đại học quốc gia hà nội
Tr-ờng đại học giáo dục

Phùng văn hà

Quản lí quá trình dạy học tại các tr-ờng trung
học cơ sở trên địa bàn huyện giao thuỷ tỉnh nam
định

Luận văn thạc sĩ quản lí giáo dục

Hà nội - 2009


Phụ lục 1
Phiếu điều tra số 1
(Dành cho cán bộ quản lí)
Để giúp cho việc tăng c-ờng công tác quản lí quá trình dạy học tại các tr-ờng
trung học cơ sở trên địa bàn huyện Giao Thuỷ tỉnh Nam Định, xin đồng chí vui
lòng cho biết mức độ cần thiết của các nội dung quản lí hoạt động dạy học: (Đánh
dấu x vào những ô trống phù hợp trong các bảng d-ới đây)
Bảng số 1.
Mức độ nhận thức
S
T
T

1
2
3
4

thiết

Bình
th-ờng

Không
cần

+1

0

-1

X


Giao Thuỷ, Ngày

tháng

năm 2008

Họ tên và chữ ký
Phụ lục 2
Phiếu điều tra số 2
(Dành cho cán bộ quản lí và giáo viên)
Để đánh giá thực trạng quản lí hoạt động dạy học trên địa bàn huyện Giao
Thuỷ, xin đồng chí vui lòng cho biết ý kiến của mình theo các nội dung sau: (Đánh
dấu x vào những ô trống phù hợp trong các bảng d-ới đây).

Kế hoạch bồi d-ỡng nâng
cao trình độ chuyên môn
nghiệp vụ thông qua hội
giảng, thanh tra

Rất
Tốt
+2

Tốt
+1

Trung
bình
+0

Ch-a
Tốt
-1

Yếu
-2

X


Ban giám hiệu chỉ đạo giáo
viên, các tổ chức đoàn thể
7


7

Mức độ thực hiện
Nội dung cụ thể

Đề ra những quy định về
việc soạn bài và chuẩn bị tiết
dạy
Giao cho tổ chuyên môn lập
kế hoạch kiểm tra định kỳ
giáo án của giáo viên
Th-ờng xuyên kiểm tra giáo
án của giáo viên
Tổ chức kiểm tra đột xuất
giáo án
Kiểm tra việc sử dụng tài
liệu và sách tham khảo
Bồi d-ỡng năng lực soạn bài
và chuẩn bị lên lớp
Sử dụng kết quả kiểm tra

Rất
Tốt
+2

Tốt
+1

Trung
bình


Rất
Tốt
+2

Tốt
+1

Trung
bình
+0

Ch-a
Tốt
-1

Yếu
-2

X

Xây dựng quy định cụ thể
việc thực hiện giờ lên lớp của
giáo viên
Tổ chức theo dõi giờ ra vào
lớp của giáo viên
Đối chiếu việc ghi sổ đầu bài
với đăng ký giảng dạy
Th-ờng xuyên theo dõi nề
nếp lên lớp của giáo viên


X


+2

+0

-1

Quy định về chế độ dự giờ
1
đối với giáo viên
Tổ chức các tổ bộ môn dự
2
giờ th-ờng xuyên
Dự giờ đột xuất của các giáo
3
viên
Tổ chức cho các bộ môn rút
4 kinh nghiệm, đánh giá sau
giờ dạy
Nâng cao nhận thức về
5 nhiệm vụ đổi mới ph-ơng
pháp giảng dạy
Bồi d-ỡng nâng cao năng
6 lực ph-ơng pháp cho giáo
viên
Tổ chức hội thảo và vận
7 dụng đổi mới ph-ơng pháp

định kỳ số điểm của giáo

Rất
Tốt
+2

Tốt
+1

Trung
bình
+0

Ch-a
Tốt
-1

Yếu
-2

X


4
5
6
7

viên
Thanh tra nhiệm vụ kiểm tra

Tốt
+2

Tốt
+1

Trung
bình
+0

Ch-a
Tốt
-1

Đề ra những quy định cụ
thể về hồ sơ cá nhân (số
l-ợng, chất l-ợng)
Chỉ đạo tổ bộ môn định kỳ
kiểm tra hồ sơ cá nhân của
giáo viên
Thanh tra đột xuất hồ sơ cá
nhân
Nhận xét cụ thể, yêu cầu
điều chỉnh sau khi kiểm tra
Sử dụng kết quả kiểm tra
đánh giá trong giáo viên

