ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

VŨ TUẤN NGỌC

GIẢI PHÁP NÂNG CAO THU NHẬP
CHO HỘ NÔNG DÂN TRÊN ĐỊA BÀN
HUYỆN THANH SƠN, TỈNH PHÚ THỌ

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NÔNG NGHIỆP

THÁI NGUYÊN - 2020


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

VŨ TUẤN NGỌC

GIẢI PHÁP NÂNG CAO THU NHẬP
CHO HỘ NÔNG DÂN TRÊN ĐỊA BÀN
HUYỆN THANH SƠN, TỈNH PHÚ THỌ
Ngành: Kinh tế nông nghiệp
Mã số: 8 62 01 15

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NÔNG NGHIỆP

Người hướng dẫn khoa học: TS. BÙI THỊ THANH TÂM

THÁI NGUYÊN - 2020


để tôi hoàn thành được luận văn của mình.
Rất mong nhận được sự quan tâm và những ý kiến đóng góp quý báu
của thầy, cô và các nhà khoa học để luận văn được hoàn thiện hơn.
Xin chân thành cảm ơn!
Thái Nguyên, ngày tháng năm
2020
Học viên Cao học
Vũ Tuấn Ngọc


3

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ................................................................................................. i
LỜI CẢM ƠN .....................................................................................................ii
MỤC LỤC .........................................................................................................iii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT .................................................................. vi
DANH MỤC CÁC BẢNG .................................................................................vii
TRÍCH YẾU LUẬN VĂN .................................................................................. ix
MỞ ĐẦU............................................................................................................ 1

1. Tính cấp thiết của đề tài ................................................................................ 1
2. Mục tiêu nghiên cứu...................................................................................... 3
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu................................................................. 3
4. Ý nghĩa và những đóng góp của đề tài.......................................................... 4
Chương 1: CƠ SỞ KHOA HỌC ........................................................................ 5

1.1. Cơ sở lý luận .............................................................................................. 5
1.1.1. Một số khái niệm cơ bản ......................................................................... 5
1.1.2. Vai trò và đặc điểm cơ bản của kinh tế hộ nông dân......................... 11

2.3.2. Về xây dựng bảng hỏi ........................................................................... 62
2.3.3. Phương pháp chọn mẫu điều tra............................................................ 62
2.3.4. Phương pháp xử lý dữ liệu .................................................................... 63
2.4. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu ................................................................... 63
Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ............................................................ 65

3.1. Thực trạng về lao động làm việc và thu nhập trên địa bàn huyện Thanh
Sơn tỉnh Phú Thọ ................................................................................... 65
3.1.1. Thực trạng lao động tham gia thị trường lao động huyện Thanh Sơn
tỉnh Phú Thọ.......................................................................................... 65
3.1.2. Thực trạng lao động đang làm việc đã qua đào tạo huyện Thanh Sơn
tỉnh Phú Thọ.......................................................................................... 67
3.1.3. Thực trạng thu nhập của người dân huyện Thanh Sơn tỉnh Phú Thọ... 69
3.1.4. Thực trạng đời sống của người dân khu vực nông thôn huyện
Thanh Sơn ............................................................................................ 71
3.2. Phân tích thu nhập của hộ nông dân huyện Thanh Sơn qua điều tra
khảo sát.................................................................................................. 74
3.2.1. Nguồn lực của các hộ điều tra khảo sát ................................................ 74
3.2.2. Thu nhập bình quân của hộ nông dân huyện Thanh Sơn qua điều tra
khảo sát.................................................................................................. 76
3.2.3. Các yếu tố sản xuất ảnh hưởng đến thu nhập của hộ nông dân ............ 79
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.vn


5

3.3. Giải pháp nâng cao thu nhập cho hộ nông dân huyện Thanh Sơn đến
năm 2025............................................................................................... 89


CP

Chi phí

4

Đ

Đồng

5

ĐVT

Đơn vị tính

6

GTSX

Giá trị sản xuất

7

HND

Hộ nông dân

8


15

TĐC

16

TN

Thu nhập

17

TT

Trồng trọt

18

UBND

Bình quân
Cao đẳng, đại học

Kinh tế nông hộ
Lao động
Nghị định - Chính phủ
Nông nghiệp
Quyết định - Thủ tướng Chính phủ
Tái định cư

tỉnh Phú Thọ................................................................................ 68

Bảng 3.3:

Thu nhập bình quân lao động 1 tháng chia theo nguồn thu của
huyện Thanh Sơn giai đoạn 2017 - 2019.................................... 70

Bảng 3.4:

Tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo huyện Thanh Sơn giai đoạn
2017 - 2019 ................................................................................. 71

Bảng 3.5:
... 72

Số hộ nghèo và cận nghèo huyện Thanh Sơn giai đoạn 2017 - 2019

Bảng 3.6:

Tình trạng sở hữu tài sản của các hộ gia đình huyện Thanh
Sơn năm 2019 ............................................................................. 73

Bảng 3.7.

