BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
.............../................

BỘ NỘI VỤ
........../.........

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

NGUYỄN NGỌC KIM CƯƠNG

VAI TRÒ CỦA CHÍNH QUYỀN CẤP XÃ
TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI
Ở HUYỆN HIỆP ĐỨC, TỈNH QUẢNG NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ CÔNG

THỪA THIÊN HUẾ - NĂM 2018


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
............./..............

BỘ NỘI VỤ
........./.........

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

NGUYỄN NGỌC KIM CƯƠNG

VAI TRÒ CỦA CHÍNH QUYỀN CẤP XÃ
TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI

cô trong Học viện Hành chính Quốc gia, đặc biệt là những thầy cô đã tận tình
dạy bảo cho tôi suốt thời gian học tập và nghiên cứu.
Tôi xin gửi lời biết ơn sâu sắc đến giảng viên TS.Ngô Văn Trân, người
đã trực tiếp hướng dẫn đề tài cho tôi với tất cả lòng nhiệt tình và sự quan tâm.
Mặc dù đã có nhiều cố gắng hoàn thiện luận văn bằng tất cả sự nhiệt
tình và năng lực của mình, tuy nhiên không thể tránh khỏi những thiếu sót.
Tác giả rất mong nhận được những đóng góp quí báu của quí thầy cô và các
bạn.
Tôi xin chân thành cảm ơn./.
Học viên

Nguyễn Ngọc Kim Cương


MỤC LỤC

Trang bìa
Lời cam đoan
Lời cảm ơn
Mục lục
Danh mục viết tắt
Danhmục các bảng, biểu đồ
MỞ ĐẦU ....................................................................................................... 1
Chương 1. CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ VAI TRÒ CỦA CHÍNH QUYỀN
CẤP XÃ TRONG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ XÂY DỰNG NÔNG
THÔN MỚI ................................................................................................ 11
1.1. Một số khái niệm liên quan đến đề tài luận văn .................................... 11
1.1.1. Nông thôn, Nông thôn mới ................................................................. 11
1.1.2. Quản lý nhà nước, Quản lý nhà nước về nông nghiệp, Quản lý nhà nước
về xây dựng Nông thôn mới ......................................................................... 17

Quảng Ngãi. ................................................................................................. 38
1.5.4. Bài học rút ra cho huyện Hiệp Đức về phát huy vai trò của chính quyền
cấp xã trong xây dựng nông thôn mới. ......................................................... 39
Tiểu kết Chương 1........................................................................................ 41
Chương 2. THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA CHÍNH QUYỀN CẤP XÃ
TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở HUYỆN HIỆP ĐỨC,TỈNH
QUẢNG NAM ............................................................................................ 42
2.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tác động đến vai trò của chính quyền
cấp xã trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Hiệp Đức, tỉnh Quảng Nam . 42
2.1.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Hiệp Đức, tỉnh Quảng
Nam ............................................................................................................. 42


2.1.2. Sự tác động của điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội đến vai trò của
chính quyền cấp xã trong xây dựng nông thôn mới tại huyện Hiệp Đức ....... 45
2.2. Thực trạng chính quyền cấp xã tại huyện Hiệp Đức .............................. 47
2.3. Kết quả thực hiện Xây dựng Nông thôn mới tại huyện Hiệp Đức, tỉnh
Quảng Nam .................................................................................................. 50
2.3.1. Công tác xây dựng đề án, qui hoạch và phát triển sản xuất, nâng cao thu
nhập cho người dân ...................................................................................... 50
2.3.2. Xây dựng cơ sở hạ tầng thiết yếu ........................................................ 51
2.3.3.Nâng cao thu nhập, giảm tỷ lệ hộ nghèo, phát triển giáo dục, y tế, văn
hóa và bảo vệ môi trường ............................................................................. 53
2.3.4. Xây dựng hệ thống tổ chức chính trị xã hội vững mạnh và giữ gìn an
ninh, trật tự xã hội ........................................................................................ 55
2.3.5. Kết quả huy động, sử dụng nguồn lực................................................. 56
2.3.6. Kết quả thực hiện Bộ tiêu chí Quốc gia về nông thôn mới .................. 57
2.4. Phân tích thực trạng vai trò của chính quyền cấp xã trong xây dựng nông
thôn mới ở huyện Hiệp Đức, tỉnh Quảng Nam ............................................. 57
2.4.1. Công tác triển khai thực hiện và tuyên truyền xây dựng nông thôn mới .... 57

Tiểu kết chương 3 ...................................................................................... 102
KẾTLUẬN ................................................................................................ 103
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
TÊN VIẾT TẮC

