ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
==================

NGÔ QUANG DUY

VAI TRÒ CỦA CHÍNH QUYỀN CẤP XÃ TRONG
XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở HÀ NAM HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Chủ nghĩa xã hội khoa học

Hà Nội - 2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

==================

NGÔ QUANG DUY

VAI TRÒ CỦA CHÍNH QUYỀN CẤP XÃ TRONG
XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở HÀ NAM HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Chủ nghĩa xã hội khoa học
Mã số: 60 22 03 08

Người hướng dẫn khoa học: TS Ngô Thị Phượng


6. Đóng góp mới của luận văn ....................................................................... 9
7. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn ....................................................................... 9
8. Kết cấu của luận văn ................................................................................ 10
NỘI DUNG ...............................................................Error! Bookmark not defined.
Chương 1. XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở VIỆT NAM VÀ CHÍNH
QUYỀN CẤP XÃ Ở HÀ NAM: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG
......................................................................................... Error! Bookmark not defined.
1.1. Nông thôn Việt Nam trong lịch sử và xây dựng nông thôn mới ở Việt
Nam hiện nay ............................................... Error! Bookmark not defined.
1.1.1. Đặc điểm của nông thôn Việt Nam trong lịch sửError! Bookmark
not defined.
1.1.2. Nông thôn mới và những nội dung cơ bản trong xây dựng nông
thôn mới ở Việt Nam hiện nay ................. Error! Bookmark not defined.
Nông thôn mới ở Việt Nam ...................... Error! Bookmark not defined.
1.1.3. Những yếu tố tác động đến xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam hiện
nay............................................................. Error! Bookmark not defined.
1.2. Chính quyền cấp xã và chính quyền cấp xã ở tỉnh Hà Nam ...... Error!
Bookmark not defined.

ii


1.2.1. Đặc điểm của cấp xã và vị trí, vai trò, chức năng của chính quyền
cấp xã ........................................................ Error! Bookmark not defined.
1.2.2. Khái quát về tỉnh Hà Nam và chính quyền cấp xã ở tỉnh Hà Nam
.................................................................. Error! Bookmark not defined.
Kết luận chương 1 ....................................................Error! Bookmark not defined.
Chương 2: VAI TRÒ CỦA CHÍNH QUYỀN CẤP XÃ TRONG XÂY
DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở HÀ NAM HIỆN NAY: THỰC TRẠNG,
NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ GIẢI PHÁP ....Error! Bookmark not defined.

2.3.1. Nâng cao nhận thức của đội ngũ cán bộ và quần chúng nhân dân về
xây dựng nông thôn mới .......................... Error! Bookmark not defined.
2.3.2. Xác định rõ chức năng, nhiệm vụ của chính quyền và các tổ chức
trong hệ thống chính trị cấp xã để xây dựng nông thôn mới ............ Error!
Bookmark not defined.
2.3.3. Nâng cao tính chủ động, sáng tạo của đội ngũ cán bộ cấp xã trong
xây dựng nông thôn mới .......................... Error! Bookmark not defined.
Kết luận chương 2 ....................................................Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN ...............................................................Error! Bookmark not defined.
TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................... 11
BẢNG QUY ƯỚC CHỮ VIẾT TẮT

CNXH

Chủ nghĩa xã hội

HĐND

Hội đồng nhân dân

NĐ – CP

Nghị định - chính phủ

TBCN

Tư bản chủ nghĩa

TW


Nhận thức được vai trò, tầm quan trọng của nông nghiệp, nông dân,
nông thôn đối với quá trình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, Đảng và
Nhà nước ta đã thường xuyên quan tâm, chăm lo đến vấn đề này. Điều đó
được thể hiện thông qua các chỉ thị, nghị quyết của Đảng đối với vấn đề nông
nghiệp, nông dân, nông thôn mà tiêu biểu là Nghị quyết số 26-NQ/TW, ngày
05/8/2008 tại Hội nghị lần thứ bảy Ban chấp hành Trung ương khóa X về
nông nghiệp, nông dân, nông thôn với mục tiêu: Xây dựng nông thôn mới có
kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại, cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ
chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch
vụ, đô thị theo quy hoạch. Xã hội nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hóa
dân tộc, dân trí được nâng cao, môi trường sinh thái được bảo vệ, hệ thống
chính quyền cấp xã ở nông thôn dưới sự lãnh đạo của Đảng được tăng cường.
1


