ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

PHÙNG VĂN HÀ

QUẢN LÍ QUÁ TRÌNH DẠY HỌC TẠI CÁC TRƯỜNG
TRUNG HỌC CƠ SỞ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN GIAO THUỶ
TỈNH NAM ĐỊNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÍ GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2009

MỤC LỤC
Mục lục

M
ở
đầ
u


1.

Lớ do chn ti

2.

Mc ớch nghiờn cu

3.


Trang
3
7
7

Chng 1: Cơ sở lí luận quản lí quá trình

10

dạy học ở các tr-ờng trung học cơ sở

10

1.1. Tng quan nghiờn cu vn

10

1.2. Nhng khỏi nim c bn :

10

1.2.1. Khỏi nim qun lớ

10

1.2.2. Qun lớ giỏo dc.

11



1.3. Nội dung chủ yếu trong trong quản lí quá trình dạy học ở
trường trung học cơ sở
1.3.1. Quản lí thực hiện mục tiêu giáo dục

2

1.3.2. Quản lí thực hiện chương trình, nội dung dạy học

h

1.3.3. Quản lí đội ngũ giáo viên

ự

1.3.4. Qu¶n lÝ häc sinh

c

1.3.5. Quản lí cơ sở vật chất

tr

1.3.6. Quản lí hình thức dạy học

ạ

1.3.7. Quản lí chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học
1.3.8. Quản lí việc huy động, quản lí và sử dụng các nguồn lực
1.3.9. Xây dựng môi trường giáo dục


24
27
27
28

4

28
29
30
31
31
34
35
36
37

38

38
38
39
42
45


45
2.2.1. Công tác xây dựng kế hoạch và khả năng tổ chức thực hiện kế
hoạch ở các trường trung học cơ sở

.
N
g
u
y
ê
n
t
ắ
c
đ
ả
m
b
ả
o
tí
n
h
t
h
ự
c
ti
ễ
n
c
ủ
a
c

72
3.2. Các biện pháp quản lí nhằm hoàn thiện quá trình dạy học ở các
trường trung học cơ sở .
3.2.1. Quán triệt tới các lực lượng giáo dục của nhà trường về yêu cầu
nâng cao chất lượng dạy học ở trường trung học cơ sở trong giai đoạn
hiện nay.
3.2.2. Đẩy mạnh quản lí thực hiện mục tiêu giáo dục
3.2.3. Tăng cường quản lí thực hiện chương trình dạy học
3.2.4. Xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên theo hướng
chuẩn hóa
3.2.5. Chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính
tích cực của học sinh.
3.2.6. Tổ chức phong phú các hình thức dạy học
3.2.7. Đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học của học sinh.
3.2.8. Huy động các nguồn lực nhằm phát triển cơ sở vật chất, thiết bị
giáo dục và các phương tiện dạy học hiện đại.
3.2.9. Xây dựng môi trường giáo dục thân thiện, lành mạnh và đồng

D
a
n
h
m
ụ
c
tà
i
li
ệ
u



73

92
95

73
76

98
99

78
80

102
103

83

103
105

86

107

88


CNH – HĐH:

Công nghiệp hoá - hiện đại hoá

CNXH:

Chủ nghĩa xã hội

CSVC:

Cơ sở vật chất

GD – ĐT:

Giáo dục – Đào tạo

GV:

Giáo viên

HS

Học sinh

KH–KT-CN:

Khoa học - Kỹ thuật – Công nghệ

KT - XH:


TW:

Trung ương

TNCS:

Thanh niên cộng sản

TS:

Tổng số

UBND:

Uỷ ban nhân dân

XHCN:

Xã hội chủ nghĩa

2


MC LC
Mc lc
M u
1.

Lớ do chn ti


Cu trỳc lun vn
Chng 1: Cơ sở lí luận quản lí quá trình
dạy học ở các tr-ờng trung học cơ sở

1.1. Tng quan nghiờn cu vn
1.2. Nhng khỏi nim c bn :
1.2.1. Khỏi nim qun lớ
1.2.2. Qun lớ giỏo dc.
1.2.3. Qun lớ quỏ trỡnh dy hc
1.2.4. Qun lớ nh trng.
1.3. Trng trung hc c s trong h thng giỏo dc quc dõn
1.3.1. Mc tiờu giỏo dc ca trng trung hc c s
1.3.2. Nhim v ca Trng trung hc c s
1.2.3. Yờu cu v ni dung v phng phỏp dy hc trng trung
hc c s trong giai on hin nay

3


11
12
Trang
3
7
7
9
9
10
10
10

G


IAO THUỶ TỈNH NAM ĐỊNH
2.1. Khái quát về tình hình các trường trung học cơ cở trên địa bàn
huyện Giao Thuỷ tỉnh Nam Định

24
27

2.1.1. Khái quát về tình hình kinh tế, xã hội ở địa phương
2.1.2. Khái quát về tình hình phát triển giáo dục ở địa phương

