BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
..………./…………
BỘ NỘI VỤ
..…./……
HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA
TRỊNH PHƯỢNG MINH
QUẢN LÝ CHI THƯỜNG XUYÊN
NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TẠI HUYỆN BỐ TRẠCH,
TỈNH QUẢNG BÌNH
LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG
THỪA THIÊN HUẾ - NĂM 2017
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
..………./…………
BỘ NỘI VỤ
..…./……
HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA
TRỊNH PHƯỢNG MINH
QUẢN LÝ CHI THƯỜNG XUYÊN
Trịnh Phượng Minh
năm 2017
LỜI CẢM ƠN
Luận văn này là tổng hợp kết quả của quá trình học tập, nghiên cứu và
nỗ lực phấn đấu của bản thân.
Để hoàn thành chương trình đào tạo thạc sĩ Tài chính - Ngân hàng tại
Học viện Hành chính, bên cạnh sự cố gắng của bản thân tôi đã nhận được sự
động viên, hướng dẫn, giảng dạy và nhiều ý kiến đóng góp quý báu của các
thầy giáo, cô giáo, gia đình, bạn bè trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu
và hoàn thành luận văn. Nhân đây, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn chân thành
của mình tới Ban lãnh đạo Học viện Hành chính, các thầy giáo, cô giáo Khoa
Sau đại học, Khoa Tài chính công, quí thầy cô cơ sở Học viện hành chính
miền Trung tại Huế.
Đặc biệt tôi vô cùng trân trọng biết ơn PGS.TS. Hoàng Thị Thúy
Nguyệt, giáo viên hướng dẫn đã dành nhiều thời gian và trí lực trực tiếp
hướng dẫn, tận tình giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn tất
luận văn này.
1.4. Kinh nghiệm quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước của một số
địa phương và bài học rút ra cho huyện Bố Trạch ........................................ 26
Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ CHI THƯỜNG XUYÊN NGÂN
SÁCH NHÀ NƯỚC TẠI HUYỆN BỐ TRẠCH ...................................... 34
2.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của huyện Bố Trạch.......................... 34
2.2. Phân tích thực trạng quản lý chi thường xuyên Nhà nước tại huyện Bố Trạch41
2.3. Đánh giá công tác quản lý chi thường xuyên ngân sách Nhà nước ở huyện
Bố Trạch ...................................................................................................... 67
Chương 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ HỆ THỐNG GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN
CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHI THƯỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH NHÀ
NƯỚC TẠI HUYỆN BỐ TRẠCH ............................................................. 81
3.1. Định hướng hoàn thiện quản lý chi thường xuyên ngân sách Nhà nước tại
huyện Bố Trạch ............................................................................................ 81
3.2. Hệ thống giải pháp hoàn thiện công tác quản lý chi thường xuyên ngân
sách Nhà nước tại huyện Bố Trạch ............................................................... 86
3.3. Kiến nghị ............................................................................................. 108
KẾT LUẬN ............................................................................................... 111
TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................................ 113
KTXH
HĐND
: Kinh tế xã hội
: Hội đồng Nhân dân
SDĐ
: Sử dụng đất
THCS
: Trung học cơ sở
TABMIS
TSCĐ
: Hệ thống thông tin quản lý ngân sách
: Tài sản cố định
TTCN
: Tiểu thủ công nghiệp
UBND
: Ủy ban Nhân dân
2013-2016 .................................................................................................... 64
Bảng 2.9: Quyết toán chi thường xuyên từ nguồn thu để lại qua quản lý ngân
sách nhà nước ............................................................................................... 65
DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 2.1: Cơ cấu các ngành kinh tế giai đoạn 2013-2016 ........................ 36
Biểu đồ 2.2: Tình hình lập dự toán chi thường xuyên NSNN huyện Bố Trạch
..................................................................................................................... 51
Biểu đồ 2.3: Chi thường xuyên ngân sách Nhà nước huyện Bố Trạch giai
đoạn 2013-2016............................................................................................ 55
1. Tính cấp thiết của đề tài
MỞ ĐẦU
Mỗi một nhà nước muốn tồn tại và phát triển phải có nguồn lực và
quản lý tốt nguồn lực của mình, một trong những nguồn lực quan trọng, đó
là NSNN. Ngân sách nhà nước là công cụ điều chỉnh vĩ mô nền kinh tế - xã
hội, định hướng phát triển sản xuất, điều tiết thị trường, bình ổn giá cả từ đó
có tác động điều chỉnh đời sống xã hội. Ngân sách Nhà nước đóng vai trò đặc
biệt quan trọng đối với mỗi quốc gia, địa phương và đơn vị sử dụng ngân
lớn và tăng nhanh trong thời gian vừa qua do đó phải giảm chi đầu tư và bố trí
chi trả nợ thấp hơn nhu cầu; hiệu quả các khoản chi thường xuyên NSNN còn
thấp, chưa thực sự tiết kiệm trong chi tiêu công, các nội dung chi tiếp khách,
hội nghị, công tác còn nhiều… dẫn đến lãng phí, kém hiệu quả trong quản lý
chi NSNN, cản trở tiềm năng phát triển của huyện nhà.
