ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

PHẠM NGỌC KHÁNH

PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ MUA BÁN HÀNG HÓA
QUA SỞ GIAO DỊCH HÀNG HÓA

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Hà Nội - 2010


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

PHẠM NGỌC KHÁNH

PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ MUA BÁN HÀNG HÓA
QUA SỞ GIAO DỊCH HÀNG HÓA

Chuyên ngành

: Luật Kinh tế

Mã số

: 60 38 50

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC


7

HÀNG HÓA QUA SỞ GIAO DỊCH HÀNG HÓA VÀ
PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH HOẠT ĐỘNG MUA BÁN
1.1

HÀNG HÓA QUA SỞ GIAO DỊCH HÀNG HĨA
Tổng quan về mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng

7

1.1.1
1.1.2

hóa
Khái niệm mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa
Đặc điểm của hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch

7
10

1.1.3

hàng hóa
Các loại hợp đồng trong hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở

19

1.2



2.1.1
2.1.2
2.1.3
2.2

Sở giao dịch hàng hóa
Hình thức pháp lý của Sở giao dịch hàng hóa
Cơ cấu tổ chức Sở giao dịch hàng hóa
Thành lập và cấp phép hoạt động Sở giao dịch hàng hóa
Chủ thể tham gia hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở

35
40
44
46

2.2.1
2.2.2
2.2.3
2.3
2.4

giao dịch hàng hóa
Thành viên mơi giới
Thành viên kinh doanh
Khách hàng mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa
Hàng hóa mua bán qua Sở giao dịch hàng hóa
Hợp đồng mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa


2.5.2

dịch hàng hóa
Mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa nước ngồi
Quản lý nhà nước đối với hoạt động mua bán hàng hóa qua

68
69

Sở giao dịch hàng hóa
Chương 3: MỘT SỐ ĐỀ XUẤT HỒN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ

81

MUA BÁN HÀNG HÓA QUA SỞ GIAO DỊCH HÀNG
3.1

HĨA Ở VIỆT NAM
Định hướng hồn thiện pháp luật về mua bán hàng hóa

81

3.1.1

qua Sở giao dịch hàng hóa
Đảm bảo tuân thủ các nguyên tắc của pháp luật nói chung và

81

3.1.2

3.2.4

qua Sở giao dịch hàng hóa
Hồn thiện pháp luật về hàng hóa trong mua bán hàng hóa

88

3.2.5

qua Sở giao dịch hàng hóa
Hồn thiện pháp luật về hợp đồng mua bán hàng hóa qua Sở

89

3.2.6

giao dịch hàng hóa
Hồn thiện một số nội dung pháp luật khác về mua bán hàng

91

hóa qua Sở giao dịch hàng hóa
KẾT LUẬN
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

96


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Các chữ viết tắt

Nghị

định

số

158/2006/NĐ-CP ngày 28/12/2006 của
Chính phủ quy định chi tiết thi hành
Luật Thương mại về hoạt động mua
bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng
hóa


MỞ ĐẦU
1. Cơ sở khoa học và thực tiễn của đề tài
Hoạt động mua bán hàng hóa giao sau tại Việt Nam hiện nay đang ở
những bước phát triển đầu tiên. Một số đề án thành lập Sở giao dịch Hàng hóa
đang được đẩy nhanh thực hiện, như đề án thành lập Sở giao dịch nông - lâm
- thủy sản của Viện Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, đề án thành lập Sở giao
dịch Cà phê của UBND tỉnh Đắk Lắk…, thu hút sự tham gia góp vốn của rất
nhiều tổng cơng ty, ngân hàng và tập đồn kinh tế lớn. Nhiều ngân hàng
thương mại cũng đã trở thành thành viên mơi giới tại các Sở giao dịch hàng
hóa nước ngoài, làm cầu nối cho doanh nghiệp Việt Nam tham gia các sàn
giao dịch hàng hóa quốc tế như Ngân hàng kỹ thương Việt Nam, Ngân hàng
Đầu tư và phát triển Việt Nam, Ngân hàng Ngoại thương, Ngân hàng thương
mại cổ phần Quốc tế…
Thực tiễn trên cho thấy, các doanh nghiệp ở Việt Nam đã bắt đầu nhận
thức được lợi ích mà hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa
đem lại. Mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa là hình thức mua bán
hàng hóa giao sau, là phương thức mua bán giúp lưu thơng và tiêu thụ hàng

so sánh và tiếp thu chọn lọc những kinh nghiệm của pháp luật về vấn đề này ở
một số nước trên thế giới, nhằm hoàn thiện pháp luật Việt Nam về mua bán
hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa.
Với mục đích như trên, nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài là:
- Nghiên cứu tổng quan về thị trường hàng hóa giao sau và hoạt động
mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa, làm rõ về mặt lý luận hoạt
động mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa, tổng quan pháp luật về

