BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI

LÊ CÔNG THỤ

QUẢN LÝ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI
TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN LỤC NAM, TỈNH BẮC GIANG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

HÀ NỘI, NĂM 2020



BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI

LÊ CÔNG THỤ

QUẢN LÝ XÂY DỰNG NÔN THÔN MỚI
TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN LỤC NAM, TỈNH BẮC GIANG

CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ
MÃ SỐ: 8340410

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
TS. HOÀNG VĂN MẠNH

HÀ NỘI, NĂM 2020

Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với người hướng dẫn khoa học
là TS. Hoàng Văn Mạnh, thầy đã tận tình hướng dẫn, đọc và góp ý chi tiết, tỉ
mỉ tất cả các bản thảo liên quan đến việc thực hiện luận văn.
Xin chân thành cảm ơn tất cả các anh, chị, em đồng nghiệp, các bạn và
người thân đã động viên, giúp đỡ tôi vượt qua những khó khăn, thách thức để
hoàn thành nhiệm vụ học tập, nghiên cứu nói chung và luận văn tốt nghiệp nói
riêng./.
Hà Nội, ngày 19 tháng 10 năm
2020
Tác giả

Lê Công Thụ


iii

DANH MỤC HÌNH, BIỂU ĐỒ
STT

Hình,
Biểu đồ

Nội dung

Trang

1

Hình 2.1



50

2

Bảng 2.2

Tình hình kinh tế - xã hội huyện Lục Nam giai đoạn
2016 - 2019

53

3

Bảng 2.3

Kết quả huy động vốn xây dựng nông thôn mới trên
địa bàn huyện Lục Nam giai đoạn 2010 - 2019

55

4

Bảng 2.4

Kết quả thực hiện bộ tiêu chí xây dựng nông thôn
mới huyện Lục Nam giai đoạn 2010 - 2019

58


CCKT
GTNT
HĐND
HTX
KT-XH
MTTQ
NTM
QLNN
QLXDNTM
TW
UBND
XDNTM

Cụm từ tiếng Việt
Ban chỉ đạo
Cơ cấu kinh tế
Giao thông nông thôn
Hội đồng nhân dân
Hợp tác xã
Kinh tế - xã hội
Mặt trận Tổ quốc
Nông thôn mới
Quản lý nhà nước
Quản lý xây dựng nông thôn mới
Trung ương
Ủy ban nhân dân
Xây dựng nông thôn mới


vi

1.3.2. Kinh nghiệm quản lý xây dựng nông thôn mới cấp huyện ở một
số huyện trong tỉnh Bắc Giang................................................................................................ 43
1.3.3. Một số bài học kinh nghiệm về quản lý xây dựng nông thôn mới
cho huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang................................................................................... 45


vii

Chương 2. THỰC TRẠNG QUẢN LÝ XÂY DỰNG NÔNG THÔN
MỚI TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN LỤC NAM, TỈNH BẮC GIANG....................47
2.1. Tổng quan xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Lục Nam, tỉnh
Bắc Giang …………………………………………………………...................47
2.1.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến xây dựng nông
thôn mới trên địa bàn huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang …………………... 47
2.1.2. Khái quát kết quả xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Lục
Nam, tỉnh Bắc Giang.................................................................................................................... 55
2.2. Phân tích thực trạng quản lý xây dựng nông thôn mới trên địa bàn
huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang.......................................................................................... 61
2.2.1. Tổ chức bộ máy xây dựng nông thôn mới huyện Lục Nam, tỉnh
Bắc Giang........................................................................................................................................... 61
2.2.2. Công tác xây dựng quy hoạch, kế hoạch xây dựng nông thôn mới … 64
2.2.3. Công tác tổ chức thực hiện quy hoạch, kế hoạch xây dựng nông
thôn mới............................................................................................................................................... 67
2.2.4. Công tác kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện quy hoạch, kế
hoạch xây dựng nông thôn mới............................................................................................... 72
2.3. Đáng giá chung về quản lý xây dựng nông thôn mới trên địa bàn
huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang............................................................................................ 75
2.3.1. Ưu điểm và nguyên nhân.............................................................................................. 75
2.3.2. Hạn chế và nguyên nhân................................................................................................ 77
Chương 3. PHƯƠNG HƯỚNG, GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN


