LÝ LUẬN CHUNG VỀ VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN
NGUỒN NHÂN LỰC
I. MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC
1. Đặc điểm, vị trí của phát triển nguồn nhân lực
Việt Nam đang bước vào thời kỳ của sự phát triển, thời kỳ đẩy mạnh
công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước, từng bước hội nhập với cộng đồng
quốc tế chuẩn bị hành trang bước sang thế kỷ 21. Công nghiệp hoá, hiện đại
hoá là nhằm phát triển và sử dụng có hiệu quả năng lực của nguồn nhân lực,
tạo thêm công ăn việc làm, đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng kinh tế trên cơ sở
phát triển khoa học kỹ thuật và công nghệ, bảo đảm an ninh, chính trị, lãnh thổ
ổn định và phát triển đất nước, cải thiện hơn nữa đời sống nhân dân, đòi hỏi
dặt ra những yêu cầu về số lượng, cơ cấu và chất lượng cao của nguồn nhân
lực trong từng thời kỳ phát triển tương ứng.
Nguồn nhân lực có chất lượng cao là một trong những yếu tố quyết định
tăng trưởng kinh tế. Kinh nghiệm này chỉ thấy rõ ở mô hình tăng trưởng kinh
tế của một số nước như: Nhật, Singapo và các nước khác trong khu vực..., đồng
thời cũng được chứng minh từ thực tế Việt Nam qua hơn 10 năm đổi mới.
Khi nghiên cứu lý thuyết mới về sự phát triển, một trong những vấn đề
cơ bản nhất trong cấu trúc của nó là phát triển nguồn nhân lực, ở đó đặc biệt
lưu ý đến nguồn nhân lực trẻ, coi phát triển nguồn nhân lực là mục tiêu cuối
cùng, là đỉnh cao nhất của quá trình phát triển mỗi quốc gia.
Thực chất phát triển nguồn nhân lực là phát triển yếu tố con người lại là
trung tâm của sự phát triển. Xét đến cùng chiến lược phát triển nguồn nhân
lực phải đươch đặt trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội nói chung, hơn
nữa phải được đặt ở vị trí trung tâm, là chiến lược của mọi chiến lược phát
triển kinh tế xã hội đất nước. “Không còn là vấn đề chúng ta muốn hay chúng
ta nên phát triển tài nguyên nhân sự... phát triển tài nguyên nhân sự là vấn đề
sống còn của xã hội chúng ta”. Triết lý này của Jame L.Hages, cho chúng ta thấy
được phần nào tính cấp thiết của công tác phát triển tài nguyên nhân sự. Nền
kinh tế của chúng ta đang trải qua những thay đổi to lớn thông qua các tiến bộ
về công nghệ đang làm biến đổi cơ cấu kinh tế. Phát triển nguồn nhân lực đối

lao động cho xã hội, bao gồm toàn bộ dân cư có cơ thể phát triển bình thường
(không bị khiếm khuyết, dị tật bẩm sinh).
Nguồn nhân lực với tư cách là một yếu tố của sự phát triển kinh tế xã
hội được hiểu theo nghĩa hẹp hơn bao gồm nhóm dân cư trong đoọ tuổi lao
động có khả năng lao động. Với cách hiểu này nguồn nhân lực tương đương
với nguồn lao động.
Nguồn nhân lực còn có thể hiểu là tổng hợp cá nhân những người cụ thể
tham gia vào quá trình lao động. Với tư cách hiểu này nguồn nhân lực bao
gồm: những người từ giới hạn dưới tuổi lao động trở nên (ở nước ta là tròn
15 tuổi).
Các cách hiểu trên chỉ khác nhau về quy mô nhân lực, song đều nhất trí
với nhau đó là nguồn nhân lực nói nên khả năng lao động của xã hội.
Nguồn nhân lực được xem xét trên góc độ số lượng và chất lượng. Số
lượng nguồn nhân lực được biểu hiện thông qua các chỉ tiêu như quy mô và
tốc độ phát triển nguồn nhân lực.
Về chất lượng: nguồn nhân lực được xem xét trên các mặt: sức khoẻ, trình độ
văn hoá, trình độ chuyên môn, năng lực, phẩm chất. Cũng như các nguồn nhân
lực khác, số lượng và đặc biệt là chất lượng nguồn nhân lực đóng vai trò hết
sức quan trọng trong việc tạo ra của cải vật chất và tinh thần cho xã hội.
Sau khi đã nghiên cứu, xác định rõ từng thành tố, chức năng của vấn đề phát
triển nguồn nhân lực chúng ta sẽ nghiên cứu sang để làm rõ đối tượng và nội
dung của vấn đề này.
2. Đối tượng, nội dung phát triển nguồn nhân lực
Phát triển nguồn nhân lực là một nhu cầu không thể thiếu được đối với
bất kỳ giai đoạn nào trong một chiến lược phát triển kinh tế, nó thể hiện cho
một sự phát triển tương lai.
Mỗi cơ sở, mỗi bộ phận trong một bộ máy tổ chức là một mắt xích của
một dây truyền, đóng vai trò thúc đẩy sự phát triển cho cả bộ máy. Một tổ chức
chỉ có thể phát triển được một cách có hiệu quả khi mà tất cả các mắt xích
trong bộ máy đều được hoạt động có hiệu quả. Để thúc đẩy sự phát triển này