Sau gần 30 năm thực hiện đường lối đổi mới, dưới sự lãnh đạo của
Đảng, đất nước ta đã và đang đạt được những thành tựu to lớn trên tất cả các
lĩnh vực: kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội.., trong đó, nổi lên vấn đề rất quan
trọng là xử lý mối quan hệ giữa đổi mới kinh tế và đổi mới chính trị. Đổi mới
hệ thống chính trị là một nội dung quan trọng của đổi mới chính trị nhằm thực
hiện và phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa, tạo động lực cho đổi mới và phát
triển kinh tế - xã hội, góp phần giữ vững ổn định chính trị ở nước ta. Đổi mới
hệ thống chính trị ở nước ta hiện nay phải đặc biệt chú trọng tới việc đổi mới
và nâng cao chất lượng hệ thống chính trị ở cơ sở theo tinh thần Nghị quyết
Hội nghị Trung ương năm khóa IX.
Trong hệ thống quản lý bốn cấp ở nước ta, cấp xã thuộc cấp cơ sở, là
cấp thấp nhất trong hệ thống chính trị, quản lý địa bàn nông thôn. Cấp xã có
vị trí và vai trò đặc biệt quan trọng, gắn liền nông nghiệp, nông thôn và nông
dân. Tỉnh Hà Nam hiện nay có 117 đơn vị cấp cơ sở, trong đó có 100 xã, 7 thị
trấn, 10 phường. Như vậy, trong số đơn vị cấp cơ sở của tỉnh Hà Nam, cấp xã

nay, đòi hỏi chúng ta phải nghiên cứu một cách nghiêm túc cả trên lĩnh vực lý
luận và thực tiễn để giải quyết kịp thời những khó khăn ở chính cơ sở.
Xuất phát từ những lý do trên, tôi chọn vấn đề “Vai trò của chính quyền
cấp xã trong xây dựng nông thôn mới ở Hà Nam hiện nay” làm đề tài luận
văn thạc sĩ chuyên ngành Chủ nghĩa xã hội khoa học của mình.
2. Tình hình nghiên cứu liên quan tới đề tài
Trong những năm gần đây, có nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến
đề tài luận văn. Các công trình đó được chia thành hai nhóm vấn đề:
Thứ nhất, nghiên cứu về chính quyền cấp xã, có một số công trình tiêu
biểu sau:
"Một số vấn đề về tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương
trong giai đoạn hiện nay ở nước ta", của tác giả Bùi Tiến Quý, Nxb Chính
trị quốc gia, Hà Nội, 2000. Ở công trình này, Tác giả đã trình bày khá rõ cơ
cấu tổ chức, chức năng, nhiệm vụ, vai trò của các bộ phận trong bộ máy chính
3


quyền cấp cơ sở, qua đó cho thấy hoạt động của chính quyền cấp cơ sở ở địa
trong giai đoạn hiện nay.
"Chính quyền cấp xã và quản lý nhà nước cấp xã" của hai tác giả Thang
Văn Phúc và Chu Văn Thành, Viện Khoa học Tổ chức Nhà nước, Ban Tổ
chức Cán bộ chính phủ, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000. Các tác giả đã
khái quát đặc điểm, chức năng của chính quyền cấp xã và vai trò của chính
quyền trong việc quản lý nhà nước ở địa phương. Từ đó thấy được chức năng
nhiệm vụ của đội ngũ chính quyền cấp xã, tổ chức chính quyền ở địa phương
là nơi trực tiếp điều hành quản lý ở nông thôn.
"Các giải pháp thúc đẩy cải cách hành chính ở Việt Nam", do tác giả
Nguyễn Ngọc Hiến chủ biên, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2001. Cuốn
sách tập hợp các bải tham luận của các nhà khoa học và quản lý Nhà nước
trình bày trong Hội thảo khoa học về kiến nghị các giải pháp cải cách hành

Thứ hai, nghiên cứu về xây dựng nông thôn mới, có một số công trình
tiêu biểu như sau:
“Những quy định pháp luật và công tác văn hóa xã hội ở cơ sở và xây
dựng nông thôn mới”, của tác giả Bùi Văn Thấm, Nxb Chính trị quốc gia, Hà
Nội, năm 2003. Công trình nghiên cứu này chủ yếu đề cập và giới thiệu các
quy định của Nhà nước về công tác văn hóa xã hội và quy định về nông thôn
mới, về việc xây dựng nông thôn mới ở các vùng miền của đất nước, trong đó,
nhấn mạnh miền núi, biên giới, hải đảo, vùng sâu, vùng xa.
“Nông nghiệp, nông thôn Việt Nam sau hai mươi năm đổi mới - quá khứ
và hiện tại” của tác giả Nguyễn Văn Bích, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội,
năm 2000. Cuốn sách này tác giả đã phân tích những sự thay đổi cơ bản trong
cơ cấu kinh tế nông nghiệp và đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội nông thôn
Việt Nam sau hơn hai mươi năm đổi mới.
“Phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn ở Việt Nam”, của tác giả
Nguyễn Hữu Tiến, Nxb Nông nghiệp, Hà Nội năm 2007. Cuốn sách là tập
hợp các công trình nghiên cứu của tác giả trên các lĩnh vực kinh tế - xã hội ở
nông thôn. Qua đó thấy được những tồn tại và hạn chế của việc phát triển kinh
tế xã hội ở nông thôn Việt Nam hiện nay.
5


“Nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam hôm nay và mai sau”, của
chuyên gia nghiên cứu về nông nghiệp, nông thôn Việt Nam, tác giả Đặng
Kim Sơn, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, năm 2008. Công trình này đã nêu
lên thực trạng các vấn đề về nông nghiệp, nông dân, nông thôn hiện nay,
những thành tựu cũng như những khó khăn, vướng mắc còn tồn tại. Xuất phát
từ thực tiễn đó, tác giả đã đề xuất những định hướng và kiến nghị chính sách
nhằm đưa nông nghiệp, nông dân, nông thôn ngày càng phát triển.
“Tác động của hội nhập kinh tế quốc tế đối với phát triển nông nghiệp
Việt Nam”, của tác giả Nguyễn Từ, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, năm

nhiều tạp chí như tạp chí Nông thôn mới, tạp chí Xây dựng Đảng, tạp chí
Nghiên cứu lý luận… với nhiều bài viết như: Bài viết của tác giả Thanh An
đăng trên tạp chí Nông thôn mới số 278 (kỳ 1, tháng 9/2010) với nhan đề “Gỡ
thế cho “tam nông” phát triển là cơ hội để nông dân làm giàu”. Bài viết đã đề
cập đến các ý kiến khác nhau trong việc tạo hướng đi mới cho nông nghiệp,
nông dân Việt Nam hiện nay.
Bài viết của tác giả Hải Sơn đăng trên tạp chí Nông thôn mới số 279 (kỳ
2, tháng 9/2010) với nhan đề “Thi đua xây dựng nông thôn mới việc lớn phải
làm đến cùng”. Bài viết đã đề cập đến vai trò, tầm quan trọng của việc xây
dựng nông thôn mới đối với sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội đất nước.
Bài viết của tác giả Nguyễn Văn Đắc đăng trên tạp chí Nông thôn mới số
290 (kỳ 1, tháng 3/2011) với nhan đề: “Kiện toàn Ban chỉ đạo xây dựng nông
thôn mới từ Trung ương đến cơ sở”. Trong bài viết này, tác giả chủ yếu đề cập
đến việc củng cố, kiện toàn ban chỉ đạo xây dựng nông thôn mới từ Trung
ương đến cơ sở nhằm nâng cao hiệu quả của công tác xây dựng nông thôn
mới ở nước ta trong giai đoạn hiện nay.
Bài viết của tác giả Hồng Chương đăng trên tạp chí Xây dựng Đảng số
3/2011 với nhan đề: “Vai trò lãnh đạo của Đảng bộ xã trong việc quy hoạch
xây dựng nông thôn mới ở Thái Bình”. Trong bài viết này, tác giả đã đi sâu
7


phân tích vai trò của Đảng bộ xã trên địa bàn tỉnh Thái Bình trong việc quy
hoạch xây dựng nông thôn mới…
Ngoài ra còn rất nhiều công trình nghiên cứu và bài viết khác về hệ thống
chính quyền cấp xã và vấn đề xây dựng nông thôn mới ở nước ta hiện nay.
Các công trình nghiên cứu mặc dù đã đề cập đến nhiều khía cạnh khác nhau
của hệ thống chính trị cấp cơ sở, vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn và
vấn đề xây dựng nông thôn mới ở nước ta hiện nay, tuy nhiên, việc nghiên
cứu vai trò của hệ thống chính quyền cơ sở ở từng địa phương vẫn còn rất

cứu logic - lịch sử, phân tích - tổng hợp, so sánh, khảo sát thực tiễn...
5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: Vai trò của chính quyền cấp xã trong xây dựng
nông thôn mới ở Hà Nam.
Phạm vi nghiên cứu: Luận văn tập trung nghiên cứu, khảo sát vai trò của
chính quyền cấp xã trong việc xây dựng nông thôn mới từ năm 2009 đến nay
ở Hà Nam.
6. Đóng góp mới của luận văn
Luận văn làm rõ vai trò của chính quyền cấp xã trong xây dựng nông
thôn mới ở Hà Nam, từ đó đề ra một số giải pháp cho việc phát huy hiệu quả
việc xây dựng nông thôn mới ở Hà Nam hiện nay.
7. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn
Ý nghĩa lý luận: Luận văn góp phần làm rõ những khía cạnh lý luận về
vai trò của chính quyền cấp xã trong xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam
hiện nay.
Ý nghĩa thực tiễn: Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể làm tài liệu
tham khảo cho việc học tập, nghiên cứu và giảng dạy những vấn đề liên quan
tới chính quyền cấp xã. Đồng thời có thể làm tài liệu tham khảo để tuyên
truyền đối với công tác xây dựng nông thôn mới ở các địa phương, trong đó
đưa ra những bất cập của đội ngũ chính quyền cấp xã và một số giải pháp
9


nhằm nâng cao hơn nữa vai trò của bộ máy chính quyền cấp xã trong xây
dựng nông thôn mới hiện nay.
8. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, nội dung
chính của luận văn gồm 2 chương, 5 tiết.

