BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI
-------------------------

TRỊNH NGỌC KHA

QUẢN LÝ NỢ XẤU TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
CỔ PHẦN NGOẠI THƯƠNG VIỆT NAM – CHI NHÁNH
BẮC NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

HÀ NỘI, NĂM 2020


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI
-------------------------

TRỊNH NGỌC KHA

QUẢN LÝ NỢ XẤU TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
CỔ PHẦN NGOẠI THƯƠNG VIỆT NAM – CHI NHÁNH
BẮC NINH

CHUYÊN NGÀNH

: QUẢN LÝ KINH TẾ

MÃ SỐ



LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thiện luận văn: “Quản lý nợ xấu tại Ngân hàng Thương Mại
Cổ phần Ngoại Thương Việt Nam – chi nhánh Bắc Ninh”, bên cạnh sự nỗ lực
của bản thân, tôi đã nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình của quý thầy cô, đồng
nghiệp đang công tác trong hệ thống Vietcombank nói chung, Vietcombank –
chi nhánh Bắc Ninh nói riêng. Cũng như, sự khuyến khích, động viên của gia
đình tôi và bạn bè trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và thâm nhập thực
tiễn kinh doanh ngân hàng.
Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới Cô giáo hướng dẫn PGS.TS Lê Thị
Kim Nhung, các thầy cô trong Trường đại học Thương Mại và các thầy cô
trong khoa Tài chính ngân hàng – Trường Đại học Thương Mại đã tận tình
giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu. Tôi xin gửi lời cảm ơn tới
Ban Giám đốc Vietcombank – chi nhánh Bắc Ninh đã tạo điều kiện tốt nhất để
tôi có cơ hội làm việc và trong quá trình thâm nhập, đánh giá thực tế kinh
doanh của chi nhánh để thực hiện đề tài.
Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã
hỗ trợ, động viên trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu để thực hiện đề tài
một cách hoàn chỉnh.
Xin trân trọng cảm ơn!
Hà Nội, ngày …. tháng ….. năm
2020
Học viên


iii

MỤC LỤC


Bắc Ninh.........................................................................................................40
1.5.1. Kinh nghiệm quản lý nợ xấu của một số ngân hàng thương mại tại
Việt Nam......................................................................................................40
1.5.2. Bài học kinh nghiệm rút ra cho Ngân hàng TMCP Ngoại thương
Việt Nam - chi nhánh Bắc Ninh.................................................................45
2.1. Giới thiệu chung về Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam - chi
nhánh Bắc Ninh.............................................................................................47
2.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển của Ngân hàng TMCP Ngoại
thương Việt Nam - chi nhánh Bắc Ninh...................................................47
2.1.2. Cơ cấu tổ chức của Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam

-

chi nhánh Bắc Ninh....................................................................................50
2.1.3. Tình hình hoạt động kinh doanh của Ngân hàng TMCP Ngoại
thương Việt Nam - chi nhánh Bắc Ninh...................................................53
2.2. Thực trạng quản lý nợ xấu tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt
Nam - chi nhánh Bắc Ninh........................................................................... 60
2.2.1. Thực trạng nợ xấu tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam chi nhánh Bắc Ninh giai đoạn 2016 – 2019.............................................. 60


v

2.2.2. Thực trạng quản lý nợ xấu tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương
Việt Nam - chi nhánh Bắc Ninh.................................................................66
2.3. Đánh giá công tác quản lý nợ xấu tại Ngân hàng TMCP Ngoại
thương Việt Nam - chi nhánh Bắc Ninh......................................................75
2.3.1. Những kết quả đạt được................................................................... 75
2.3.2. Hạn chế cần khắc phục.................................................................... 76
2.3.3. Nguyên nhân của những hạn chế....................................................77


Giải nghĩa

DN

Doanh nghiệp

DNNN

Doanh nghiệp nhà nước

DPRR

Dự phòng rủi ro

HHNH

Hiệp hội ngân hàng

NHNN

Ngân hàng nhà nước

NHTM

Ngân hàng thương mại

NHTMCPVN

Ngân hàng thương mại Cổ phần Ngoại


Sơ đồ,

Tên sơ đồ, bảng biểu

bảng biểu
Sơ đồ 2.1
Bảng 2.1
Biểu 2.1

Sơ đồ bộ máy tổ chức Vietcombank Bắc Ninh
Bảng nguồn vốn VCB Bắc Ninh giai đoạn 2016 –