27

2.1.3. Kết quả giáo dục của các trường trung học cơ sở

28

2.1.4. Định hướng phát triển của các trường trung học cơ sở trong

28

giai đoạn hiện nay

29

2.2. Thực trạng quản lí của hiệu trưởng đối với quá trình dạy học ở

30



. Thực trạng xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo ở

47

các trường trung học cơ sở
2.2.4. Thực trạng xây dựng cơ sở vật chất và môi trường giáo dục
2.2.5. Thực trạng công tác phối hợp với các tổ chức chính trị, đoàn

52

thể trong việc thực hiện mục tiêu, nguyên lí giáo dục.
2.2.6. Thực trạng công tác kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học ở
các trường trung học cơ sở .
2.3. Những vấn đề đặt ra cho công tác quản lí quá trình dạy học ở
các trường trung học cơ sở huyện Giao Thuỷ tỉnh Nam Định.

53
57
61

2.3.1. Thuận lợi – cơ hội

64

2.3.2. Khó khăn – thách thức.
Kết luận chương 2
CHƢƠNG 3:



5
3.2. Các biện pháp quản lí nhằm hoàn thiện quá trình dạy học ở các
trường trung học cơ sở .

72
3.
2.
1.
Q


uán triệt tới các lực lượng giáo dục của nhà trường về yêu cầu nâng
cao chất lượng dạy học ở trường trung học cơ sở trong giai đoạn

73

hiện nay.
3.2.2. Đẩy mạnh quản lí thực hiện mục tiêu giáo dục
3.2.3. Tăng cường quản lí thực hiện chương trình dạy học

73

3.2.4. Xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên theo
hướng chuẩn hóa

76

3.2.5. Chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy


99

Kết luận và khuyến nghị
1.

Kết luận

2.

Khuyến nghị

102

Danh mục tài liệu tham khảo

103

Phụ lục

103
105
107

111
6


MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Ngày nay ai cũng biết rằng quản lí đóng vai trò hết sức quan trọng trong

trường trung học cơ sở với lượng học sinh hàng năm vào khoảng
15.500 đến
16. 500 em, mỗi năm tốt nghiệp khoảng 3.800 đến 4.200 em. Đặc biệt truyền
thống học tập trên địa bàn huyện rất tốt, nhân dân luôn rất quan tâm đến việc
học tập của con em họ. Vì vậy mỗi trường trung học cơ sở trên địa bàn huyện
có một sứ mệnh hết sức quan trọng. Trong những năm qua, tuy đã có rất nhiều
cố gắng đáng ghi nhận nhưng chất lượng dạy và học ở các trường trung học cơ
sở trên địa bàn huyện còn một số hạn chế, bất cập chưa tương xứng với tiềm
năng ở nơi đây. Thông qua các kỳ thi vào các trường trung học phổ thông trên
địa bàn huyện và kỳ thi học sinh giỏi dự thi cấp tỉnh trong những năm gần đây
kết quả còn thấp so với các trường trung học cơ sở ngoài huyện. Một nguyên
nhân dẫn đến hạn chế trên là hoạt động quản lí của hiệu trưởng các trường
trung học cơ sở chưa phù hợp, chưa có biện pháp mạnh mẽ làm thay đổi chất
lượng dạy và học đặc biệt là vấn đề nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ
cho giáo viên. Hoạt động trọng tâm trong nhà trường là dạy và học, vì vậy
muốn làm tốt công việc của mình thì người hiệu trưởng phải có các biện pháp
đồng bộ thay đổi tư duy quản lí đối với quá trình dạy học. Cụ thể là người hiệu
trưởng phải nắm được quá trình hoạt động dạy học là tổ hợp của các yếu tố
như: mục tiêu dạy học, nội dung dạy học, phương pháp dạy học, giáo viên, học
sinh, cơ sở vật chất, hình thức tổ chức dạy học, kiểm tra đánh giá, môi trường
dạy học, tài chính của cơ quan. Trong đó giáo viên quyết định chất lượng giáo
dục – người giữ vai trò chủ đạo trong toàn bộ tiến trình dạy học; người xây
dựng và thực thi kế hoạch bộ môn; người tổ chức cho học sinh thực hiện hoạt
động học tập với mọi hình thức trong thời gian và không gian khác nhau; người


8


điều khiển các hoạt động trí tuệ và hướng dẫn thực hành của học sinh trên lớp,



điểm mạnh, những hạn chế và tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến những hạn
chế đó.
– Đề xuất các biện pháp quản lí quá trình dạy học tại các trường trung học cơ
sở trên địa bàn huyện Giao Thuỷ tỉnh Nam Định trong giai đoạn hiện nay.

4.

Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu

4.1. Khách thể nghiên cứu: Công tác quản lí ở trường trung học cơ sở trên địa
bàn huyện Giao Thuỷ tỉnh Nam Định.
4.2. Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động quản lí quá trình dạy học tại các trường
trung học cơ sở trên địa bàn huyện Giao Thuỷ tỉnh Nam Định.
5. Giả thuyết nghiên cứu
Quá trình dạy học ở các trường trung học cơ sở trên địa bàn huyện Giao
Thuỷ tỉnh Nam Định còn một số hạn chế do sự quản lí của hiệu trưởng các
trường trung học cơ sở đối với hoạt động này chưa phù hợp. Làm thế nào để
huy động được hết khả năng tổ chức, lãnh đạo điều khiển của giáo viên và phát
huy tối đa được tính chủ động, độc lập, sáng tạo, tích cực, tự giác của học sinh
là câu hỏi cấp thiết đối với hiệu trưởng các trường trung học cơ sở. Nếu hệ
thống hoá và xây dựng được các biện pháp quản lí quá trình dạy học đồng bộ
của hiệu trưởng ở các trường THCS trên địa bàn huyện Giao Thuỷ tỉnh Nam
Định thì chất dạy học sẽ được nâng cao hơn.
6. Phạm vi nghiên cứu
Biện pháp quản lí quá trình dạy học tại các trường trung học cơ sở trên
địa bàn huyện Giao Thuỷ tỉnh Nam Định từ năm 2003 đến nay.
7. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
7.1. Ý nghĩa khoa học: đề tài hệ thống hoá cơ sở lí luận về quản lí quá trình

trên địa bàn huyện Giao Thuỷ tỉnh Nam Định
Chương 3: Các biện pháp quản lí quá trình dạy học tại các trường trung học cơ
sở trên địa bàn huyện Giao Thuỷ tỉnh Nam Định trong giai đoạn hiện nay.

11


12


Chƣơng 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN QUẢN LÍ QUÁ TRÌNH
DẠY HỌC Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
Ở

Việt Nam, Nghị quyết II của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá

VIII đã ghi đậm: “Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục đào tạo, khắc phục
lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học,
phát triển mạnh phong trào tự học, tự đào tạo thường xuyên và rộng khắp
trong toàn dân, nhất là thanh niên…” Điều 5 luật giáo dục năm 2005 cũng đã
ghi: “Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư
duy sáng tạo của người học; bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả
năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên”. Tuy vậy phương pháp
giáo dục cũng chỉ là một trong 6 thành tố đặc biệt quan trọng (mục tiêu, nội
dung, phương pháp, giáo viên, học sinh, cơ sở vật chất) được điều chỉnh trực
tiếp từ các nhà quản lí giáo dục, vì vậy muốn nâng cao chất lượng dạy học
trước hết cần phải bồi dưỡng cán bộ quản lí để lực lượng này có một tư duy
tổng thể, chỉ đạo quá trình dạy học. Trong nhiều năm qua có nhiều công trình
nghiên cứu lí luận dạy học, cách thức tổ chức tốt quá trình dạy học ở nhà

trình dạy học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục ở trường trung học phổ
thông Hải Phòng”.
+

Nguyễn Mạnh Cường với đề tài “Một số giải pháp nâng cao năng lực

quản lí của Hiệu trưởng trường trung học tỉnh Lạng Sơn nhằm đáp ứng yêu
cầu đổi mới giáo dục”.
+

Đào Thị Ngân với đề tài “Một số biện pháp chỉ đạo hoạt động dạy học

của người hiệu trưởng nhằm nâng cao chất lượng giáo dục ở trường tiểu học”.
+

Chu Thị Hoà với đề tài: “ Một số biện pháp xây dựng và phát triển đội

ngũ hiệu trưởng trường Trung học cơ sở tại tỉnh Lạng Sơn”.
+

Đỗ Phi Liên với đề tài: “Biện pháp chỉ đạo nâng cao chất lượng dạy

học của hiệu trưởng trường Trung học cơ sở ở thành phố Bắc Giang”.
+Phạm Thị Tuyết Nhung với đề tài: “Những biện pháp quản lí hoạt
động dạy và học của hiệu trưởng trường trung học phổ thông Nam Trực tỉnh
Nam Định theo yêu cầu đổi mới giáo dục”.
Nội dung trọng tâm của những luận văn trên đề cập đến các biện pháp
của nhà quản lí giáo dục nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục đối với
đơn vị mình. Đây cũng là những kinh nghiệm quí cho đội ngũ quản lí vận dụng
vào đơn vị trong những hoàn cảnh cụ thể.

kế một môi trường mà trong đó con người cùng làm việc với nhau trong các
nhóm có thể hoàn thành mục tiêu” [16;tr.29].
-

Theo tác giả Đặng Quốc Bảo: Công tác quản lí là một tổ chức xét cho

cùng là thực hiện hai quá trình liên hệ chặt chẽ với nhau "quản" và "lí". Quá
trình "quản" gồm sự coi sóc giữ gìn, duy trì hệ ở trạng thái ổn định. Quá trình
"lí" gồm việc sửa sang, sắp xếp, đổi mới đưa hệ vào thế "phát triển"[3;tr.25].
-

Theo các tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc: "Hoạt động

quản lí là hoạt động có định hướng, có chủ định của chủ thể quản lí đến khách

15