10

gia, Hà Nội.
11


13. Vũ Hoàng Công (2002), Hệ thống chính trị cơ sở - đặc điểm, xu hướng và
giải pháp, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
14. Cục Thống kê tỉnh Hà Nam (2008), Niên giám thống kê tỉnh Hà nam
2007 Nxb Thống kê, Hà Nội.
15. Phan Đại Doãn (1996), Quản lý xã hội nông thôn nước ta hiện nay - một
số vấn đề và giải pháp, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
16. Đảng Cộng sản Việt Nam ( 1991), Cương lĩnh xây dựng đất nước trong
thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Nxb Sự thật, Hà Nội.
17. Đảng Cộng sản Việt Nam (1998), Nghị quyết của Bộ chính trị về một số vấn
đề phát triển nông nghiệp và nông thôn, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
18. Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc
lần thứ IX, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
19. Đảng Cộng sản Việt Nam (2002), Văn kiện Hội nghị lần thứ năm, Ban
chấp hành Trung ương khóa IX, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
20. Đảng Cộng sản Việt Nam (2006), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc
lần thứ X, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
21. Đảng Cộng sản Việt Nam (2008), Văn kiện Hội nghị lần thứ bảy, Ban
chấp hành Trung ương khóa X, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
22. Đảng Cộng sản Việt Nam (2011), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc
lần thứ XI, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
23. Đào Thanh Hải (2006), Giới thiệu về các tổ chức chính trị - xã hội Việt
Nam, Nxb Lao động, Hà Nội.
24. Nguyễn Ngọc Hiến (2001) "Các giải pháp thúc đẩy cải cách hành chính
ở Việt Nam" Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
25. Hồ Chí Minh (1995), Toàn tập, tập 5, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
26. Hồ Chí Minh (1995), Toàn tập, tập 6, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.

38. Dương Xuân Ngọc (2000), Quy chế thực hiện dân chủ ở cấp xã - một số
vấn đề lý luận và thực tiễn, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
13


39. Vũ Văn Ninh (2014), “Nhìn lại hơn 3 năm thực hiện Chương trình Mục
tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới: kết quả và một số bài học kinh
nghiệm”, Tạp chí Cộng sản, (số 94), tr.8-14.
40. Nguyễn Trọng Phúc (2000), Một số kinh nghiệm của Đảng Cộng sản Việt
Nam trong quá trình lãnh đạo sự nghiệp đổi mới, Nxb Chính trị quốc gia,
Hà Nội.
41. Thang Văn Phúc và Chu Văn Thành (2000) "Chính quyền cấp xã và quản
lý nhà nước cấp xã" của Viện Khoa học Tổ chức Nhà nước, Ban Tổ chức
Cán bộ chính phủ, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
42. Thang Văn Phúc (2002), Vai trò của các hội trong đổi mới và phát triển
đất nước, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
43. Vũ Văn Phúc (2012) Xây dựng nông thôn mới những vấn đề lý luận và
thực tiễn, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
44. Nguyễn Minh Phương (2003), Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức ở cơ
sở đáp ứng yêu cầu của thời kỳ mới, Tạp chí lý luận chính trị, số 7, tr30.
45. Bùi Tiến Quý (2000) "Một số vấn đề về tổ chức và hoạt động của chính
quyền địa phương trong giai đoạn hiện nay ở nước ta", Nxb Chính trị
quốc gia, Hà Nội.
46. Chu Hữu Quý, Nguyễn Kế Tuấn (2001), Con đường công nghiệp hóa,
hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
47. Chu Hữu Quý (1996), Phát triển toàn diện kinh tế - xã hội nông thôn,
nông nghiệp Việt Nam, Nxb chính trị quốc gia, Hà Nội.
48. Nguyễn Văn Sáu, Hồ Văn Thông (2001), Cộng đồng làng xã Việt Nam
hiện nay, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
49. Nguyễn Văn Sáu, Hồ văn Thông (2003), Thực hiện quy chế dân chủ và

khóa XVII về chương trình xây dựng nông thôn mới tỉnh Hà Nam giai
đoạn 2011 - 2020, định hướng 2030.

15