Việc nghiên cứu về mặt lý luận và thực tiễn một cách hệ thống, toàn
diện công tác chi thường xuyên ngân sách Nhà nước, từ đó đề ra những giải
pháp cụ thể để từng bước hoàn thiện công tác quản lý chi thường xuyên,
đáp ứng được lộ trình cải cách hành chính công của chính quyền huyện,
gây dựng lòng tin cho nhân dân và thu hút đầu tư trong, ngoài nước là thực
sự cấp thiết.
Nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề, với mục đích vận dụng lý
luận đã được học trong chương trình cao học Tài chính – Ngân hàng tại Học
viện Hành chính vào hoạt động thực tiễn tại địa phương nơi mình công tác, tôi
quyết định chọn đề tài: “Quản lý chi thường xuyên ngân sách Nhà nước tại
huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình” làm luận văn thạc sĩ của mình.
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn
Quản lý ngân sách Nhà nước là vấn đề được rất nhiều học giả trong và
xuất một số giải pháp hoàn thiện công tác quản lý chi NSNN của quận Sơn
Trà - thành phố Đà Nẵng trong những năm tới.
- Luận văn thạc sĩ “Quản lý chi ngân sách Nhà nước huyện Bố Trạch,
tỉnh Quảng Bình” năm 2015 của tác giả Lê Văn Quynh – Học viện Hành
chính Quốc gia. Luận văn nghiên cứu cơ sở lý thuyết về quản lý chi ngân sách
cấp huyện, từ đó nghiên cứu thực trạng quản lý chi ngân sách tại huyện Bố
Trạch, tỉnh Quảng Bình, đề xuất các giải pháp hoàn thiện.
- Đề tài: “Hoàn thiện công tác kiểm soát chi ngân sách nhà nước qua
Kho bạc Nhà nước Quảng Bình”, luận văn Thạc sĩ Quản trị kinh doanh của
tác giả Đào Hoàng Liên, năm 2010. Trên cơ sở tiếp cận công tác kiểm soát chi
theo yêu cầu đổi mới cải cách tài chính công đối với thực tiễn tại Kho bạc
Nhà nước tỉnh Quảng Bình và vận dụng kinh nghiệm kiểm soát chi tiêu công
của các nước tiên tiến nhằm đưa ra các giải pháp hoàn thiện công tác kiểm
soát chi NSNN phù hợp xu hướng hội nhập quốc tế.
- Đề tài: “Nâng cao hiệu quả quản lý Ngân sách nhà nước tỉnh An
Giang giai đoạn 2011 – 2015 và tầm nhìn đến 2020”, luận án Tiến sĩ kinh tế
của tác giả Tô Thiện Hiền, năm 2012. Luận án đã làm rõ lý thuyết về vị trí, vai
trò của ngân sách Địa phương trong mối quan hệ với ngân sách Trung ương
3
thường xuyên và quản lý chi thường xuyên Ngân sách Nhà nước.
+ Khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng công tác chi thường xuyên
ngân sách Nhà nước tại huyện Bố Trạch từ năm 2013 đến nay.
+ Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện công tác quản lý
chi thường xuyên Ngân sách Nhà nước tại huyện Bố Trạch trong thời gian tới.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn
- Đối tượng nghiên cứu:
4
Công tác quản lý các khoản chi thuộc ngân sách địa phương trong cân đối,
tập trung vào quản lý chi thường xuyên Ngân sách Nhà nước tại huyện Bố Trạch.
- Phạm vi nghiên cứu:
+ Không gian: Luận văn nghiên cứu thực tiễn tại huyện Bố Trạch, tỉnh
Quảng Bình.