TÊN ĐẦY ĐỦ

BCĐ

Ban Chỉ đạo

BQL

Ban Quản lý

CHQS

Chỉ huy quân sự

CNDV

Chủ nghĩa duy vật

CNH - HĐH

Công nghiệp hóa - hiện đại hóa


Nông thôn mới

QLNN

Quản lý nhà nước

THCS

Trung học cơ sở

THPT

Trung học phổ thông

UBND

Ủy ban nhân dân

XD NTM

Xây dựng nông thôn mới

XHCN

Xã hội chủ nghĩa

XHH

Xã hội học

nước, sự điều hành của chính phủ, sự chung tay góp sức của các cá nhân, tổ
chức nhằm tạo nên sự phát triển mới về chất của khu vực nông thôn, giai cấp
nông dân và ngành nông nghiệp Việt Nam, góp phần đẩy mạnh sự nghiệp
công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Xác định vai trò, vị trí quan trọng của nông thôn trong chiến lược tổng
thể phát triển kinh tế xã hội đất nước. Nghị quyết số 26-NQ/TW, ngày
5/8/2008 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa X
Về nông nghiệp, nông dân, nông thôn, Bộ Chính trị, Ban Bí thư Trung ương
khóa X đã ban hành các kết luận về một số nội dung liên quan đến Nghị
quyết; Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 24/2008/NQ-CP, ngày
28/10/2008, xác định “Chương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn
mới” và Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 800/QĐ-TTg, ngày 04-62010 phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia XD NTM giai đoạn 2010 2020. Theo đó, Chính phủ nêu rõ 19 tiêu chí và 7 nhóm giải pháp. Có thể nói,
đây là một chương trình trọng tâm, xuyên suốt của Nghị quyết 26-NQ/TW
của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Khóa X, là chương trình khung, tổng
thể phát triển nông thôn với 11 nội dung lớn, tổng hợp của 16 chương trình
mục tiêu quốc gia và 14 chương trình hỗ trợ có mục tiêu đang triển khai ở địa
1


bàn nông thôn trên phạm vi cả nước. Chính vì vậy thực hiện thành công
Chương trình XD NTM sẽ không chỉ mang lại lợi ích thiết thực cho cư dân
nông thôn mà còn có ý nghĩa rất lớn đối với sự nghiệp phát triển kinh tế,
chính trị, xã hội chung trong cả nước.
Qua quá trình thực hiện Chương trình XD NTM, nông thôn Việt Nam
đã có những thay đổi đáng kể. Bộ mặt nông thôn khởi sắc, hạ tầng kinh tế-xã
hội được đầu tư; công tác qui hoạch được chú trọng nhất là sắp xếp lại sản
xuất, chuyển đổi vật nuôi, cây trồng theo hướng hàng hóa; các chương trình
điện hóa, nước sạch, thông tin liên lạc, cung ứng dịch… được đầu tư đồng bộ;
đời sống nhân dân ở vùng nông thôn có những chuyển biến rõ rệt. Tuy nhiên
do nhận thức chưa đầy đủ dẫn đến việc đầu tư phân tán, chỉ chú trọng đầu tư

tư phát triển của địa phương... Một trong những vấn đề cốt lõi tạo nên các hạn
chế đó là vai trò của bộ máy chính quyền các cấp, nhất là cấp xã còn nhiều
hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu của việc triển khai, tổ chức thực hiện và
QLNN trên các mặt có liên quan đến XD NTM tại địa phương.
Chính vì vậy, cần phải có những nghiên cứu lý luận, khảo sát và đánh
giá thực tiễn, tìm giải pháp phù hợp để nâng cao vai trò của bộ máy chính
quyền cấp xã nhằm hoàn thiện QLNN về XD NTM trên địa bàn nông thôn cả
nước nói chung cũng như ở huyện Hiệp Đức, tỉnh Quảng Nam là một nhu cầu
cấp thiết.
Từ những lý do trên đây, đề tài “Vai trò của chính quyền cấp xã trong
Xây dựng Nông thôn mới ở huyện Hiệp Đức, tỉnh Quảng Nam” được tác
giả lựa chọn làm Luận văn tốt nghiệp thạc sĩ, chuyên ngành Quản lý công có
ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn.
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn
Trong những năm gần đây, có nhiều công trình nghiên cứu liên quan
đến đề tài luận văn. Có thể kể một số công trình tiêu biểu liên quan đến đề tài
sau:
3


“Nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam hôm nay và mai sau”, của
chuyên gia nghiên cứu về nông nghiệp, nông thôn Việt Nam, tác giả Đặng
Kim Sơn, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, năm 2008. Công trình này đã nêu
lên thực trạng các vấn đề về nông nghiệp, nông dân, nông thôn hiện nay,
những thành tựu cũng như những khó khăn, vướng mắc còn tồn tại. Xuất phát
từ thực tiễn đó, tác giả đã đề xuất những định hướng và kiến nghị chính sách
nhằm đưa nông nghiệp, nông dân, nông thôn ngày càng phát triển.
"Xây dựng nông thôn mới những vấn đề lý luận và thực tiễn”, do tác giả
Vũ Văn Phúc chủ biên, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, năm 2012. Công
trình này là tập hợp các bài viết của các nhà khoa học, lãnh đạo các cơ quan