VIII. Biện pháp quản lí nhiệm vụ tự học, tự bồi d-ỡng
S
T

-1

Yếu
-2

X

Chỉ đạo các bộ môn định
h-ớng nội dung tự bồi
d-ỡng
Tổ chức đăng ký nội dung,
kế hoạch tự bồi d-ỡng
Chỉ đạo tổ bộ môn giám
sát, kiểm tra thực hiện
nhiệm vụ tự bồi d-ỡng
Thanh tra đột xuất hồ sơ tự
bồi d-ỡng
Tổ chức giáo viên báo cáo
kết quả tự bồi d-ỡng

IX. Biện pháp quản lí hoạt động học tập của học sinh
S
T
T
1
2
3
4
5
6

+1
+0
-1
-2

X


7
8
9

Kết hợp với Đoàn đội
quản lí nề nếp của học sinh
Khen th-ởng kịp thời các
học sinh thực hiện tốt nề
nếp học tập
Kỷ luật những học sinh vi
phạm nề nếp học tập

X. Biện pháp quản lí việc sử dụng đội ngũ giáo viên

S
T
T

1
2
3
4

của nhà tr-ờng
Phân công chuyên sâu
(chuyên ngành)

XI. Biện pháp quản lí việc đào tạo và bồi d-ỡng đội ngũ giáo viên

X


S
T
T

1
2
3
4

Mức độ thực hiện
Nội dung cụ thể

Rất
Tốt
+2

Tốt
+1

Trung
bình

3

Mức độ thực hiện
Nội dung cụ thể

Xây dựng nội quy sử dụng
cơ sở vật chất kỹ thuật
Xây dựng kế hoạch trang bị
và sử dụng cơ sơ vật chất
kỹ thuật
Tổ chức bồi d-ỡng kỹ năng
sử dụng các ph-ơng tiện kỹ

Rất
Tốt
+2

Tốt
+1

Trung
bình
+0

Ch-a
Tốt
-1

Yếu
-2

Đánh giá tính cấp thiết

Đánh giá tính khả thi

Các biện pháp quản lí
TT
quá trình dạy học

Nâng cao nhận thức cho các
lực l-ợng giáo dục trong nhà
tr-ờng về vị trí, vai trò và sự
1

cần thiết phải nâng cao chất
l-ợng dạy học ở tr-ờng
trung học cơ sở trong giai
đoạn hiện nay
Tăng c-ờng quản lí thực

2

hiện mục tiêu giáo dục
Tăng c-ờng quản lí thực

3

hiện ch-ơng trình dạy học
Xây dựng và nâng cao chất

4

Rất khả
thi

Khả thi

Không
khả thi


kết quả dạy học của học sinh
Huy động các nguồn lực
nhằm phát triển cơ sở vật
8

chất, thiết bị giáo dục và các
ph-ơng tiện dạy học hiện
đại
Xây dựng môi tr-ờng dạy

9

học thân thiện, lành mạnh và
đồng thuận
Chân thành cảm ơn đồng chí!
Giao Thuỷ, Ngày

tháng

năm 2008



6. Phạm vi nghiên cứu

10

7. ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

10

8. Ph-ơng pháp nghiên cứu

10

9. Cấu trúc luận văn

11

Ch-ơng 1: Cơ sở lí luận quản lí quá trình
dạy học ở các tr-ờng trung học cơ sở

12

1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
1.2. Những khái niệm cơ bản :

12
14

1.2.1. Khái niệm quản lí



1.3. Nội dung chủ yếu trong trong quản lí quá trình dạy học ở
tr-ờng trung học cơ sở
1.3.1. Quản lí thực hiện mục tiêu giáo dục