+ Thời gian: Đánh giá thực trạng công tác quản lý chi thường xuyên
NSNN tại huyện Bố Trạch từ năm 2011 đến nay (tập trung chủ yếu trong giai
đoạn 2013 – 2016) và đưa ra những định hướng trong thời gian tới.
5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn
sách Nhà nước và làm rõ các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý chi thường
xuyên Ngân sách Nhà nước tại huyện Bố Trạch.
5
- Ý nghĩa thực tiễn:
+ Góp phần đánh giá thực trạng công tác quản lý chi thường xuyên
Ngân sách Nhà nước tại huyện Bố Trạch; làm rõ những ưu điểm, nhược điểm,
chỉ ra các vấn đề bất cập trong quản lý chi thường xuyên NSNN tại huyện. Từ
đó đề xuất những định hướng và giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý chi
thường xuyên tại huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình.
+ Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ hệ thống hóa cơ sở khoa học về
quản lý chi thường xuyên ngân sách Nhà nước; là tài liệu tham khảo cho
chuyên viên nghiên cứu lĩnh vực Tài chính, lãnh đạo UBND huyện và các cơ
quan chuyên môn trong việc nắm rõ những thành tựu và tồn tại trong quản lý
chi thường xuyên ngân sách địa phương từ đó có những thay đổi tích cực hơn
trong công tác quản lý ngân sách.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn
bao gồm ba chương:
Chương 1: Cơ sở khoa học của quản lý chi thường xuyên Ngân sách
có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của
Nhà nước”[16, tr 2].
Theo điều 6, Luật NSNN 2015, “ngân sách nhà nước bao gồm ngân
sách trung ương và ngân sách địa phương” [16, tr 4]. Ngân sách trung ương
là ngân sách của các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và các
cơ quan khác ở trung ương. Ngân sách địa phương bao gồm ngân sách của
đơn vị hành chính các cấp có Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân. Ngân
sách địa phương bao gồm ngân sách cấp tỉnh, huyện trực thuộc trung ương
(gọi chung là ngân sách cấp tỉnh); ngân sách cấp huyện, quận, thị xã, huyện
thuộc tỉnh (gọi chung là ngân sách cấp huyện) và ngân sách cấp xã, phường,
thị trấn (gọi chung là ngân sách cấp xã).
Ngân sách Nhà nước cấp huyện là toàn bộ các khoản thu, chi của huyện
đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong
một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của huyện.
Chi ngân sách nhà nước là quá trình phân phối và sử dụng quỹ ngân
sách nhằm thực hiện các nhiệm vụ của nhà nước trong từng thời kỳ. Nội dung
7
chi ngân sách rất đa dạng, xuất phát từ vai trò quản lý vĩ mô của nhà nước
trong việc phát triển kinh tế - xã hội. Hay nói cách khác, chi NSNN là công
khoản chi lương, phụ cấp lương, chi hàng hóa và dịch vụ phát sinh thường
xuyên của Nhà nước. Kinh tế - xã hội ngày càng phát triển, nhiệm vụ chi
thường xuyên mà Nhà nước đảm nhiệm ngày càng tăng, nhờ đó mà nội dung
chi thường xuyên của NSNN cũng phong phú thêm.Chi thường xuyên của
NSNN, xét theo từng lĩnh vực chi, bao gồm các khoản chi cho những lĩnh vực
8
như: các hoạt động sự nghiệp giáo dục và đào tạo, y tế, xã hội, văn hóa thông
tin, văn học nghệ thuật, thể dục thể thao, khoa học và công nghệ, môi trường,
các hoạt động sự nghiệp khác. Các khoản chi thường xuyên thường được tài
trợ bằng các khoản thu mang tính chất thường thường xuyên như thuế, phí và
lệ phí.
Chi thường xuyên ngân sách cấp huyện là quá trình phân phối, sử dụng
nguồn lực tài chính của Nhà nước cấp huyện nhằm trang trải những nhu cầu
của các cơ quan nhà nước, các tổ chức chính trị xã hội thuộc khu vực công tại
một huyện, qua đó thực hiện nhiệm vụ quản lý Nhà nước trên tất cả các lĩnh
vực trên địa bàn huyện.
Nội dung chi thường xuyên theo luật NSNN bao gồm các khoản mục chi:
- Quốc phòng;
b. Đặc điểm chi thường xuyên của ngân sách Nhà nước cấp huyện
Một là, các khoản chi thường xuyên mang tính liên tục, ổn định.