Trang
50
52

2019
Biểu đồ nguốn vốn huy động của Chi nhánh Bắc

53

Ninh qua các năm
Biểu 2.2

Biểu đồ tổng dư nợ tại Ngân hàng Cổ phần Thương

55

Mại Việt Nam - Chi nhánh Bắc Ninh qua các năm

Cơ cấu nợ xấu theo nhóm mục đích vay vốn tại Ngân
Bảng 2.6

hàng TMCP Ngoại Thương Việt Nam – chi nhánh
Bắc Ninh 2016 – 2019

62


ix

Bảng 2.7
Bảng 2.8
Bảng 2.9
Bảng 2.10

Số tiền thu nợ thông qua biện pháp phát mại tài sản

67

của chính khách hàng vay giai đoạn 2016 - 2019
Số tiền thu nợ thông qua biện pháp khởi kiện giai

68

đoạn 2016 - 2019
Số tiền dự phòng rủi ro sử dụng để xử lý nợ giai đoạn

70


những số liệu nợ xấu ở kì trước. Do ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng kinh tế
tài chính và suy thoái kinh tế toàn cầu từ năm 2008 đến nay, nền kinh tế nước
ta đã chịu tác động tiêu cực và kinh tế vĩ mô có nhiều yếu tố không thuận lợi.
Hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp gặp rất nhiều khó khăn.
Vì vậy, nợ xấu của hệ thống các ngân hàng thương mại (NHTM) có chiều
hướng gia tăng nhanh chóng. Thống kê từ số nợ xấu của nhiều ngân hàng
thương mại (NHTM) Việt Nam vừa công bố công khai trên các báo cáo tài
chính quý I/2019 cho thấy, tổng số nợ xấu nội bảng của 22 ngân hàng đến hết
tháng 3/2019 là hơn 84.200 tỷ đồng, tăng hơn 4.600 tỷ đồng so với thời điểm


2

đầu năm (theo tapchitaichinh.vn). Do vậy, quản lý nợ xấu, hạn chế nợ xấu có
nguy cơ phát sinh và xử lý nợ xấu đã phát sinh là một yêu cầu cấp thiết, có vai
trò quan trọng trong toàn bộ hoạt động quản lý của ngân hàng.
Nhận thức được điều này, Ngân hàng Thương Mại Cổ phần Ngoại
Thương Việt Nam nói chung và chi nhánh Bắc Ninh đã coi quản lý nợ xấu là
một trong những vấn đề cần được giải quyết hàng đầu nhằm nghiêm túc đưa
ra những giải pháp quản lý nợ xấu, góp phần tăng cường một cách toàn diện
hiệu quả các hoạt động tín dụng ngân hàng, giúp tạo ra điểm tựa vững chắc
trong quá trình thực hiện đổi mới, hiện đại hóa Ngân hàng Thương Mại Cổ
phần Ngoại Thương Việt Nam. Chính vì vậy, tác giả lựa chọn đề tài: “Quản lý
nợ xấu tại Ngân hàng Thương Mại Cổ phần Ngoại Thương Việt Nam – chi
nhánh Bắc Ninh” làm đề tài luận án thạc sỹ cho mình. Thông qua đề tài, có
thể góp phần giúp các ngân hàng thương mại, đặc biệt Ngân hàng Thương
Mại Cổ phần Ngoại Thương Việt Nam – chi nhánh Bắc Ninh trong việc quản
lý nợ xấu, giảm thiểu tỷ lệ nợ xấu trong hoạt động kinh doanh.
2.


cứu lý luận nợ xấu ngân hàng thương mại, kinh nghiệm quản lý nợ xấu ngân
hàng ở một số nước trên thế giới sau khủng hoảng kinh tế. Thực trạng và giải
pháp quản lý nợ xấu tại ngân hàng thương mại Việt Nam. Trong đó tập trung
khái quát những vấn đề lý luận cơ bản về rủi ro tín dụng, nợ xấu và hoạt động
quản lý nợ xấu tại các ngân hàng thương mại. Luận án cũng đã nghiên cứu về
diễn biến, nguyên nhân bùng nổ nợ xấu tại một số quốc gia trên thế giới qua
các cuộc khủng hoảng cũng như phương pháp quản lý nợ xấu tại các quốc gia
đó để rút ra bài học kinh nghiệm cho hoạt động quản lý nợ xấu tại các
NHTMVN và đề xuất những giải pháp và kiến nghị nhằm tăng cường quản lý
nợ xấu tại các NHTM Việt Nam.
-