27
27

1.3.2. Quản lí thực hiện ch-ơng trình, nội dung dạy học

28

1.3.3. Quản lí đội ngũ giáo viên

28

1.3.4. Quản lí học sinh

29

1.3.5. Quản lí cơ sở vật chất

30

1.3.6. Quản lí hình thức dạy học

31


1.3.7. Quản lí chỉ đạo đổi mới ph-ơng pháp dạy học

45

2.2. Thực trạng quản lí của hiệu tr-ởng đối với quá trình dạy học ở
các tr-ờng trung học cơ sở.

45

2.2.1. Công tác xây dựng kế hoạch và khả năng tổ chức thực hiện kế
hoạch ở các tr-ờng trung học cơ sở
2.2.2. Thực trạng công tác tổ chức hoạt động của các tổ chuyên môn
ở các tr-ờng trung học cơ sở
2.2.3. Thực trạng xây dựng và nâng cao chất l-ợng đội ngũ nhà giáo
ở các tr-ờng trung học cơ sở
2.2.4. Thực trạng xây dựng cơ sở vật chất và môi tr-ờng giáo dục

47
52
53
57

2.2.5. Thực trạng công tác phối hợp với các tổ chức chính trị, đoàn
thể trong việc thực hiện mục tiêu, nguyên lí giáo dục.

61


2.2.6. Thực trạng công tác kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học ở các
tr-ờng trung học cơ sở .
2.3. Những vấn đề đặt ra cho công tác quản lí quá trình dạy học ở
các tr-ờng trung học cơ sở huyện Giao Thuỷ tỉnh Nam Định.

trình dạy học ở các tr-ờng phổ thông hiện có.

71

3.1.2. Nguyên tắc đảm bảo tính thống nhất

71

3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn của các biện pháp.

72

3.1.4. Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi của các biện pháp.

72

3.2. Các biện pháp quản lí nhằm hoàn thiện quá trình dạy học ở các
tr-ờng trung học cơ sở .

73

3.2.1. Quán triệt tới các lực l-ợng giáo dục của nhà tr-ờng về yêu
cầu nâng cao chất l-ợng dạy học ở tr-ờng trung học cơ sở trong giai

73

đoạn hiện nay.
3.2.2. Đẩy mạnh quản lí thực hiện mục tiêu giáo dục

76


95

thuận.
3.3. Mối liên hệ giữa các biện pháp quản lí quá trình dạy học
3.4. Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp

98

quản lí đối với quá trình dạy học ở các tr-ờng trung học cơ sở trên

99

địa bàn huyện Giao Thuỷ, tỉnh Nam Định trong giai đoạn hiện nay.
Kết luận ch-ơng 3

102

Kết luận và khuyến nghị

103

1. Kết luận

103

2. Khuyến nghị

105


bảo điều kiện vật chất và tinh thần để tập thể giáo viên và học sinh hoàn thành
nhiệm vụ của mình với chất l-ợng cao; giữ vững khối đoàn kết nhất trí trong tập thể
học sinh và giáo viên trong tr-ờng; động viên, khen th-ởng kịp thời những ng-ời
đạt thành tích tốt; luôn kiểm tra, uốn nắm kịp thời những sai sót để điều
chỉnh công việc chung; động viên, phối hợp với các lực l-ợng giáo dục trong và
ngoài nhà tr-ờng vào mục đích giáo dục chung.
Trên địa bàn huyện Giao Thuỷ tỉnh Nam Định có 22 xã và thị trấn gồm 22
tr-ờng trung học cơ sở với l-ợng học sinh hàng năm vào khoảng 15.500 đến 16.500
em, mỗi năm tốt nghiệp khoảng 3.800 đến 4.200 em. Đặc biệt truyền thống học tập
trên địa bàn huyện rất tốt, nhân dân luôn rất quan tâm đến việc học tập của con em