Phát triển nông nghiệp, nông thôn đặc biệt là xây dựng nông thôn mới
(XDNTM) đã, đang và sẽ còn là mối quan tâm hàng đầu, có vai trò quyết định
đối với việc ổn định kinh tế - xã hội (KT-XH) đất nước. Sau hơn 30 năm đổi
mới, Đảng cộng sản Việt Nam, Nhà nước Việt Nam luôn đặt nông nghiệp,
nông dân, nông thôn ở vị trí chiến lược quan trọng, coi đó là cơ sở và lực
lượng để phát triển KT-XH bền vững, ổn định chính trị, bảo đảm an ninh,
quốc phòng; giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc và bảo vệ môi trường
sinh thái. Đảng cộng sản Việt Nam, Nhà nước Việt Nam đã có nhiều chủ
trương, chính sách về phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn, trực tiếp
là Nghị quyết Trung ương (TW) 7 khóa X về nông nghiệp, nông dân, nông
thôn [1]. Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 800/QĐ-TTg ngày
04/6/2010 về phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia XDNTM giai đoạn
2010 - 2020 xác định mục tiêu xây dựng và phát triển nông thôn theo mô hình
mới nhằm thay đổi diện mạo của khu vực nông thôn, nâng cao đời sống mọi
mặt của người nông dân [2]. Chủ trương XDNTM được triển khai trên phạm
vi cả nước, tới tất cả các địa phương, từ tỉnh, đến huyện, đến xã và xuống các
thôn bản; hướng tới mục tiêu hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn, nâng cao
đời sống của người nông dân, thay đổi diện mạo các vùng nông thôn. Quản lý
xây dựng nông thôn mới (QLXDNTM) trên địa bàn cấp huyện là rất cần thiết
nhằm góp phần thực hiện thắng lợi chương trình mục tiêu quốc gia XDNTM
trên địa bàn cấp huyện và trên phạm vị cả nước.
Huyện Lục Nam là một trong các huyện của tỉnh Bắc Giang triển khai
thực hiện XDNTM ngay từ những năm đầu khi có chương trình, trong gần 10
năm (2010 - 2020) thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia XDNTM huyện
Lục Nam được một số kết quả tích cực, trong đó công tác QLXDNTM trên
địa bàn huyện bước đầu đạt được những kết quả đáng ghi nhận. Kết quả thực
hiện chương trình mục tiêu quốc gia XDNTM của huyện Lục Nam giai đoạn
2010 - 2019 đã được một số kết quả tích cực nhất định, huyện đã huy động cả
hệ thống chính trị vào cuộc thực hiện XDNTM, kết cấu hạ tầng KT-XH nông

Chưa phát huy được hết khả năng của đội ngũ cán bộ cấp thôn và của người
dân trong tham gia quản lý, điều hành XDNTM. Vì vậy hiệu lực, hiệu quả
công tác QLXDNTM trên địa bàn huyện Lục Nam là hết sức quan trọng, tác
động đến sự thành bại của chương trình mục tiêu quốc gia XDNTM trên địa
bàn huyện Lục Nam.
Cho đến nay chưa có một nghiên cứu khoa học nào đánh giá toàn diện,
cụ thể về QLXDNTM trên địa bàn huyện Lục Nam. Trong giai đoạn 2020 -


3

2025 và thời gian tiếp theo XDNTM nói chung và QLXDNTM nói riêng của
huyện Lục Nam là nhiệm vụ hết sức quan trọng, để xây dựng huyện Lục Nam
đạt chuẩn NTM vào năm 2025, phát triển huyện Lục Nam toàn diện, thì đòi
hỏi phải có các giải pháp phù hợp, đồng bộ, có cơ sở khoa học và thực tiễn để
hoàn thiện công tác QLXDNTM trên địa bàn huyện Lục Nam.
Từ những vấn đề nêu trên và từ kinh nghiệm thực tiễn, việc nghiên cứu
đề tài “Quản lý xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Lục Nam, tỉnh
Bắc Giang” là thiết thực và có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn.
2. Tổng quan các nghiên cứu có liên quan

2.1. Một số nghiên cứu có liên quan đến đề tài
Liên quan đến đề tài “Quản lý xây dựng nông thôn mới trên địa bàn
huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang”, có một số công trình, một số nghiên cứu
khoa học về nội dung XDNTM, QLXDNTM đã được công bố, tiêu biểu có
một số công trình sau:
Ban tổ chức Hội thảo lý luận và thực tiễn XDNTM ở Việt Nam (2019),
“Cơ sở lý luận và thực tiễn xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam”, (Báo cáo đề
dẫn Hội thảo), báo cáo đề dẫn đã khái quát tiến trình XDNTM ở Việt Nam, cơ
sở lý luận và kinh nghiệm quốc tế về tiến trình phát triển nông nghiệp nông