Tình hình nguồn lực nhóm hộ được điều tra khảo sát................ 74

Bảng 3.8:

Quy mô thu nhập bình quân/hộ/năm giai đoạn 2017-2019 ........ 76


Bảng 3.18. Thu nhập của hộ có và không tiếp cận được nguồn tín dụng..... 85
Bảng 3.19. Thu nhập bình quân nông hộ theo trình độ học vấn ................... 86
Bảng 3.20. Thu nhập bình quân nông hộ theo tiêu chí có và không tham
gia các khóa bồi dưỡng, đào tạo nghiệp vụ sản xuất .................. 87

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.vn


9

TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
1. Mục tiêu nghiên cứu
- Góp phần hệ thống hoá những vấn đề lý luận và thực tiễn về thu nhập
cho hộ nông dân
- Đánh giá thực trạng thu nhập hộ nông dân trên địa bàn huyện Thanh
Sơn tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2017 - 2019
- Đề xuất giải pháp nhằm nâng cao thu nhập hộ nông dân trên địa bàn
huyện Thanh Sơn tỉnh Phú Thọ đến năm 2025.
2. Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp thu thập thông tin: Thu thập tài liệu thứ cấp và sơ cấp.
Điều tra chọn mẫu các hộ nông dân tại 3 xã trên địa bàn huyện Thanh Sơn tỉnh
Phú Thọ Phương pháp phân tích số liệu: Phương pháp so sánh, phương pháp
thống
kê mô tả và phương pháp chuyên gia chuyên khảo.
3. Kết quả nghiên cứu
Thông qua nghiên cứu thực trạng thu nhập của hộ nông dân huyện Thanh
Sơn tỉnh Phú Thọ ta thấy được
Mức thu nhập của các hộ nông dân trên địa bàn huyện chưa cao so với

cơ bản nhằm làm giàu các yếu tố sản xuất của nông dân; iii) Hoàn thiện môi
trường chính sách, tăng cường vai trò nhà nước trong tổ chức quản lý và phối
hợp giữa các cấp chính quyền, các tổ chức kinh tế, xã hội trong tổ chức thực
hiện các chủ
trương chính sách phát triển nông nghiệp nông thôn trên địa bàn
huyện.
Ngày 5 tháng 05 năm 2020
XÁC NHẬN CỦA CÁN BỘ HƯỚNG DẪN

HỌC VIÊN

TS. Bùi Thị Thanh Tâm

Vũ Tuấn Ngọc

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.vn


1

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Thu nhập của người lao động nói chung, của nông dân nói riêng là một
trong những phạm trù mà khoa học luôn quan tâm. Việc nâng cao thu nhập
cho người lao động không những phản ánh sự phát triển của lực lượng sản
xuất mà còn đảm bảo hoàn thiện quan hệ phân phối, một khâu của quan hệ
sản xuất xã hội. Hộ nông dân là một ngành đóng vai trò quan trọng trong nền
kinh tế quốc dân. Theo tổng điều tra dân số tính đến tháng 4 năm 2019 thì Việt

vùng, giữa thành thị và nông thôn ngày một rõ. Hiện nay, hơn 63%% dân số
nước ta ở nông thôn đây là nguồn lao động dồi dào nhưng chưa được sử dụng
hợp lý, tuy nhiên nó cũng là một thách thức về vấn đề giải quyết việc làm tạo
thu nhập cho người lao động. Bởi vì hiện nay ruộng đất có hạn mà dân số ngày
càng tăng lên. Do vậy việc duy trì thu nhập đã khó nâng cao, thu nhập cho hộ
nông dân lại càng khó hơn bởi nông thôn thì sản suất nông nghiệp vẫn còn là
chủ yếu.
Thanh Sơn là một huyện miền núi nằm ở phía Nam của huyện Phú Thọ
có lợi thế trong giao lưu phát triển kinh tế. Nhìn chung, so với nhiều huyện
của tỉnh Phú Thọ mặt bằng kinh tế hộ của huyện không phải là thấp. Nhưng sự
phát triển của kinh tế hộ vẫn chưa tương xứng với ưu thế và tiềm năng vốn có
của huyện Mặc dù những năm qua, huyện Thanh Sơn đã có nhiều biện pháp
phát triển nông nghiệp, nông thôn, nông dân nhằm cải thiện thu nhập và đời
sống nông dân, song những thành tựu mạng lại còn rất chậm. Nông dân vẫn
còn trong tình trạng khó khăn do tình trạng thiếu vốn sản xuất, do tiến bộ kỹ
thuật chưa được áp dụng rộng rãi, việc đa dạng hóa sinh kế, đa dạng hóa phát
triển ngành nghề trong thôn thôn còn chưa mạnh, các chính sách khuyến nông
phát huy chưa mạnh, công tác tổ chức và quản lý sản xuất nông nghiệp, phối
hợp thực hiện của các ban ngành còn nhiều hạn chế, chưa hỗ trợ tốt cho sự
phát triển sản xuất kinh doanh của nông dân. Về phía nông dân, tình trạng tiếp
cận giáo dục, đào tạo thấp, nguồn vật lực, tài lực còn nhiều khó khăn. Tất cả
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.vn


