Giạo trçnh THY VÀN CÄNG TRÇNH Lã Anh Tún
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

-------------------------------------------------- ---------------------------------------------------
Chỉång 1: GIÅÏI THIÃÛU MÄN HC THY VÀN CÄNG TRÇNH

1
Chỉång 1
GIÅÏI THIÃÛU MÄN HC
THY VÀN CÄNG TRÇNH
--- oOo ---
1.1 MÅÍ ÂÁƯU
Trại âáút ca chụng ta thỉåìng xun chëu sỉû tạc âäüng ca sỉû chuøn họa ca
dng khê quøn v thy quøn tảo nãn. Chênh cạc hoảt âäüng tỉû nhiãn ny â lm
thay âäøi âạng kãø cạc tênh cháút khê háûu, dng chy, âáút âai, mäi trỉåìng tỉû nhiãn v
x häüi. Con ngỉåìi â chụ tám tỉì láu ghi nháûn, tçm hiãøu, phán loải v âäúi phọ våïi
cạc diãùn biãún thåìi tiãút âãø täø chỉïc x häüi, sn xút, âiãưu chènh cüc säúng v ci tảo
âiãưu kiãûn tỉû nhiãn v phng chäúng cạc thiãn tai cọ thãø xy ra.

Nỉåïc âỉåüc xem nhỉ mäüt ti ngun q giạ v vénh cỉỵu. Nỉåïc bm âm viãûc duy
trç sỉû säúng v phạt triãøn ca cạc loi thỉûc v âäüng váût. Sỉû phong phụ ti ngun
nỉåïc l tiãưn âãư cho viãûc phạt triãøn näng nghiãûp, cäng nghiãûp, thy âiãùn, giao
thäng váûn ti, thy hi sn v phạt triãøn cỉ dán, ... Nỉåïc âäưng thåìi cng l mäüt tai
ỉång cho loi ngỉåìi v cạc sinh váût khạc.

Thy vàn Cäng trçnh (Engineering Hydrology) l män hc giåïi thiãûu cạc tênh cháút,
âàûc âiãøm ngưn nỉåïc, phỉång phạp tênh cán bàòng ti ngun nỉåïc trong hãû thäúng
phủc vủ cho viãûc tênh toạn xáy dỉûng cạc cäng trçnh thy âiãûn, thy näng, xáy
dỉûng cáưu âỉåìng, cáúp thoạt nỉåïc, giao thäng thy, ... v tiãn lỉåüng cạc hiãûn tỉåüng
váût l xy ra trong khê quøn v dng chy säng ngi, cng nhỉ nh hỉåíng qua lải
ca cạc hiãûn tỉåüng ny våïi nhau. Män hc cng giụp cho sinh viãn hiãøu r cạc
THY VÀN CÄNG TRÇNH
(MÄN HC CÅ SÅÍ) CẠC CHUN NGNH
NÄNG NGHIÃÛP - NÀNG LỈÅÜNG - QUN L ÂÁÚT ÂAI - MÄI TRỈÅÌNG
THY LÅÜI - XÁY DỈÛÜNG - GIAO THÄNG - QUY HOẢCH - V.V...

Hçnh 1.1 Quan hãû män hc våïi cạc chun ngnh

1.3 ÂÀÛC ÂIÃØM CA HIÃÛN TỈÅÜNG THY VÀN V PHỈÅNG PHẠP
NGHIÃN CỈÏU
1.3.1 Âàûc âiãøm ca hiãûn tỉåüng thy vàn
Hiãûn tỉåüng thy vàn l mäüt quạ trçnh ráút phỉïc tảp liãn quan âãún nhiãưu úu
täú khạc nhau ca tỉû nhiãn. Dng chy l kãút qu tỉång tạc ca 3 nhán täú chênh:

1. Nhán täú khê tỉåüng: nhỉ nhiãût âäü, mỉa, bäúc håi, giọ, ạp sút khäng khê, ... úu
täú ny biãún âäüng låïn theo thåìi gian, xy ra, diãùn biãún v cháúm dỉït nhanh, vỉìa
mang tênh chu k vỉìa mang tênh ngáùu nhiãn.
2. Nhán täú màût âãûm: nhỉ diãûn têch khu vỉûc, âëa hçnh, âëa cháút, thäø nhỉåỵng, låïp
ph thỉûc váût, ... úu täú ny thay âäøi cháûm so våïi thåìi gian, mang tênh qui lût
ca khu vỉûc, ca miãưn cọ âiãưu khiãûn tỉång tỉû.
3. Nhán täú con ngỉåìi: bao gäưm táút c cạc hoảt âäüng do con ngỉåìi gáy ra nhỉ xáy
dỉûng cạc cäng trçnh thy låüi, khai hoang måí räüng diãûn têch canh tạc, xáy dỉûng
nh mạy cäng nghiãûp, träưng hồûc phạ rỉìng, ... . Nhán täú ny cọ thãø thay âäøi
nhanh hồûc cháûm, cọ thãø mang tênh qui lût hồûc qui lût khäng r rng. táút c
ty thüc vo tênh hçnh kinh tãú - x häüi v cạc biãún âäüng ca nhỉỵng quút âënh
ch quan ca con ngỉåìi. Con ngỉåìi cng l mäüt nhán täú nh hỉåíng âãún 2 nhán