nông thôn để phát triển nông thôn [6].
Dương Thị Bích Diệp (2014), “Chương trình xây dựng nông thôn mới
ở Việt Nam thực trạng và giải pháp”, (Bài báo), bài báo đánh giá bước đầu về
triển khai chương trình mục tiêu quốc gia XDNTM, tuy nhiên trong quá trình
thực hiện XDNTM còn tồn tại một số bất cập, hạn chế so với mục tiêu đặt ra.
Tác giả kiến nghị giải pháp nhằm thực hiện hiệu quả XDNTM trên cả nước.
Tác giả đã đóng góp vào việc xây dựng cơ sở khoa học cho hoàn thiện
chương trình mục tiêu quốc gia XDNTM nói chung, các chính sách để thực
hiện chương trình mục tiêu quốc gia XDNTM nói riêng [7].
Đỗ Thị Thạch (2019), “Đổi mới hệ thống quản lý nhà nước cho xây
dựng nông thôn mới; thực trạng, định hướng và giải pháp”. (Tham luận kỷ
yếu hội thảo), tham luận chỉ ra hệ thống QLNN về XDNTM ở Việt Nam hiện
nay và những vấn đề đặt ra; tác giả đưa ra định hướng, giải pháp đổi mới hệ
thống QLNN cho XDNTM. Tác giả khẳng định cần xây dựng cơ chế phối hợp
giữa các cơ quan quản lý, cơ quan chuyên môn, các viện nghiên cứu, trường
đại học để sử dụng có hiệu quả nguồn lực nhân lực chất lượng cao trong
XDNTM; có cán bộ quản lý chung, có cán bộ quản lý riêng từng lĩnh vực
chuyên môn cụ thể trong XDNTM [8].
Nguyễn Đỗ Anh Tuấn, Đào Đức Huấn (2019), “Phát triển kinh tế nông
nghiệp, nông thôn trong xây dựng nông thôn mới”, (Báo cáo), báo cáo đã đưa ra


5

một số vấn đề lý luận về phát triển kinh tế nông nghiệp nông thôn, cơ sở về thực
tiễn trong phát triển kinh tế nông nghiệp nông thôn. Cần tập trung đột phá về thể
chế để phát triển kinh tế nông nghiệp nông thôn, chuyển dịch CCKT nông
nghiệp, đổi mới mô hình liên kết sản xuất, phát triển thị trường [9].

Ngô Thị Vân Anh (2015), “Vai trò của chính quyền cấp xã trong xây

6

Đinh Thị Thanh Hà (2016), “Quản lý nhà nước về xây dựng nông thôn
mới của huyện Tam Dương, tỉnh Vĩnh Phúc”, (Luận văn Thạc sĩ), luận văn đã
khái quát các nguyên tắc trong XDNTM, các nội dung và các bước XDNTM,
các nhân tố ảnh hưởng đến XDNTM. Khái quát thực trạng XDNTM huyện
Tam Dương, tỉnh Vĩnh Phúc giai đoạn 2011 - 2016, rút ra những kinh nghiệm
trong quản lý XDNTM trên địa bàn huyện Tam Dương, tỉnh Vĩnh Phúc để làm
bài học kinh nghiệm cho các địa phương khác [14].
Nguyễn Thị Quỳnh (2015), “Quản lý nhà nước về xây dựng nông thôn
mới trên địa bàn huyện Hương Khê, tỉnh Hà Tĩnh”, (Luận văn Thạc sĩ), luận
văn đề cập đến những kết quả đạt được, những khó khăn trong QLNN về
XDNTM tại huyện Hương Khê, tỉnh Hà Tĩnh, từ đó đề xuất một số giải pháp
nhằm nâng cao hiệu quả của chương trình trong thời gian tới [15].
Hoàng Thị Hồng Lê (2016), “Quản lý nhà nước về xây dựng nông thôn
mới tại huyện Mỹ Đức, Thành phố Hà Nội”, (Luận văn Thạc sĩ), luận văn
đánh giá những kết quả đạt được và những khó khăn trong QLNN về
XDNTM tại huyện Mỹ Đức, thành phố Hà Nội giai đoạn 2014 - 2018; luận
văn đề xuất một số giải pháp để thực hiện tốt công tác QLNN về XDNTM
trên địa bàn huyện Mỹ Đức, thành phố Hà Nội giai đoạn tiếp theo [16].
Vương Đình Thắng (2015), “Xây dựng nông thôn mới ở huyện Yên
Minh tỉnh Hà Giang hiện nay”, (Luận văn Thạc sĩ), luận văn đã đánh giá thực
trạng kết quả XDNTM của huyện Yên Minh, tỉnh Hà Giang giai đoạn 2011 2015, rút ra kinh nghiệm và đưa ra các giải pháp để XDNTM cho huyện Yên
Minh, tỉnh Hà Giang trong thời gian tiếp theo [17].
Nguyễn Thanh Tuấn (2014), “Thực trạng và giải pháp XDNTM trên
địa bàn huyện Tân Kỳ, tỉnh Nghệ An”, (Luận văn Thạc sĩ), luận văn đã chỉ ra
thực trạng về kết quả XDNTM của huyện Tân Kỳ, tỉnh Nghệ An, từ đó đưa ra
các giải pháp để XDNTM của huyện Tân Kỳ, tỉnh Nghệ An trong giai đoạn
tiếp theo [18].
Vũ Văn Tuấn (2017), “Giả pháp xây dựng nông thôn mới của huyện

