sự tác động có ý thức của
chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm chỉ huy, điều hành, hướng dẫn các
quá trình xã hội và hành vi của cá nhân hướng đến mục đích hoạt động chung
và phù hợp với quy luật khách quan” [42].
Các tác giả Bùi Minh Hiền, Vũ Ngọc Hải, Đặng Quốc Bảo (2006) cho
rằng “Quản lý là sự tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý tới
đối tượng quản lý nhằm đạt mục tiêu đề ra” [9].
Theo tác giả Nguyễn Thị Tính: Quản lý là sự tác động có định hướng, có
chủ đích của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý trong tổ chức nhằm làm cho
tổ chức vận hành đạt được mục tiêu đã đề ra [38].
8


Hay nói một cách khác: QL là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức
bằng việc thực hiện các chức năng QL như lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và
kiểm tra.
Sự tác động của quản lý phải bằng cách nào đó để người bị quản lý luôn
hồ hởi, phấn khởi đem hết năng lực và trí tuệ để sáng tạo ra lợi ích cho bản
thân, cho tổ chức và cho cả xã hội.
Từ sự khái quát trên quản lý bao gồm các yếu tố cơ bản sau:
- Chủ thể quản lý (có thể một hoặc nhiều người).
- Đối tượng bị quản lý (có thể một hoặc nhiều người, sự vật, sự việc...).
- Mục tiêu quản lý nhằm thay đổi hoạt động của tổ chức, trạng thái hoạt
động và nâng cao hiệu quả lao động.
- Chủ thể tiến hành các tác động quản lý bằng các công cụ quản lý và các
phương pháp quản lý
- Quản lý về cơ bản là tác động lên con người, sự vật để điều hành các
hoạt động có lợi cho tổ chức và đạt được những mục tiêu tổ chức đặt ra. Để
quản lý tốt trước hết cần hiểu sâu sắc về con người, sự vật với tư cách là đối
tượng của quản lý, sau đó phải được đào tạo huấn luyện cách thức tác động đến

Chức năng chỉ đạo: Chỉ dẫn, vận động, điều chỉnh và phối hợp các lực
lượng tích cực hăng hái, chủ động theo sự phân công và kế hoạch đã định.
Chức năng kiểm tra đánh giá: Là chức năng liên quan đến mọi cấp quản
lý để đánh giá kết quả hoạt động của hệ thống. Nó thực hiện việc xem xét tình
hình thực hiện công việc đối chiếu với yêu cầu để có cơ sở đánh giá đúng đắn.
Tóm lại: Quản lý là quá trình tác động có tổ chức, có mục đích của chủ
thể quản lý đến khách thể quản lý trong một tổ chức, thông qua công cụ và
phương pháp quản lý nhằm làm cho tổ chức đó vận hành thuận lợi và đạt được
mục tiêu đề ra.
1.2.2. Văn hóa và bản sắc văn hóa
* Văn hóa
Cho đến nay khái niệm về văn hóa vẫn còn nhiều quan niệm trái ngược,
khác nhau về nội hàm của khái niệm “Văn hoá”.

10


Tại Hội nghị liên chính phủ về các chính sách văn hoá nhóm họp tại
Venise năm 1970 do UNESCO tổ chức đã đưa ra định nghĩa: “Văn hoá bao
gồm tất cả những gì làm cho dân tộc này khác với dân tộc khác, từ những sản
phẩm tinh vi hiện đại nhất cho đến tín ngưỡng, phong tục, tập quán, lối sống và
lao động”[38].
Trong Đại bách khoa toàn thư của Liên Xô văn hóa được định nghĩa:
“Văn hoá là trình độ phát triển lịch sử của xã hội và của con người, biểu hiện ra
trong các kiểu và các hình thái tổ chức đời sống và hành động của con người,
cũng như trong các giá trị vật chất và giá trị tinh thần do con người tạo ra. Văn
hoá có thể được dùng để chỉ trình độ phát triển về vật chất và tinh thần của
những xã hội, dân tộc, bộ tộc cụ thể (ví dụ: văn hoá Ai Cập cổ đại, văn hoá
Maya, văn hoá Trung Quốc…). Theo nghĩa hẹp, văn hoá chỉ liên quan tới đời
sống tinh thần của con người".

* Bản sắc văn hóa
Theo tác giả Phạm Hồng Quang: "Bản sắc văn hóa" là những đặc điểm
riêng biệt có, giá trị cao, gồm những giá trị về vật chất và tinh thần được tích lũy
và phát triển trong tiến trình đi lên của một dân tộc, nó quy định vị trí riêng biệt về
mặt xã hội của một dân tộc. Những giá trị đó có thể có ở mọi dân tộc, song ở dân
tộc có bản sắc văn hóa được biểu hiện đậm nét, sâu sắc và đặc biệt hơn [28].
Theo tác giả Trần Văn Bính thì bản sắc văn hóa dân tộc là tổng thể
những phẩm chất, tính cách, khuynh hướng cơ bản thuộc sức mạnh tiềm tàng
và sức sáng tạo của một dân tộc trong lịch sử tồn tại và phát triển của dân tộc
đó, giúp cho dân tộc đó giữ vững được tính duy nhất, tính nhất quán so với bản
thân mình trong quá trình phát triển và tạo cơ sở cho sự phân biệt, nhận diện
khác nhau giữa tộc người này với tộc người kia, dân tộc này với dân tộc khác.
Bản sắc văn hóa nhìn một cách tổng thể của bất kì dân tộc nào, đều gắn bó với
lịch sử hình thành và phát triển của chính dân tộc đó [4].
Nhà thơ Tố Hữu cũng khẳng định: “Trong đồng bào các dân tộc thiểu số,
BSVH biểu hiện đậm đà nhiều mặt. Dân tộc nào cũng có tinh thần dũng cảm
trong sản xuất và chiến đấu, tính chân thật, lòng thương người mến khách. Ở
12


nhà sàn, ăn cơm nếp, uống rượu ngô. Đội mũ, khăn, áo, quần nhiều màu sắc,
đàn hát, nhảy múa đông người,… Những đức tính và nét sinh hoạt đó thường
nổi bật trong đời sống của đồng bào ở miền núi” [9].
Bản sắc văn hóa dân tộc là một khái niệm không dễ để xác định, bởi vì
BSVH dân tộc có nhiều khái niệm nội hàm khác nhau, song chúng ta có thể
khẳng định rằng: “BSVH dân tộc là hệ thống các giá trị, truyền thống, thẩm mĩ
và lối sống của dân tộc tạo thành những đặc trưng tiêu biểu tiến bộ, riêng biệt,
không thể pha trộn nền văn hóa của dân tộc này với dân tộc khác. BSVH dân
tộc biểu hiện cho sự sáng tạo, sức sống và phát triển của dân tộc đó”. Trong
khuôn khổ của luận văn, BSVH dân tộc được hiểu theo nghĩa hẹp hơn, đó là