Xuất phát từ yêu cầu tồn tại, phát triển và thực hiện chức năng quản lý
xã hội của bộ máy Nhà nước đã làm nảy sinh các khoản chi thường xuyên và
đòi hỏi phải tạo lập nguồn lực Tài chính thường xuyên để trang trải cho các
khoản chi này. Một số chức năng quan trọng của Nhà nước như cưỡng chế thi
hành luật, tổ chức quản lý các hoạt động kinh tế - xã hội, duy trì đời sống xã
hội đều phải được thực thi cho dù có bất cứ sự thay đổi nào về thể chế chính trị.
Hai là, chi thường xuyên mang tính chất tiêu dùng.
Các khoản chi thường xuyên chủ yếu phục vụ các nhu cầu về quản lý
hành chính Nhà nước, quốc phòng – an ninh, các hoạt động sự nghiệp và hoạt
động xã hội khác do Nhà nước tổ chức. Các khoản chi này thường có hiệu lực
tác động trong thời gian ngắn và mang tính chất tiêu dùng.
Ba là, phạm vi, mức độ chi thường xuyên của NSNN gắn liền với cơ
cấu tổ chức bộ máy Nhà nước và quy mô cung ứng các hàng hóa công cộng.
Quá trình phân phối và sử dụng nguồn ngân sách Nhà nước nhằm mực
tiêu đảm bảo hoạt động bình thường của bộ máy Nhà nước đó. Do đó, nếu bộ
máy quản lý Nhà nước tinh gọn, hoạt động hiệu quả thì số chi thường xuyên
quyết tốt mối quan hệ giữa tích lũy và tiêu dùng. Chi thường xuyên hiệu quả,
tiết kiệm sẽ tăng tích lũy vốn NSNN để chi cho đầu tư phát triển, góp phần
thúc đẩy kinh tế phát triển, cải thiện đời sống nhân dân, tăng cường niềm tin
của nhân dân đối với chủ trương, đường lối của Đảng và vai trò quản lý, điều
hành của chính quyền cấp huyện.
1.2. Quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước cấp huyện
1.2.1. Khái niệm
Quản lý chi thường xuyên NSNN là quá trình Nhà nước vận dụng các
quy luật khách quan, sử dụng hệ thống phương pháp, công cụ quản lý tác
động đến các hoạt động chi thường xuyên NSNN phục vụ tốt nhất việc thực
hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước nhằm đạt được các mục tiêu thúc
đẩy phát triển KTXH.
Quản lý chi thường xuyên NSNN là quá trình thực hiện có hệ thống các
cách thức, biện pháp phân phối và sử dụng tiền tệ tập trung nhằm phục vụ chi
tiêu cho bộ máy và thực hiện các chức năng của Nhà nước.
Quản lý chi thường xuyên ngân sách cấp huyện là quá trình thực hiện
có hệ thống các biện pháp phân phối, sử dụng ngân sách cho mục đích chi
11
Thứ tư, ngân sách cấp huyện là một bộ phận quan trọng của ngân sách
nhà nước. Quản lý ngân sách cấp huyện có hiệu quả, cụ thể là quản lý chi
thường xuyên, sẽ góp phần vào việc duy trì sự ổn định nền kinh tế, điều tiết
giá cả, phục vụ chuyển dịch cơ cấu kinh tế trên địa bàn huyện.
1.2.3. Nguyên tắc quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước cấp huyện
* Nguyên tắc quản lý theo dự toán:
Dự toán là khâu mở đầu của chu trình NSNN. Việc quản lý chi thường
xuyên NSNN cấp huyện phải theo dự toán từ những cơ sở lý luận và thực tiễn sau:
12
Một là, cơ cấu thu, chi của NSNN phụ thuộc vào sự phán quyết của cơ
quan quyền lực nhà nước đó. Do đó, mọi khoản chi từ NSNN chỉ có thể trở
thành hiện thực khi khoản chi đó nằm trong cơ cấu chi theo dự toán đã được
cơ quan quyền lực nhà nước xét duyệt và thông qua.
Hai là, phạm vi của chi NSNN rất đa dạng, liên quan tới nhiều loại hình
đơn vị thuộc nhiều lĩnh vực hoạt động khác nhau. Mức chi cho mỗi loại hoạt
động được xác định theo đối tượng, định mức riêng tùy thuộc vào thực tế.