3

những điều đó hạn chế đến tốc độ tăng thu nhập cũng như đa dạng hóa nguồn
thu của

tiễn việc nâng cao thu nhập cho các hộ nông dân như các vấn đề về: kinh tế,
phát triển sản xuất, thu nhập, đời sống của các hộ nông dân trên địa bàn huyện
Thanh Sơn.
- Về không gian: Đề tài thực hiện trong phạm vi toàn huyện Thanh Sơn
- Về thời gian:
+ Số liệu thứ cấp: Đánh giá thực trạng thu nhập của các hộ nông dân
trong thời gian từ năm 2017 - 2019 trên địa bàn huyện Thanh Sơn tỉnh Phú
Thọ
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.vn


5

+ Số liệu sơ cấp: Điều tra năm 2019

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.vn


6

4. Ý nghĩa và những đóng góp của đề tài
Luận văn là công trình khoa học có ý nghĩa lý luận và thực tiễn thiết thực,
luận văn được nghiên cứu nhằm đưa ra giải pháp nâng cao thu nhập cho các hộ nông
dân trên địa bàn huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

cộng đồng nông dân trong quá trình quá độ ở một số nước Châu Á đã chứng
minh “Hộ là tập hợp những người cùng chung huyết tộc có quan hệ mật thiết

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.vn


8

với nhau trong quá trình sáng tạo ra sản phẩm để bảo tồn chính bản thân họ và
cộng đồng” (Mai Văn Xuân, 1995).
Như vậy, các cá nhân hay tổ chức khi nhìn nhận và quan điểm về hộ
không giống nhau nhưng có những nét chung (Nguyễn Quốc Chỉnh, 2007):
- Hộ là một nhóm người cùng huyết tộc (cũng có trường hợp đặc biệt vợ
chồng cùng huyết tộc) hay không cùng huyết tộc (bố mẹ nuôi, con nuôi, người
tình nguyện và được sự đồng ý của các thành viên trong gia đình,...).
- Hộ sống chung hoặc không sống chung dưới một mái nhà.
- Có chung một ngân quỹ và ăn chung.
- Cùng tiến hành sản xuất chung.
Từ đây cho thấy đã là hộ nhất thiết là một đơn vị kinh tế: Có nguồn lao
động và phân công lao động, có vốn và kế hoạch sản xuất kinh doanh chung,
vừa sản xuất và vừa tiêu dùng. Hộ không phải là thành phần kinh tế mà hộ có
thể thuộc thành phần kinh tế cá thể, tư nhân, tập thể,...
Hộ không đồng nhất với gia đình mặc dù cùng chung huyết tộc, do hộ là
một đơn vị kinh tế riêng, trong khi đó gia đình có thể không phải là một đơn vị
kinh tế. Một gia đình có thể bao gồm nhiều thế hệ sống chung một mái nhà
nhưng nguồn sinh sống và ngân quĩ lại độc lập với nhau. Do đó một gia đình
có thể bao nhiều hộ.
Qua nghiên cứu các khái niệm khác nhau, chúng tôi nhận thấy: hộ là

ông coi là đơn vị tuyệt vời để “tăng trưởng và phát triển chính sách nông
nghiệp”. Quan điểm này đã được áp dụng rộng rãi trong chính sách nông
nghiệp tại nhiều nước trên thế giới (Đồng Văn Tuấn, 2011).
Frank Ellis (1988) đưa ra khái niệm: “Hộ nông dân là hộ có phương
tiện kiếm sống từ ruộng đất, sử dụng chủ yếu lao động gia đình vào sản xuất,
luôn nằm trong hệ thống kinh tế rộng hơn nhưng về bản chất được đặc
trưng bởi sự tham gia vào thị trường với mức độ hoàn hảo không cao”
(Nguyễn Quốc Chỉnh, 2007).
Ở Việt Nam, có nhiều tác giả cập đến khái niệm kinh tế hộ nông dân,
Lê Đình Thắng (1993) cho rằng “nông hộ là tế bào kinh tế xã hội, là hình thức
kinh tế cơ sở trong nông nghiệp và nông thôn” (Lê Đình Thắng và các
cộng sự,
1993). Đào Thế Tuấn (1997) thì cho rằng “hộ nông dân là những hộ chủ yếu
hoạt động nông nghiệp theo nghĩa rộng, bao gồm cả nghề rừng, nghề cá và các
hoạt động phi nông nghiệp ở nông thôn” (Đào Thế Tuấn, 1997).
Do đó, nông hộ có đặc điểm nhưng đặc điểm sau:
- Hộ vừa là đơn vị sản xuất kinh doanh vừa là đơn vị tiêu dùng. Như vậy
đã là hộ phải bảo đảm cả mặt sản xuất và tiêu dùng.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.vn