đưa ra những giải pháp thực hiện XD NTM cho tốt hơn góp phần đẩy nhanh tiến
độ thực hiện XD NTM huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi về đích sớm hơn dự
định.
“Quản lý nhà nước về XD NTM trên địa bàn huyện Phú Ninh, tỉnh
Quảng Nam, Lê Thị Thu Thảo” (2015), Luận văn thạc sỹ Quản lý công, Học
viện hành chính Quốc gia. Tác giả nghiên cứu cơ sở lý luận và đi sâu phân
tích thực trạng QLNN đối với XD NTM ở huyện Phú Ninh, tỉnh Quảng Nam
giai đoạn 2010-2014, đánh giá thực trạng QLNN đối với XD NTM. Luận văn
đã đề xuất được một số giải pháp liên quan đến công cụ mà Nhà nước sử dụng
để XD NTM nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động QLNN đối với XD
NTM ở huyện Phú Ninh, tỉnh Quảng Nam. Những giải pháp này có thể là cơ
sở tham khảo, vận dụng và lựa chọn những giải pháp phù hợp với đặc thù của
đề tài nghiên cứu.
Bên cạnh đó có rất nhiều bài báo, đề tài, luận văn, luận án nghiên cứu
về XD NTM: "Xây dựng nông thôn mới những vấn đề lý luận và thực tiễn”,
do tác giả Vũ Văn Phúc chủ biên, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, năm 2012.
Công trình này là tập hợp các bài viết của các nhà khoa học, lãnh đạo các cơ
5


quan Trung ương, địa phương, các ngành, các cấp về NTM ở Việt Nam, gồm
những vấn đề lý luận chung về NTM, kinh nghiệm quốc tế về XD NTM, thực
tiễn và kết quả bước đầu trong XD NTM ở một số địa bàn trên phạm vi cả
nước, đặc biệt là các địa bàn thí điểm XD NTM.
“Nhìn lại hơn 3 năm thực hiện Chương trình Mục tiêu quốc gia xây
dựng nông thôn mới: Kết quả và một số bài học kinh nghiệm" của Phó Thủ
tướng, Trưởng ban chỉ đạo Chương trình Mục tiêu quốc gia XD NTM, Tạp
chí Cộng sản, (số 94), năm 2014, tr.8-14. Bài viết đã trình bày những kết quả
quan trọng bước đầu trong hơn 3 năm thực hiện Chương trình Mục tiêu quốc
gia XD NTM căn cứ và 19 tiêu chí của NTM. Đồng thời bài viết cũng khái

4.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận văn là vai trò của chính quyền cấp xã
trong QLNN về XD NTM ở huyện Hiệp Đức, tỉnh Quảng Nam.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi không gian: Huyện Hiệp Đức, tỉnh Quảng Nam.
- Phạm vi thời gian: 5 năm, từ năm 2013 đến năm 2017 và định hướng
cho giai đoạn 2025.
5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
5.1. Phương pháp luận
Cơ sở lý luận của việc nghiên cứu đề tài luận văn đựa trên quan điểm
của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước Cộng hoà XHCN Việt Nam về nông
nghiệp, nông thôn và nông dân, QLNN về XD NTM.
Phương pháp luận là CNDV biện chứng và CNDV lịch sử của triết học
Mác - Lênin.

7


5.2. Phương pháp nghiên cứu đề tài
- Để thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài, tác giả sử dụng nhiều
phương pháp nghiên cứu như: Thống kê, tổng hợp, phân tích, so sánh, khảo
sát thực địa để đánh giá vai trò của chính quyền cấp xã đối với XD NTM tại
huyện Hiệp Đức.
- Điều tra XHH.
Tác giả thực hiện điều tra, khảo sát và thu thập các thông tin liên quan
đến nội dung đề tài thông qua việc phát bảng hỏi và phỏng vấn đối với 2
nhóm:
Nhóm 1. Khảo sát đối với hộ dân tại 11 xã trên địa bàn huyện Hiệp
Đức: Bảng khảo sát tập trung vào nội dung đánh giá mức độ hiểu biết, mức độ
tham gia và mức độ hài lòng của người dân đối với vai trò của chính quyền