Như vậy, quản lý theo dự toán là nguyên tắc đảm bảo yêu cầu cân đối NSNN,
tránh tính tùy tiện và thuận lợi cho việc điều hành NSNN.
- Xem xét đánh giá tính hiệu quả của chi thường xuyên NSNN một
cách tổng quát, đánh giá độ ảnh hưởng của mỗi khoản chi đến các mối quan
hệ kinh tế và thời gian phát huy tác dụng của nó từ đó thấy được những lợi ích
về mặt kinh tế - xã hội mà toàn xã hội được thụ hưởng từ nó.
* Nguyên tắc chi trực tiếp qua Kho bạc Nhà nước:
Chi trực tiếp qua Kho bạc Nhà nước là phương thức thanh toán có sự
tham gia của ba bên: Đơn vị sử dụng NSNN, Kho bạc Nhà nước, tổ chức
hoặc cá nhân được nhận các khoản tiền do đơn vị sử dụng NSNN thanh
toán chi trả (gọi chung là người được hưởng) bằng hình thức thanh toán
không dùng tiền mặt. Cụ thể: Đơn vị sử dụng NSNN ủy quyền cho KBNN
trích tiền từ tài khoản của mình để chuyển trả vào tài khoản cho người
được hưởng ở một trung gian tài chính nào đó, nơi người hưởng mở tài
khoản giao dịch. Do vậy, KBNN vừa có quyền, vừa có trách nhiệm kiểm
soát chặt chẽ mọi khoản chi NSNN.
Để thực hiện tốt nguyên tắc chi trực tiếp qua KBNN, cần giải quyết
những vấn đề cơ bản như sau:
- Các khoản chi thường xuyên NSNN phải có trong dự toán NSNN
được duyệt, đúng chế độ do cấp có thẩm quyền quy định, phải được đơn vị sử
dụng NSNN hoặc người được ủy quyền quyết định chi. Tất cả các khoản chi
Phân cấp chi thường xuyên ngân sách nhà nước cấp huyện là việc phân
định phạm vi trách nhiệm, quyền hạn của chính quyền cấp huyện trong quá
trình tổ chức tạo lập và sử dụng Ngân sách nhà nước trong việc thực hiện
nhiệm vụ chi thường xuyên, phục vụ cho việc thực thi chức năng nhiệm vụ
của chính quyền cấp huyện.
Thẩm quyền ngân sách cấp huyện:
Hội Đồng Nhân Dân huyện: Quyết định dự toán và phân bổ ngân sách,
phê chuẩn quyết toán; Quyết định các chủ trương, biện pháp để triển khai
thực hiện thực hiện ngân sách địa phương; Quyết định điều chỉnh dự toán
trong trường hợp cần thiết; Giám sát việc thực hiện ngân sách đã được Hội
đồng nhân dân quyết định.
Uỷ Ban Nhân Dân huyện: Lập dự toán và phương án phân bổ ngân
sách địa phương, dự toán điều chỉnh ngân sách địa phương trong trường hợp
cần thiết trình Hội Đồng Nhân Dân cùng cấp quyết định và báo cáo cơ quan
hành chính nhà nước, cơ quan tài chính cấp trên trực tiếp.
Nhiệm vụ chi thường xuyên của ngân sách cấp huyện gồm:
nhiệm vụ được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt, chế độ, tiêu chuẩn, định
mức chi do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định. Việc lập dự toán ngân
sách của các cơ quan nhà nước thực hiện chế độ tự chủ, tự chịu trách nhiệm
về sử dụng biên chế và kinh phí quản lý hành chính; đơn vị sự nghiệp công
lập thực hiện quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ
chức bộ máy, biên chế và tài chính thực hiện theo quy định của Chính phủ
[16, tr 32]. Cụ thể:
- Lập theo đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi ngân sách hiện hành,
trong đó chủ động sắp xếp thứ tự các nhiệm vụ chi ưu tiên theo mức độ cấp
thiết để chủ động điều hành, cắt giảm trong trường hợp cần thiết.
- Căn cứ vào điều kiện, tình hình thực tế và nguồn lực tài chính để lựa
chọn các hoạt động cần ưu tiên bố trí vốn; thực hiện tiết kiệm chi thường xuyên
ngay từ khâu bố trí dự toán gắn với cơ chế quản lý, cân đối theo kế hoạch trung
16
Copyright: Tài liệu đại học ©