họ. Vì vậy mỗi tr-ờng trung học cơ sở trên địa bàn huyện có một sứ mệnh hết sức
quan trọng. Trong những năm qua, tuy đã có rất nhiều cố gắng đáng ghi nhận
nh-ng chất l-ợng dạy và học ở các tr-ờng trung học cơ sở trên địa bàn huyện còn
một số hạn chế, bất cập ch-a t-ơng xứng với tiềm năng ở nơi đây. Thông qua các
kỳ thi vào các tr-ờng trung học phổ thông trên địa bàn huyện và kỳ thi học sinh
giỏi dự thi cấp tỉnh trong những năm gần đây kết quả còn thấp so với các tr-ờng
trung học cơ sở ngoài huyện. Một nguyên nhân dẫn đến hạn chế trên là hoạt động
quản lí của hiệu tr-ởng các tr-ờng trung học cơ sở ch-a phù hợp, ch-a có biện pháp
mạnh mẽ làm thay đổi chất l-ợng dạy và học đặc biệt là vấn đề nâng cao trình độ
chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên. Hoạt động trọng tâm trong nhà tr-ờng là dạy
và học, vì vậy muốn làm tốt công việc của mình thì ng-ời hiệu tr-ởng phải có các
biện pháp đồng bộ thay đổi t- duy quản lí đối với quá trình dạy học. Cụ thể là
ng-ời hiệu tr-ởng phải nắm đ-ợc quá trình hoạt động dạy học là tổ hợp của các yếu
tố nh-: mục tiêu dạy học, nội dung dạy học, ph-ơng pháp dạy học, giáo viên, học
sinh, cơ sở vật chất, hình thức tổ chức dạy học, kiểm tra đánh giá, môi tr-ờng dạy
học, tài chính của cơ quan. Trong đó giáo viên quyết định chất l-ợng giáo dục
ng-ời giữ vai trò chủ đạo trong toàn bộ tiến trình dạy học; ng-ời xây dựng và thực
thi kế hoạch bộ môn; ng-ời tổ chức cho học sinh thực hiện hoạt động học tập với

Đề xuất các biện pháp quản lí quá trình dạy học tại các tr-ờng trung học cơ sở
trên địa bàn huyện Giao Thuỷ tỉnh Nam Định trong giai đoạn hiện nay.
4. Khách thể và đối t-ợng nghiên cứu
4.1. Khách thể nghiên cứu: Công tác quản lí ở tr-ờng trung học cơ sở trên địa bàn
huyện Giao Thuỷ tỉnh Nam Định.
4.2. Đối t-ợng nghiên cứu: Hoạt động quản lí quá trình dạy học tại các tr-ờng
trung học cơ sở trên địa bàn huyện Giao Thuỷ tỉnh Nam Định.
5. Giả thuyết nghiên cứu


Quá trình dạy học ở các tr-ờng trung học cơ sở trên địa bàn huyện Giao
Thuỷ tỉnh Nam Định còn một số hạn chế do sự quản lí của hiệu tr-ởng các tr-ờng
trung học cơ sở đối với hoạt động này ch-a phù hợp. Làm thế nào để huy động
đ-ợc hết khả năng tổ chức, lãnh đạo điều khiển của giáo viên và phát huy tối đa
đ-ợc tính chủ động, độc lập, sáng tạo, tích cực, tự giác của học sinh là câu hỏi cấp
thiết đối với hiệu tr-ởng các tr-ờng trung học cơ sở. Nếu

hệ thống hoá và xây

dựng đ-ợc các biện pháp quản lí quá trình dạy học đồng bộ của hiệu tr-ởng ở các
tr-ờng THCS trên địa bàn huyện Giao Thuỷ tỉnh Nam Định thì chất dạy học sẽ đ-ợc
nâng cao hơn.
6. Phạm vi nghiên cứu
Biện pháp quản lí quá trình dạy học tại các tr-ờng trung học cơ sở trên địa
bàn huyện Giao Thuỷ tỉnh Nam Định từ năm 2003 đến nay.
7. ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
7.1. ý nghĩa khoa học: đề tài hệ thống hoá cơ sở lí luận về quản lí quá trình dạy
học cấp trung học cơ sở.
7.2. ý nghĩa thực tiễn: đề tài đánh giá đ-ợc thực trạng quản lí quá trình dạy học
tại các tr-ờng trung học cơ sở trên địa bàn huyện Giao Thuỷ tỉnh Nam Định, phát