trị.
Kinh nghiệm ở Việt Nam và trên thế giới cho thấy rằng vai trò của cấp
quản trị là rất quan trọng, và là nhân tố quyết định sự thành bại, sự phát triển
hay suy vong của một tổ chức. Chúng ta đã từng chứng kiến được những thực
tế nhiều ngành địa phương vẫn những người lao động đó, vẫn những cơ chế
đó của nhà nước qui định đó nhưng với một ban lãnh đạo có trình độ có khả
năng nhạy bén, năng động sẽ tạo nên được những bước ngoặt đáng kể trong
sự phát triển của một tập thể, làm cho tổ chức, đơn vị mình sẽ khởi sắc hơn và
phát triển nhanh hơn. Tuy nhiên chúng ta cũng không thể phủ nhận vai trò của
người lao động trực tiếp.
Đội ngũ quản trị bao gồm những người trực tiếp điều hành lãnh đạo, quản lý
tổ chức hay đơn vị. Họ đảm nhận những chức năng đặt ra nhưng chính sách
phương hướng phát triển cho toàn đơn vị mình đảm nhận một số chức năng
khác như cố vấn kỹ thuật, cố vấn kinh tế, nghiên cứu thiết kế hoặc điều hành
quá trình công nghệ. Đội ngũ này đòi hỏi phải có trình độ có khả năng nhạy
bén và năng động.
Mục tiêu và nội dung bồi dưỡng cho đối tượng này phụ thuộc vào yêu
cầu cụ thể của từng lĩnh vực chuyên môn hay từng quá trình lao động vào
nguyện vọng cá nhân hoặc đòi hỏi của đơn vị.
Nói chung nội dung chương trình bồi dưỡng phát triển thiết kế cụ thể
cho từng khoá, từng chuyên đề thường được chia theo từng công đoạn dựa
trên nguyên tắc nội dung hoá, đảm bảo khả năng phát triển của họ theo các
hướng ngang và dọc. Nghĩa là mở rộng phạm vi và nâng cao trình độ chuyên
môn tuỳ thuộc vào từng nhiệm vụ cụ thể của thực tế đơn vị đặt ra.
3. Vai trò, mục đích của phát triển nguồn nhân lực
Từ sau Đại hội Đảng lần thứ VI, đất nước ta bước sang thời kỳ đổi mới,
nền kinh tế được chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung sang nền kinh
tế thị trường có sự quản lý vĩ mô của nhà nước. Trong nền kinh tế thị trường,
sức lao động được nhìn nhận theo một quan điểm mới. Nó được coi là một
loại hàng hoá đặc biệt, hơn thế nữa lao động còn được coi là một trong những

Trong các yếu tố để phát triển nhanh và bền vững của doanh nghiệp của
nền kinh tế thì nguồn nhân lực con người là yếu tố cơ bản nhất. Bởi lẽ khi đã
có trình độ văn hoá, kỹ thuật nghiệp vụ cao có tay nghề vững sẽ là yếu tố quyết
định để tạo ra phương pháp công nghiệp và công nghệ hiện đại. Nguồn nhân
lực này vừa là người sáng tạo vừa là người sử dụng một cách đầy đủ, có hiệu
quả, cần phải đầu tư để đào tạo và bồi dưỡng lại đội ngũ cán bộ công nhân
viên kỹ thuật chuẩn bị hế hoạch để phát triển đào tạo mới có chất lượng cao
nhằm đáp ứng kịp thời sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật cũng như việc chuyển
đổi cơ chế thị trường...
Trong công tác phát triển nguồn nhân lực thì đào tạo là bước đầu là tiền
đề là phương tiện cho công tác phát triển. Vì vậy việc đào tạo và phát triển
nguồn nhân lực là cấn thiết cấp bách đối với mọi tổ chức đơn vị. Phát triển
nguồn nhân lực là vấn đề hết sức phức tạp bởi vì nó bao gồm rất nhiều các
hoạt động khác nhau. Để hiểu được vai trò của phát triển ta phải đi vào tìm
hiểu các hoạt động đó. Mục đích của chương trình đào tạo và phát triển chính
bao gồm:
Thứ nhất là: Định hướng cho người được đào tạo. Mục đích của loại
hình đào tạo này là cung cấp và chỉ dẫn về những kiến thức mới. Nó bao gồm
phổ biến cho những người lao động mới về chương trình phúc lợi của một đơn
vị và giải thích cho họ về cơ cấu tổ chức.
Thứ hai là: Phát triển kỹ năng có nhiều công việc đòi hỏi những kỹ năng
mới. Những người lao động mới cần đạt được những kỹ năng mới khi công
nghệ thay đổi, công việc phức tạp hơn.
Thứ ba là: đào tạo trong điều kiện an toàn loại hình đào tạo được thiết
kế một cách an toàn nhất tránh tai nạn lao động xảy ra và tuân thủ theo nội
quy đề ra. Người lao động sẽ không được phép thực hiện bất cứ một công việc
gì cho đến khi họ biết cách thực hiện công việc một cách đảm bảo an toàn.
Thứ tư là: giáo dục về chuyên môn kỹ thuật. Mục đích của loại đào tạo
này là tránh sự lỗi thời trong chuyên môn nghề nghiệp. Bởi vì cùng với sự tiến
bộ khoa học kỹ thuật, những người lao động có chuyên môn kỹ thuật cần phải

liên quan. Trong các yếu tố đó, vai trò của khoa học, kỹ thuật công nghệ đối với
tăng năng suất lao động rất to lớn. Các thành tựu của khoa học kỹ thuật công
nghệ đem ứng dụng vào sản xuất đã đưa lại sự sáng tạo và hoàn chỉnh các
công cụ sản xuất, các đối tượng lao động và các phương pháp sản xuất mới.
Tất cả những thay đổi có tính chất cách mạng đó đã làm tăng năng suất lao
động lên gấp bội. Ngược lại, khi năng suất lao động tăng nhanh chóng lại tạo
điều kiện cho khoa học, kỹ thuật công nghệ phát triển mạnh mẽ.