Vũ Ngọc Minh (2019), “Quản trị nợ xấu trong cho vay tiêu dùng tại

ngân hàng Thương mại cổ phần đầu tư và phát triển Việt Nam – chi nhánh
Đông Đô”, Luận văn thạc sỹ kinh tế, Đại học Thương Mại. Luận văn tập
trung nghiên cứu về những vấn đề cơ bản về xử lý nợ xấu trong cho vay tiêu
dùng của ngân hàng thương mại thông qua đặc điểm, phân loại, ảnh hưởng và
nguyên nhân phát sinh nợ xấu trong cho vay tiêu dùng của ngân hàng thương
mại. Luận văn cũng đưa ra thực trạng về xử lý nợ xấu trong cho vay tiêu dùng
tại BIDV – chi nhánh Đông Đô, đánh giá thực trạng và đưa ra phương hướng


4

tăng cường xử lý nợ xấu trong cho vay tiêu dùng tại ngân hàng BIDV – chi
nhánh Đông Đô.
-

Lê Thị Quyên (2017), “Quản trị nợ xấu tại ngân hàng Nông nghiệp và

Nguyễn Kim Đức, “Hoạt động thẩm định giá trong việc quản lý nợ xấu tại hệ
thống ngân hàng thương mại Việt Nam hiện nay”. Bài viết nghiên cứu về một
số nguyên nhân về thẩm định giá có ảnh hưởng trực tiếp đến nợ xấu và từ đó


5

đưa ra các giải pháp (liên quan đến hoạt động thẩm định giá) trong việc quản
lý nợ xấu tại các tổ chức tín dụng.
Như vậy, có rất nhiều các công trình nghiên cứu về nợ xấu và quản lý
nợ xấu tại các ngân hàng thương mại Việt Nam. Các công trình được nghiên
cứu dưới góc độ kinh tế hay góc độ pháp luật; có những công trình nghiên cứu
trên phạm vi toàn hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam hoặc tại một
ngân hàng cụ thể hay trên một địa bàn xác định,…Nhưng có thể nhận thấy
chưa có công trình nghiên cứu nào nhìn nhận một cách toàn diện về quản lý
nợ xấu tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Ngoại thương Việt Nam, chi
nhánh Bắc Ninh. Chính vì vậy, tác giả quyết định nghiên cứu tình hình quản
lý nợ xấu tại Vietcombak – chi nhánh Bắc Ninh từ năm 2016 đến nay.
3.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1.

Mục tiêu nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận cơ bản về nợ xấu và quản lý nợ xấu của

các NHTM, từ việc phân tích quản lý nợ xấu của Ngân hàng Thương Mại Cổ
phần Ngoại Thương Việt Nam – chi nhánh Bắc Ninh, luận văn hướng tới việc
đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường quản lý nợ xấu, kiểm soát tỷ lệ nợ xấu

4.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1.

Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là quản lý nợ xấu tại Ngân hàng

Thương Mại Cổ phần Ngoại Thương Việt Nam – chi nhánh Bắc Ninh.
4.2.

Phạm vi nghiên cứu

- Về mặt nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu quản lý nợ xấu trong hoạt
động cho vay của Ngân hàng Thương Mại nói chung và tại Ngân hàng
Thương Mại Cổ phần Ngoại Thương Việt Nam – chi nhánh Bắc Ninh nói
riêng.
- Về mặt không gian: Nghiên cứu tại Ngân hàng Thương Mại Cổ phần
Ngoại Thương Việt Nam – chi nhánh Bắc Ninh
- Về mặt thời gian: Thời gian nghiên cứu của đề tài: Nghiên cứu thực trạng
quản lý nợ xấu của Ngân hàng Thương Mại Cổ phần Ngoại Thương Việt
Nam – chi nhánh Bắc Ninh trong giai đoạn từ năm 2016 đến năm 2019.
5.

Phương pháp nghiên cứu

5.1.

Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp

Chương 3: Một số giải pháp nhằm tăng cường quản lý nợ xấu tại Ngân hàng
Thương Mại Cổ phần Ngoại Thương Việt Nam – chi nhánh Bắc Ninh


8

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NỢ XẤU VÀ QUẢN LÝ

NỢ XẤU CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
1.1.

Những vấn đề lý luận về tín dụng của ngân hàng thương mại

1.1.1. Khái niệm tín dụng
Khái niệm tín dụng đã xuất hiện từ rất lâu, nó xuất phát từ gốc Latinh
CREDITUM có nghĩa là sự tin tưởng, tín nhiệm hay chính là lòng tin. Theo
cách biểu hiện này thì tín dụng là quan hệ vay vốn lần nhau dựa trên sự tin
tưởng số vốn đó sẽ được hoàn trả vào một thời điểm xác định trong tương lai.
Mác cho rằng : “Tín dụng là quá trình chuyển nhượng tạm thời một
lượng giá trị từ người sở hữu đến người sử dụng, sau một thời gian nhất định
thu hồi một lượng giá trị lớn hơn lượng giá trị ban đầu”. Có thể hiểu tổng quát
về khái niệm tín dụng : Tín dụng là quan hệ chuyển nhượng tạm thời một
lượng giá trị (dưới hình thái tiền tệ hay hiện vật) từ người sở hữu sang người
sử dụng sau một thời gian nhất định để thu hồi về một lượng giá trị lớn hơn
lượng giá trị ban đầu.
Mối quan hệ tín dụng bao gồm 2 mặt cơ bản là quan hệ cho vay và
quan hệ hoàn trả được thể hiện như sau :
(1)- Người vay chuyển giao cho người đi vay một lượng giá trị nhất định. Giá
trị này có thể dưới hình thái tiền tệ hay hiện vật, hàng hóa, máy móc, thiết bị,
bất động sản...

- Cũng có thể rủi ro tín dụng xảy ra khi xuất hiện các biến cố bất thường
khiến cho khách hàng không thực hiện được các cam kết với ngân hàng.
Như vậy, cần hiểu rủi ro tín dụng theo nghĩa xác suất, là khả năng, do
đó có thể xảy ra hoặc không xảy ra tổn thất. Điều này có nghĩa là một khoản
vay dù chưa quá hạn nhưng vẫn luôn tiềm ẩn nguy cơ xảy ra tổn thất, một
ngân hàng có tỷ lệ nợ quá hạn thấp nhưng nguy cơ rủi ro tín dụng sẽ rất cao
nếu danh mục đầu tư tín dụng tập trung vào một nhóm khách hàng, ngành


10

hàng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Cách hiểu này sẽ giúp cho hoạt động quản lý rủi ro
tín dụng được chủ động trong phòng ngừa, trích lập dự phòng, đảm bảo chống
đỡ và bù đắp tổn thất khi rủi ro xảy ra.
Rủi ro tín dụng gắn liền với hoạt động quan trọng nhất, có qui mô lớn
nhất của NHTM – đó chính là hoạt động tín dụng. Khi thực hiện một hoạt
động tài trợ cụ thể, Ngân hàng cố gắng phân tích, đánh giá người vay sao cho
độ an toàn cao nhất. Và nhìn chung Ngân hàng chỉ quyết định cho vay khi
thấy rằng rủi ro tín dụng sẽ không xảy ra. Tuy nhiên, không một nhà kinh
doanh Ngân hàng tài ba nào có thể dự đoán chính xác các vấn đề sẽ xảy ra.
Khả năng hoàn trả tiền vay của khách hàng có thể bị thay đổi do nhiều nguyên
nhân. Hơn nữa, nhiều cán bộ Ngân hàng không có khả năng thực hiện phân
tích tín dụng thích đáng. Do vậy, trên quan điểm quản lý toàn bộ Ngân hàng,
rủi ro tín dụng là khó có thể tránh khỏi, là khách quan. Nhiều quan điểm nhất
trí cho rằng, rủi ro tín dụng là bạn đường trong kinh doanh, có thể đề phòng,
hạn chế, chứ khó có thể loại trừ. Do vậy, rủi ro dự kiến luôn được xác định
trước trong chiến lược hoạt động chung của Ngân hàng. Điều này cũng có
nghĩa, rủi ro tín dụng luôn là khách quan, là nguyên nhân chính gây ra những
khoản nợ xấu trong Ngân hàng và các khoản nợ xấu này tồn tại một cách
khách quan, song hành với tiến trình hoạt động của Ngân hàng. Cũng từ điều