Nhiệm vụ nghiên cứu
Luận văn có một số nhiệm vụ nghiên cứu chủ yếu sau:
- Hệ thống hóa một số vấn đề lý luận về QLXDNTM trên địa bàn cấp huyện.
-

-

Phân tích, đánh giá thực trạng công tác QLXDNTM trên địa bàn huyện Lục
Nam, tỉnh Bắc Giang, làm rõ những kết quả đạt được, chỉ ra những hạn chế
và nguyên nhân.
Đề xuất thực hiện một số giải pháp nhằm góp phần hoàn thiện công tác
QLXDNTM trên địa bàn huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang giai đoạn 20202025 và tầm nhìm 2030.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của Luận văn là những vấn đề lý luận và thực tiễn về
quản lý xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang.


8

4.2. Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi về nội dung:
Luận văn nghiên cứu quản lý nhà nước cấp huyện đối với XDNTM trên
địa bàn huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang. Vấn đề quản lý XDNTM có thể tiếp
cận theo các góc độ khác nhau và có phạm vi rộng, tuy nhiên vì nhiều lý do
khác nhau, Luận văn chỉ tập trung nghiên cứu một số nội dung chủ yếu, bao
gồm: Tổ chức bộ máy QLXDNTM; công tác xây dựng quy hoạch, kế hoạch
XDNTM; công tác tổ chức thực hiện quy hoạch, kế hoạch XDNTM; công tác
kiểm tra, đánh giá việc thực hiện quy hoạch, kế hoạch XDNTM.


từ cổng thông tin điện tử của huyện Lục Nam. Luận văn cũng sử dụng kết quả
lấy ý kiến đánh giá sự hài lòng của người dân về XDNTM trên địa bàn huyện
Lục Nam do Ủy ban MTTQ Việt Nam huyện Lục Nam thực hiện năm 2019.
-

Dữ liệu sơ cấp: Đề tài sử dụng phương pháp điều tra xã hội học bằng phiếu
xin ý kiến.
Xây dựng phiếu khảo sát thu thập các thông tin về hoạt động
QLXDNTM trên địa bàn huyện Lục Nam, kết quả XDNTM của huyện Lục
Nam và của một số xã trong huyện. Phiếu khảo sát xin ý kiến theo hai tiêu chí
hiệu lực và hiệu quả trong công tác QLXDNTM trên địa bàn huyện Lục Nam.
Đối tượng khảo sát bao gồm: Lãnh đạo UBND huyện Lục Nam,
Thường trực BCĐ XDNTM huyện Lục Nam, Thành viên BCĐ XDNTM
huyện Lục Nam, Văn phòng điều phối XDNTM huyện Lục Nam, cán bộ
chuyên trách XDNTM huyện Lục Nam, lãnh đạo MTTQ huyện Lục Nam,
lãnh đạo Hội Nông dân huyện Lục Nam; Bí thư Đảng ủy xã, Chủ tịch và Phó
Chủ tịch UBND xã, Chủ tịch Ủy ban MTTQ xã, Chủ tịch Hội Nông dân xã,
công chức xã phụ trách XDNTM; Bí thư chi bộ, Trưởng thôn, Trưởng Ban
công tác Mặt trận.
Câu hỏi khảo sát được thiết kế theo hướng dựa vào cơ sở tổng quan của
các nghiên cứu có liên quan đến đề tài ở phần mở đầu và cơ sở lý luận ở
chương 1 của luận văn. Nội dung các câu hỏi được thiết kế thuận tiện, dễ trả
lời, phù hợp với đối tượng hỏi là cán bộ QLXDNTM các cấp trong huyện Lục
Nam để thu thập ý kiến, làm cơ sở cho đánh giá công tác QLXDNTM trên địa
bàn huyện Lục Nam.
Tác giả đã tiến hành lấy phiếu xin ý kiến trong thời gian hai tháng,
tháng 02/2020 và tháng 3/2020.
Phương pháp phân tích và xử lý số liệu
Số liệu thu thập sơ cấp được thống kê, xử lý bằng phần mềm Excel

