JOURNAL OF COMMUNITY MEDICINE

2019

KIẾN THỨC, THỰC HÀNH PHÒNG BỆNH TAY CHÂN MIỆNG
CỦA CÁC BÀ MẸ CÓ CON DƯỚI 5 TUỔI VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ
LIÊN QUAN TẠI THÀNH PHỐ VĨNH LONG, TỈNH VĨNH LONG,
NĂM 2018
Phạm Phương Liên1, Lê Đông Nhựt2

TÓM TẮT
Nghiên cứu “Kiến thức, thực hành phòng bệnh tay
chân miệng của các bà mẹ có con dưới 5 tuổi và một số
yếu tố liên quan tại thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh
Long, năm 2018“ được thực hiện nhằm mô tả thực trạng
kiến thức, thực hành, làm cơ sở đề xuất các biện pháp cải
thiện hiệu quả công tác phòng chống bệnh TCM trên địa
bàn nghiên cứu.
Nghiên cứu áp dụng thiết kế mô tả cắt ngang; phỏng
vấn trực tiếp 418 bà mẹ có con dưới 5 tuổi được chọn ngẫu
nhiên từ danh sách. Nghiên cứu thu được các kết quả chính
như sau: tỷ lệ các bà mẹ có kiến thức về phòng bệnh TCM
đạt là 74,3%; tỷ lệ các bà mẹ có thực hành đạt là 64,4%.
Hai yếu tố có mối liên quan mạnh nhất đến thực hành của
các bà mẹ là “tình trạng được tiếp cận thông tin truyền
thông”; và “kiến thức phòng bệnh TCM”.
Từ khóa: Kiến thức, thực hành, tay chân miệng, bà
mẹ, Vĩnh Long
SUMMARY:
KNOWLEDGE
AND

hiện nay chưa có vaccine phòng bệnh và thuốc điều trị đặc
hiệu. Vì vậy, biện pháp phòng bệnh chủ yếu là thực hiện
các can thiệp y tế công cộng nhằm nâng cao kiến thức,
thực hành phòng bệnh cho người dân. Trong đó, các bà mẹ
có con dưới 5 tuổi là người trực tiếp chăm sóc trẻ nhỏ cần
được ưu tiên can thiệp [1].
Tại TP.Vĩnh Long, dịch bệnh TCM đang diễn biến
phức tạp với số ca mắc hằng năm khoảng 700 ca, cao nhất
trong số các quận huyện của tỉnh Vĩnh Long [2]. Vì vậy,
nghiên cứu tìm hiểu kiến thức, thực hành phòng bệnh
TCM của các bà mẹ có con dưới 5 tuổi nhằm đưa ra các
khuyến nghị tăng cường hiệu quả công tác phòng bệnh là
việc làm cần thiết.
Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, chúng tôi tiến hành
nghiên cứu “Kiến thức, thực hành phòng bệnh tay chân
miệng của các bà mẹ có con dưới 5 tuổi và một số yếu
tố liên quan tại thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long,

1. Trường Đại học Y tế Công cộng
2. Trung tâm Y tế thành phố Vĩnh Long
Ngày nhận bài: 01/08/2019

16

SỐ 5 (52) - Tháng 09-10/2019
Website: yhoccongdong.vn

Ngày phản biện: 09/08/2019

Ngày duyệt đăng: 16/08/2019

CI=95%
p = 0,45 - Tỷ lệ ước tính bà mẹ thực hành đúng phòng
bệnh TCM (tham khảo kết quả nghiên cứu của tác giả
Phạm Thanh Sơn [3])
d= 0,05 (sai số mong muốn)
Áp dụng công thức, tính được cỡ mẫu tối thiểu n =
381; dự trù khoảng 10% các bà mẹ từ chối tham gia, chúng
tôi đã chọn 418 bà mẹ bằng phương pháp chọn mẫu ngẫu
nhiên đơn từ danh sách các bà mẹ có con dưới 5 tuổi tại
TP.Vĩnh Long để đưa vào nghiên cứu.
Phương pháp thu thập số liệu: Các bà mẹ được
phỏng vấn trực tiếp bằng bộ câu hỏi thiết kế sẵn. Điều tra
viên là các cán bộ có kinh nghiệm điều tra cộng đồng tại
TTYT TP.Vĩnh Long. Các điều tra viên được tập huấn kỹ
lưỡng trước khi tiến hành thu thập số liệu.
Phương pháp xử lý số liệu: Số liệu sau khi làm sạch