Ch-ơng 1: Cơ sở lí luận quản lí quá trình dạy học
ở tr-ờng trung học cơ sở

1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
ở Việt Nam, Nghị quyết II của Ban Chấp hành Trung -ơng Đảng khoá VIII
đã ghi đậm: Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục đào tạo, khắc phục lối
truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp t- duy sáng tạo của ng-ời học, phát triển
mạnh phong trào tự học, tự đào tạo th-ờng xuyên và rộng khắp trong toàn dân,
nhất là thanh niên Điều 5 luật giáo dục năm 2005 cũng đã ghi: Ph-ơng pháp
giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, t- duy sáng tạo của ng-ời
học; bồi d-ỡng cho ng-ời học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê
học tập và ý chí vươn lên. Tuy vậy ph-ơng pháp giáo dục cũng chỉ là một trong 6
thành tố đặc biệt quan trọng (mục tiêu, nội dung, ph-ơng pháp, giáo viên, học sinh,
cơ sở vật chất) đ-ợc điều chỉnh trực tiếp từ các nhà quản lí giáo dục, vì vậy muốn
nâng cao chất l-ợng dạy học tr-ớc hết cần phải bồi d-ỡng cán bộ quản lí để lực
l-ợng này có một t- duy tổng thể, chỉ đạo quá trình dạy học. Trong nhiều năm qua
có nhiều công trình nghiên cứu lí luận dạy học, cách thức tổ chức tốt quá trình dạy
học ở nhà tr-ờng đáp ứng nhu cầu trên. Chẳng hạn nh-:
- Tác giả Đặng Quốc Bảo với "Một số khái niệm về quản lí giáo dục "
(Tr-ờng cán bộ quản lí GD&ĐT Trung -ơng 1, Hà Nội, 1998)
- Tác giả Trần Kiểm với "Quản lí giáo dục và quản lí tr-ờng học"
(Viện khoa học GD Hà Nội 1990)
- Tác giả Nguyễn Ngọc Quang với "Những khái niệm cơ bản về lí luận quản
lí giáo dục" Tr-ờng cán bộ QL GD - ĐT TƯ1 - 1989)
- Các tác giả Bùi Minh Hiền, Vũ Ngọc Hải, Đặng Quốc Bảo với "Quản lí
giáo dục" (Nxb Đại học S- phạm Hà Nội - 2006)


Nội dung chủ yếu trong các công trình trên đều quan tâm tới vị trí, vai trò,
nhiệm vụ quản lí của hiệu tr-ởng trong việc thực hiện mục tiêu giáo dục.

Việc quản lí quá trình dạy học ở các tr-ờng trung học cơ sở huyện Giao
Thuỷ tỉnh Nam Định còn nhiều hạn chế; cụ thể là đội ngũ hiệu tr-ởng ch-a nhận
thức đ-ợc tầm quan trọng của 10 thành tố: thực hiện mục tiêu giáo dục; thực hiện
ch-ơng trình và nội dung dạy học; đội ngũ giáo viên, học sinh, cơ sở vật chất, hình
thức dạy học, đổi mới ph-ơng pháp dạy học, huy động nguồn lực, xây dựng môi
tr-ờng giáo dục, tổ chức kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học tác động trực tiếp đến
chất l-ợng dạy và học.
Cho đến nay ch-a có công trình khoa học nào nghiên cứu các biện pháp
quản lí quá trình dạy học ở các tr-ờng trung học cơ sở trên địa bàn huyện Giao
Thuỷ tỉnh Nam Định vì vậy công tác quản lí ở nơi đây chủ yếu dựa vào kinh
nghiệm, thiếu tính lí luận. Việc thực hiện nghiên cứu đề tài: Quản lí quá trình dạy
học tại các tr-ờng trung học cơ sở trên địa bàn huyện Giao Thuỷ tỉnh Nam Định là
một phần quan trọng trong việc nâng cao chất l-ợng dạy và học ở các tr-ờng THCS ở
huyện Giao Thủy hiện nay.
1.2. Những khái niệm cơ bản :
1.2.1. Khái niệm quản lí
Có nhiều tác giả đ-a ra khái niệm quản lí theo các góc độ khác nhau:
- Theo các tác giả H.Koontz C.Odonnell H.Weihric: Quản lí là thiết kế
một môi tr-ờng mà trong đó con ng-ời cùng làm việc với nhau trong các nhóm có
thể hoàn thành mục tiêu [16;tr.29].
- Theo tác giả Đặng Quốc Bảo: Công tác quản lí là một tổ chức xét cho cùng
là thực hiện hai quá trình liên hệ chặt chẽ với nhau "quản" và "lí". Quá trình
"quản" gồm sự coi sóc giữ gìn, duy trì hệ ở trạng thái ổn định. Quá trình "lí" gồm
việc sửa sang, sắp xếp, đổi mới đ-a hệ vào thế "phát triển"[3;tr.25].