(a) Phỉång phạp phán têch ngun nhán hçnh thnh
Phỉång phạp ny xem sỉû hçnh thnh mäüt hiãûn tỉåüng thy vàn nhỉ l kãút
qu tạc âäüng ca mäüt loảt cạc nhán täú váût l, bao gäưm cạc nhán täú váût l chênh v
nhán täú phủ cho nhán täú chênh. Phỉång phạp ny tçm cạc mäúi tỉång quan giỉỵa cạc
nhán täú v biãøu thë chụng dỉåïi dảng cạc biãøu thỉïc, phỉång trçnh toạn hc, cạc
bng tra cỉïu hồûc cạc âäư thë. Cạc mä hçnh toạn hc hồûc váût l âãø mä phng mäüt
hay nhiãưu hiãûn tỉåüng thy vàn cng cọ thãø xáy dỉûng tỉì phỉång phạp ny.

(b) Phỉång phạp täøng håüp âëa l
Phỉång phạp ny cọ thãø chia lm 3 phỉång phạp khạc:
• Phỉång phạp tỉång tỉû âëa l: Gi sỉí cọ 2 trảm thy vàn (mäüt trảm âang
xẹt v 1 trảm tham kho), nãúu 2 trảm ny cọ nhỉỵng âiãưu kiãûn âëa l tỉû
nhiãn (âëa hçnh, âëa mảo, khê háûu, ...) tỉång tỉû giäúng nhau thç ta cọ thãø
suy âoạn l cạc âiãưu kiãûn thy vàn ca chụng cng tỉång tỉû nhỉ nhau.
Dỉûa vo säú liãûu ca trảm tham kho ta cọ thãø suy ra säú liãûu ca trảm
âang xẹt trong âiãưu kiãûn chỉa cọ hồûc khäng â säú liãûu.
Giạo trçnh THY VÀN CÄNG TRÇNH Lã Anh Tún
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

-------------------------------------------------- ---------------------------------------------------
Chỉång 1: GIÅÏI THIÃÛU MÄN HC THY VÀN CÄNG TRÇNH

4
• Phỉång phạp näüi suy âëa l: Phỉång phạp ny cạc âàûc trỉng thy vàn cọ
tênh cạch l âàûc trỉng âëa l nãn cọ thãø phán khu vỉûc, phán vng thy
vàn hồûc xáy dỉûng cạc bn âäư âàóng trë ca cạc âải lỉåüng thy vàn.

• Phỉång phạp tham säú âëa l täøng håüp: Phỉång phạp ny coi âải lỉåüng thy
vàn l hm ca nhiãưu úu täú âëa l. Cạc úu täú chênh âỉåüc xem xẹt chi
tiãút riãng biãût, cn cạc úu täú âëa l táûp håüp thnh cạc tham säú täøng håüp.

+ Phán têch táưn sút

Hçnh 1.3 Cạc phỉång phạp nghiãn cỉïu thy vàn Giạo trçnh THY VÀN CÄNG TRÇNH Lã Anh Tún
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

-------------------------------------------------- ---------------------------------------------------
Chỉång 1: GIÅÏI THIÃÛU MÄN HC THY VÀN CÄNG TRÇNH

5
1.4 LËCH SỈÍ MÄN HC
Tỉì thí hoang så, con ngỉåìi â phi âäúi màût våïi thiãn nhiãn, theo di sỉû
thay âäøi thåìi tiãút v cạc diãùn biãún dng chy. Tỉì khi cọ hoảt âäüng sn xút näng
nghiãûp, con ngỉåìi â dáưn dáưn têch ly âỉåüc êt nhiãưu cạc kinh nghiãûm, cạc qui lût
ca thiãn nhiãn, khê háûu, ... v hån nỉỵa cọ thãø dỉû âoạn mäüt pháưn cạc thay âäøi thåìi
tiãút, dng chy âãø phủc vủ sn xút v bo vãû ma mng. Cạc cáu ca dao, tủc ngỉỵ
vãư thiãn nhiãn, thåìi tiãút chênh l cạc ghi chẹp, truưn miãûng ban âáưu ca ngnh khê
tỉåüng thy vàn ca mäùi dán täüc.

Sỉû phạt triãøn ca x häüi loi ngỉåìi, cäng cüc måí mang båì ci, phạt triãøn sn xút,
con ngỉåìi cng lục cng vỉån xa hån hån nåi åí cäú âënh ban âáưu ca mçnh v â
dáưn dáưn hçnh thnh cạc bn ghi chẹp âáưu tiãn âàût nãưn mọng cho ngnh khoa hc
khê tỉåüng thy vàn. Ngỉåìi cäø Ai Cáûp â biãút táưm quan trng ca viãûc âo âảc, âạnh
dáúu, ghi chẹp v tiãn âoạn cạc diãùn biãún dng chy trãn säng Nile tỉì giai âoản
1800 trỉåïc Cäng ngun. Tạc pháøm Brihatsamhita ca Varahamihira (ÁÚn Âäü, 505 -
587) â mä t cạc trảm âo mỉa, hỉåïng giọ v tiãún trçnh phng âoạn mỉa. Cạc ti
liãûu kho cäø khạc cng cho tháúy, cạc quan sạt ghi chẹp vãư khê tỉåüng - thy vàn â
tçm tháúy åí Trung Qúc, Ai Cáûp, ÁÚn Âäü, Hy Lảp v mäüt säú qúc gia khạc tỉì thãú k