7. Kết cấu của Luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, Phụ lục,
luận văn gồm 3 chương:
Chương 1. Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về quản lý xây dựng nông
thôn mới cấp huyện
Chương 2. Thực trạng quản lý xây dựng nông thôn mới trên địa bàn
huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang
Chương 3. Phương hướng, giải pháp hoàn thiện quản lý xây dựng nông
thôn mới trên địa bàn huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang


11

Chương 1
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ XÂY DỰNG
NÔNG THÔN MỚI TRÊN ĐỊA BÀN CẤP HUYỆN
1.1. Một số vấn đề về xây dựng nông thôn mới trên địa bàn cấp huyện

1.1.1. Một số khái niệm
Nông nghiệp
Theo Giáo trình Kỹ thuật nông nghiệp của Đại học Kinh tế Quốc dân
(2015), “Nông nghiệp là một ngành sản xuất vật chất, là một bộ phận cấu
thành của nền kinh tế quốc dân. Trong quá trình sản xuất nông nghiệp, con
người không chỉ tạo ra sản phẩm vật chất cho nhu cầu xã hội mà còn thực
hiện sản xuất và tái sản xuất ra những quan hệ xã hội của chính con người,
những quan hệ sản xuất. Những quan hệ này tạo thành cơ sở kinh tế cho toàn
bộ các quan hệ tư tưởng, tinh thần trong nông nghiệp nông thôn” [20].
Như vậy nông nghiệp có thể được hiểu là ngành sản xuất vật chất cơ
bản của xã hội, sử dụng đất đai để trồng trọt và chăn nuôi, khai thác cây trồng

và thành thị trên thực tế, nông thôn với cấp quản lý là xã, thôn; còn thành thị với
cấp quản lý là phường, thị trấn” [20]. Mai Thu Cúc và cộng sự (2005), cho rằng
“Nông thôn là vùng đất rộng lớn có nhiều thành phần dân cư sinh sống ở các
thôn, bản, làng được quản lý bởi chính quyền xã” [6].
Trên cơ sở phân tích quan điểm khác nhau về nông thôn, có thể hiểu:
“Nông thôn là vùng lãnh thổ rộng lớn, là nơi sinh sống của người nông dân, là
một bộ phận quan trọng của xã hội; nông thôn chủ yếu là sản xuất nông
nghiệp, là nơi diễn ra các hoạt động kinh tế nông nghiệp, nông thôn”.
Nông thôn mới
Nguyễn Quế Hương (2013) cho rằng: “Nông thôn mới là tổng thể những
đặc điểm, cấu trúc tạo thành một kiểu tổ chức nông thôn theo tiêu chí mới, đáp
ứng nhu cầu đặt ra cho nông thôn trong điều kiện hiện nay, là kiểu nông thôn
được xây dựng tiên tiến về mọi mặt so với mô hình nông thôn cũ” [23]. Theo
Quyết định số 1980/QĐ-TTg ngày 17/9/2016 của Thủ tướng Chính phủ: “Xã
NTM là xã đạt 19 tiêu chí XDNTM theo bộ tiêu chí quốc gia về XDNTM, trên
các lĩnh vực Quy hoạch, hạ tầng KT-XH và tổ chức sản xuất, văn hóa, xã hội,
môi trường, hệ thống chính trị” [24]. Theo Quyết định số 558/QĐ-TTg ngày
05/4/2016 của Thủ tướng Chính phủ: “Huyện NTM là huyện có 100% số xã


13

trong huyện đạt chuẩn NTM và có tất cả các tiêu chí đạt chuẩn theo quy định:
Quy hoạch, giao thông, thủy lợi, điện, y tế, văn hóa, giáo dục, sản xuất, môi
trường, an ninh trật tự” [25].
Mặc dù có thể có nhiều cách diễn giải khác nhau, Luận văn này sử
dụng khái niệm nông thôn mới theo nghĩa: “là nông thôn được xây dựng và
phát triển cao hơn nông thôn truyền thống cả về vật chất, tinh thần của người
nông dân. NTM là nông thôn có nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc, phát
huy sức mạnh của hệ thống chính trị ở cơ sở”.