huyện Hiệp Đức
- Công tác thanh tra, kiểm tra về XD NTM;
+ Dữ liệu sơ cấp: Xử lý bằng phần mềm Microsoft Excel 2007 và
SPSS 22.0, mã hóa, lọc dữ liệu sau đó tiến hành phân tích.
Nghiên cứu được thực hiện thông qua hai bước: (1) Nghiên cứu định
tính nhằm xây dựng bảng hỏi thăm dò ý kiến cán bộ, công chức và người dân,
(2) nghiên cứu định lượng nhằm thu thập, phân tích dữ liệu thăm dò.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
Luận văn góp phần làm rõ những vấn đề cốt yếu và cấp thiết nhất để
phát huy vai trò của chính quyền cấp xã trong XD NTM. Đặc biệt là phân
tích, đánh giá đúng thực trạng QLNN của chính quyền cấp xã về XD NTM ở
huyện Hiệp Đức, tỉnh Quảng Nam, từ đó đề xuất các phương hướng, giải
pháp nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả QLNN của chính quyền cấp xã về XD
NTM ở địa phương trong thời gian tới.
Luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu, vận
9


dụng những kinh nghiệm hay trong công tác QLNN về XD NTM, đặc biệt là
đối với chính quyền cấp xã đối với những người trực tiếp quản lý hay quan
tâm đến lĩnh vực này.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục,
luận văn được kết cấu thành 3 chương gồm:
Chương 1: Cơ sở khoa học về vai trò của chính quyền cấp xã trong
QLNN về XD NTM.
Chương 2: Vai trò của chính quyền cấp xã trong QLNN về XD NTM ở
huyện Hiệp Đức, tỉnh Quảng Nam.
Chương 3: Giải pháp hoàn thiện vai trò của chính quyền cấp xã trong
QLNN về XD NTM ở huyện Hiệp Đức, tỉnh Quảng Nam.


Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Thông tư số 54/2009/TT-BNNPTNT ngày 21/8/2009.
Chính phủ, Nghị định số 41/2010/NĐ-CP ngày 12/4/2016 của Chính phủ về chính sách tín dụng phục vụ
phát triển nông nghiệp, nông thôn .
2

11


tộc; dân trí được nâng cao, môi trường sinh thái được bảo vệ; hệ thống chính
trị ở nông thôn dưới sự lãnh đạo của Đảng được tăng cường. Xây dựng giai
cấp nông dân, củng cố liên minh công nhân - nông dân - trí thức vững mạnh,
tạo nền tảng KT-XH và chính trị vững chắc cho sự nghiệp CNH, HĐH, xây
dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
- Quan điểm, mục tiêu của xây dựng Nông thôn mới
Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 05/8/2008 của BCH TW khoá X về
nông nghiệp, nông dân, nông thôn xácđịnh quan điểm và mục tiêu XD NTM
ở Việt Nam nêu rõ:
Về quan điểm:
- Nông nghiệp, nông dân, nông thôn có vị trí chiến lược trong sự

nghiệp CNH, HĐH, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
- Các vấn đề NNNDNT phải được giải quyết đồng bộ, gắn với quá

trình đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước.. .xây dựng nông thôn mới gắn với xây
dựng các cơ sở công nghiệp, dịch vụ và phát triển đô thị theo quy hoạch là
căn bản; phát triển toàn diện, HĐH nông nghiệp là then chốt.
- Phát triển nông nghiệp, nông thôn và nâng cao đời sống vật chất, tinh

thần của nông dân

huy;
- An ninh tốt, quản lý dân chủ.
- Chất lương hệ thống chính trị được nâng cao...”

3

Nguyên tắc xây dựng nông thôn mới
- Nội dung XD NTM hướng tới thực hiện Bộ tiêu chí Quốc gia được

qui định tại Quyết định 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009 của Thủ tướng Chính
phủ.
- XD NTM theo phương châm phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng

dân cư địa phương là chính, Nhà nước đóng vai trò định hướng, ban hành các
tiêu chí, quy chuẩn, xã đặt ra các chính sách, cơ chế hỗ trợ và hướng dẫn. Các
hoạt động cụ thể do chính cộng đồng người dân ở thôn, xã bàn bạc dân chủ để
quyết định và tổ chức thực hiện.
- Được thực hiện trên cơ sở kế thừa và lồng ghép các chương trình
3

Thủ tướng Chính phủ (2009), Quyết định số 491/2009/QĐ-TTg ngày 16/4/2009 về việc Ban hành Bộ tiêu
chí Quốc gia về nông thôn mới.

13


mục tiêu quốc gia, chương trình hỗ trợ có mục tiêu, các chương trình, dự án
khác đang triển khai ở nông thôn, có bổ sung dự án hỗ trợ đối với các lĩnh vực
cần thiết; có cơ chế, chính sách khuyến khích mạnh mẽ đầu tư của các thành
phần kinh tế; huy động đóng góp của các tầng lớp dân cư.