được nhập vào phần mềm Epidata 3.1; phân tích bằng
phần mềm SPSS 16.0.
Tiêu chuẩn đánh giá: Bộ câu hỏi gồm 8 câu hỏi đánh
giá kiến thức và 20 câu hỏi đánh giá thực hành. Mỗi câu
hỏi có thể có một hoặc nhiều lựa chọn, mỗi lựa chọn đúng
được tính 1 điểm. Tổng số điểm tối đa của phần đánh giá
kiến thức là 35 điểm; phần đánh giá thực hành là 45 điểm.
Các bà mẹ đạt 80% số điểm tối đa trở lên được đánh giá là
có kiến thức hoặc thực hành đạt. Cụ thể như sau:
- Các bà mẹ đạt ≥ 28 điểm phần kiến thức được
đánh giá là có “kiến thức đạt”
- Các bà mẹ đạt ≥ 36 điểm phần thực hành được
đánh giá là có “thực hành đạt”


JOURNAL OF COMMUNITY MEDICINE

Kết quả biểu đồ 1 cho thấy, các bà mẹ có kiến thức
tương đối tốt về phòng chống bệnh TCM cho trẻ. Tỷ lệ các
bà mẹ có kiến thức đạt theo tiêu chuẩn đánh giá (được trình

bày trong phần phương pháp nghiên cứu phía trên) là 77,3%.
Khi tìm hiểu sâu hơn kiến thức của các bà mẹ về các
biện pháp phòng bệnh, chúng tôi thu được kết quả như sau:

Bảng 1- Kiến thức của các bà mẹ về các biện pháp phòng bệnh TCM
Các biện pháp phòng bệnh TCM

Tần số (n)

Tỷ lệ (%) (N=418)

Thường xuyên rửa tay sạch

356

85,2

Thông gió nhà sạch sẽ hàng ngày.

193

46,1


biết một số biện pháp phòng bệnh TCM như “làm sạch
đồ chơi hàng ngày”; “làm sạch sàn nhà thường xuyên”
và “rửa tay sạch thường xuyên”. Tuy nhiên, chỉ có 46,1%
các bà mẹ biết việc “thông gió nhà hàng ngày” là cần thiết
để phòng bệnh TCM cho trẻ.

3.2. Thực hành phòng bệnh TCM cho trẻ của các
bà mẹ
Nghiên cứu của chúng tôi đã tiến hành phỏng vấn 418
bà mẹ được chọn ngẫu nhiên từ danh sách các bà mẹ có
con dưới 5 tuổi đang sinh sống thường trú tại TP.Vĩnh
Long về thực hành phòng bệnh TCM cho trẻ, kết quả thu
được như sau:

Biểu đồ 2. Thực hành phòng bệnh TCM của các bà mẹ

Biểu đồ 2 cho thấy, khoảng 2/3 số bà mẹ (64,4%) đã
thực hành tốt các biện pháp phòng bệnh TCM cho trẻ.
Kết quả phân tích chi tiết cho thấy, trên 90% các
bà mẹ đã thực hiện tốt một số biện pháp phòng bệnh
TCM như: vệ sinh thường xuyên tay của mình và tay
của trẻ bằng xà phòng; thường xuyên lau chùi sàn nhà

18

SỐ 5 (52) - Tháng 09-10/2019
Website: yhoccongdong.vn

(nơi sinh hoạt của trẻ); và xử lý phân, chất thải của trẻ
đúng cách.


37,6

Hàng tuần

142

34,0

Khi thấy đồ chơi bẩn

274

65,6

3

0,7

Có

348

83,3

Không

70

16,7


Lúc đậy lúc không

25

6,0

Không bao giờ

14

3,4

Không nhớ
Dùng riêng vật dụng ăn uống cho trẻ

Mớm thức ăn cho trẻ
Cho trẻ bốc thức ăn, mút tay,
ngậm mút đồ chơi

Nấu chín, đậy kín thức ăn của trẻ

Kết quả bảng trên cho thấy có tới 2/3 số bà mẹ (65,6%)
chỉ vệ sinh đồ chơi cho trẻ khi thấy đồ chơi bẩn và tỷ lệ
các bà mẹ vệ sinh đồ chơi cho trẻ hàng ngày chỉ đạt 37,6%.
Còn một tỷ lệ không nhỏ các bà mẹ có thói quen không có
lợi cho sức khỏe của trẻ nói chung và là yếu tố nguy cơ gây

bệnh TCM nói riêng như: 13,9% bà mẹ thỉnh thoảng còn
mớm cơm cho trẻ; 20,1% bà mẹ thỉnh thoảng cho trẻ bốc