cho khoản vay không phát huy hiệu quả.
+ Rủi ro trong quản lý thu hồi nợ: Là rủi ro phát sinh do quá trình giám
sát thu hồi nợ không theo dõi được dòng tiền của khách hàng để khách hàng
sử dụng vốn quay vòng vào việc khác không thu được nợ đúng kỳ hạn, hoặc
không thu được nợ .
- Theo sản phẩm tín dụng
+ Rủi ro sản phẩm tín dụng nội bảng: Là phát sinh từ những khoản cho
vay, chiết khấu, thấu chi được hạch toán trong nội bảng.


12

+ Rủi ro các sản phẩm phái sinh: Là rủi ro tín dụng phát sinh từ những
sản phẩm ngoại bảng trong tài trợ thương mại, như mở L/C, bảo lãnh.
Việc phân loại rủi ro tín dụng theo sản phẩm tín dụng khác nhau có đặc
điểm khác nhau cấu thành nên rủi ro khác nhau, để có thay đổi trong qui trình
quản lý rủi ro tín dụng thích ứng.
1.2.

Những vấn đề lý luận cơ bản về nợ xấu

1.2.1. Khái niệm nợ xấu

 Theo Ngân hàng Trung ương Liên minh châu Âu
Nợ xấu trong các NHTM bao gồm:
* Nợ không thể thu hồi được:
Những khoản nợ đã hết hiệu lực hoặc những khoản nợ không có căn cứ
đòi bồi thường từ nợ; Người mắc nợ trốn hoặc bị mất tích, không còn tài sản
để thanh toán nợ; Những khoản nợ mà Ngân hàng không thể liên lạc được với
người mắc nợ hoặc không thể tìm được người mắc nợ; Những khoản nợ mà


 Theo định nghĩa của Việt Nam
Theo Thông tư 02/2013/TT-NHNN của Ngân hàng nhà nước ngày
21/1/2013 về phân loại tài sản có, mức trích, phương pháp trích lập dự phòng
rủi ro và việc sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro trong hoạt động của tổ chức
tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài; và Thông tư số 09/2014/TTNHNN ngày 18/3/2014 về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của thông tư số
02/2013/TT-NHNN ngày 21/01/2013 của thống đốc ngân hàng nhà nước quy
định về phân loại tài sản có, mức trích, phương pháp trích lập dự phòng rủi ro
và việc sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro trong hoạt động của tổ chức tín
dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài thì Nợ xấu được định nghĩa như sau:


14

Nợ xấu là những khoản nợ được phân loại vào nhóm 3 (nợ dưới tiêu
chuẩn), nhóm 4 (nợ nghi ngờ), nhóm 5 (nợ có khả năng mất vốn). Nợ xấu
theo định nghĩa của Việt Nam cũng được xác định dựa theo 2 yếu tố: (i) đã
quá hạn trên 90 ngày và (ii) khả năng trả nợ đáng lo ngại.
Qua định nghĩa về nợ xấu của các tổ chức trên ta có thể hiểu khái quát
nợ xấu là các khoản nợ mà khách hàng không trả gốc và lãi đúng hạn hoặc
không trả nợ như đã cam kết dẫn đến thiệt hại cho ngân hàng. Như vậy, chúng
ta có thể hiểu: nợ xấu của ngân hàng thương mại là những khoản nợ đến hạn
không thu hồi được hoặc có những thông tin cho thấy khả năng không thể thu
hồi dẫn đến thiệt hại cho ngân hàng.
1.2.2. Phân loại nợ xấu
Theo Thông tư 02/2013/TT-NHNN của Thống đốc Ngân hàng nhà
nước ngày 21/1/2013 về phân loại tài sản có, mức trích, phương pháp trích lập
dự phòng và việc sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro trong hoạt động của tổ
chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài và Thông tư số 09/2014/TTNHNN ngày 18/3/2014 về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của thông tư số
02/2013/TT-NHNN ngày 21/01/2013 thì nợ của ngân hàng thương mại được