≥ 35 tuổi

98

66,2

50

33,8

≥ Cấp III

212

67,9

100

32,1

Cấp I- Cấp II

57

53,8

49

46,2


CBCNV nhà nước

108

67,5

52

32,5

Các nghề khác

161

62,4

97

37,6

1,251
0,826-1,897

0,290

1,161
0,635-2,120

0,628


57

62,0

19

25,0

≤ 2 trẻ

212

75,0

130

38,0

Tiếp cận với thông tin truyền thông về phòng bệnh TCM
Có

182

73,7

65

26,3

Không

Không đạt

26

27,4

69

72,6

Kết quả phân tích tại bảng 3 cho thấy các yếu tố liên
quan có ý nghĩa thống kế đến thực hành phòng bệnh TCM
của các bà mẹ bao gồm: trình độ học vấn; số con của các
bà mẹ; tình trạng được tiếp cận thông tin truyền thông; và
kiến thức phòng bệnh TCM. Trong đó, hai yếu tố “tiếp cận
thông tin” và “kiến thức phòng bệnh TCM” có mối liên
quan mạnh nhất, cụ thể như sau:
- Các bà mẹ “có tiếp cận với thông tin truyền
thông” có khả năng thực hành tốt về phòng bệnh TCM cao
hơn 2,7 lần so với các bà mẹ “không tiếp cận với thông tin
truyền thông” (OR = 2,7; p
quan trọng giúp cho các bà mẹ thực hành tốt các biện pháp


EC N
KH
G
NG

VI N

S

C

NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
phòng bệnh. Trong nghiên cứu của chúng tôi, có tới trên
90% các bà mẹ đã thực hiện rất tốt một số biện pháp phòng
bệnh như: Vệ sinh tay thường xuyên bằng xà phòng; lau
chùi sàn nhà nơi trẻ chơi đùa thường xuyên và xử lý phân
và chất thải của trẻ đúng cách. Tuy nhiên, có một số biện
pháp phòng bệnh có tỷ lệ các bà mẹ thực hành chưa tốt còn
tương đối cao cần được lưu ý là: Vệ sinh đồ chơi cho trẻ
thường xuyên; không mớm thức ăn cho trẻ; không cho trẻ
ngậm, mút ngón tay, đồ chơi. Căn cứ vào kết quả nghiên
cứu, chúng tôi đề xuất cần chú trọng các nội dung trên
trong các chương trình truyền thông GDSK để nâng cao
hiệu quả công tác phòng bệnh TCM tại địa phương.
Kết quả phân tích thống kê cho thấy, có 4 yếu tố liên
quan có ý nghĩa thống kế với thực hành của các bà mẹ bao
gồm: Trình độ học vấn; số con của các bà mẹ; tình trạng

Tỷ lệ các bà mẹ có thực hành đạt là 64,4%. Một số nội
dung phòng bệnh các bà mẹ thực hiện chưa tốt bao gồm:
lau rửa đồ chơi thường xuyên và vệ sinh ăn uống cho trẻ.
Các yếu tố liên quan có ý nghĩa thống kê với thực
hành phòng bệnh TCM của các bà mẹ bao gồm: trình độ
học vấn; số con của các bà mẹ; tình trạng được tiếp cận
thông tin truyền thông; và kiến thức phòng bệnh TCM.

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Bộ Y tế (2012), Hướng dẫn giám sát và phòng bệnh tay chân miệng.
2. Trung tâm Y tế thành phố Vĩnh Long (2017), Báo cáo công tác y tế dự phòng thành phố Vĩnh Long năm 2017.
3. Trần Thị Anh Đào (2012), Kiến thức, thực hành về phòng bệnh tay chân miệng của các bà mẹ có con dưới 5
tuổi tại huyện Long Thành, tỉnh Đồng Nai, Đại học Y Dược Huế.
4. Giang Xuân Thiện (2013), Khảo sát kiến thức, thái độ, thực hành và các yếu tố liên quan về phòng bệnh tay
chân miệng của các bà mẹ có con dưới 5 tuổi tại huyện Long Mỹ, tỉnh Hậu Giang năm 2013. Đại học Y Dược Cần Thơ.
5. Phan Trọng Lân, Lê Thị Thanh Hương (2014), Kiến thức, thực hành phòng chống bệnh tay chân miệng của
người chăm sóc chính cho trẻ dưới 5 tuổi tại xã Lệ Chi, huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội năm 2013. Tạp chí Y học
Việt Nam, 1(419).

SỐ 5 (52) - Tháng 09-10/2019
Website: yhoccongdong.vn

21