2


mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa của Việt Nam và của một số
nước trên thế giới…
- Làm rõ thực trạng pháp luật Việt Nam về hoạt động mua bán hàng
hóa qua Sở giao dịch hàng hóa. Phân tích các quy định cụ thể về cơ chế tổ
chức, hoạt động của Sở giao dịch hàng hóa, chủ thể, hàng hóa, hợp đồng…
trong mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa, hoạt động mua bán hàng
hóa của thương nhân Việt Nam qua các Sở giao dịch hàng hóa nước ngồi,
các hành vi bị cấm, hạn chế nhằm bảo vệ thị trường giao sau có tổ chức, khiếu
nại, xử lý vi phạm… Bên cạnh đó, nghiên cứu quy định của pháp luật một số
nước trên thế giới về mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa, qua đó
đối chiếu, so sánh để nhận định những quy định còn thiếu, còn chưa phù hợp
nhằm tiếp tục xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam. Một số
nước ngay gần chúng ta như Singapore, Hàn Quốc, Nhật Bản, Thái Lan…
đều có Luật riêng điều chỉnh hoạt động mua bán hàng hóa tương lai.
- Đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật về mua bán hàng hóa qua Sở
giao hàng hóa ở Việt Nam.
3. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
Để đạt được những yêu cầu và mục tiêu nghiên cứu mà đề tài đặt ra,
trong quá trình nghiên cứu, luận văn đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu

Thị Hương Xuân, Pháp luật về hợp đồng kỳ hạn và hợp đồng quyền chọn trên
thị trường hàng hóa giao sau, Khóa luận tốt nghiệp Đại học Luật, 2008; Phạm
Chí Dũng, Mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa theo pháp luật Việt
Nam hiện hành, Khóa luận tốt nghiệp Đại học Luật, 2008...). Một cơng trình
nghiên cứu về vấn đề mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa ở cấp độ
cao học và đi sâu nghiên cứu, so sánh với pháp luật nước ngồi là chưa có.

4


Việc nghiên cứu, tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm của pháp luật nước ngoài
để hoàn thiện pháp luật về vấn đề này là điều cần thiết.
Đề tài mang ý nghĩa lý luận cho việc hoàn thiện pháp luật về hoạt động
mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa, nhằm tạo lập hành lang pháp lý
thúc đẩy sự phát triển của hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng
hóa tại Việt Nam, giúp nước ta có thêm một phương thức mua bán hiệu quả
cho những sản phẩm, hàng hóa của mình. Tác giả hy vọng rằng với sự đầu tư
thích đáng, kết quả nghiên cứu sẽ là một tài liệu tham khảo có giá trị.
5. Những kết quả nghiên cứu mới của luận văn
Nghiên cứu đề tài này, luận văn có những đóng góp mới về mặt khoa
học trên những khía cạnh chủ yếu sau:
Thứ nhất, tiếp tục hoàn thiện cơ sở lý luận và thực tiễn của việc xây
dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật về mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch
hàng hóa, làm rõ những vấn đề lý luận về mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch
hàng hóa, các đặc điểm của hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch
hàng hóa, tổng quan pháp luật Việt Nam và pháp luật của một số nước trên
thế giới về mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa.
Thứ hai, đi sâu phân tích thực trạng pháp luật Việt Nam về mua bán
hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa, trên cơ sở đó chỉ ra những tồn tại, bất
cập và những điểm còn thiếu trong các quy định hiện hành về tổ chức, hoạt

1.1 TỔNG QUAN VỀ MUA BÁN HÀNG HỐ QUA SỞ GIAO DỊCH
HÀNG HỐ
1.1.1 Khái niệm mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa
Trên thế giới hiện nay tồn tại một loại thị trường giao dịch sôi động là
thị trường hàng hóa giao sau, nơi diễn ra các hoạt động mua bán hàng hóa
tương lai. Mua bán hàng hóa tương lai hay mua bán giao sau là quan hệ mua
bán hàng hóa mà việc giao hàng và nhận tiền được diễn ra vào một ngày ấn
định trong tương lai theo giá cả đã thỏa thuận tại thời điểm ký kết hợp đồng.
Thị trường hàng hóa giao sau ra đời đáp ứng nhu cầu của người mua và
người bán: người mua muốn đảm bảo nguồn cung cấp hàng hóa vào một thời
điểm nào đó trong tương lai (có thể là 1 tháng, 3 tháng, 6 tháng sau…) để bảo
đảm kế hoạch kinh doanh cũng như kiểm soát được giá cả; người bán muốn
chắc chắn khả năng tiêu thụ hàng hóa, với giá cả dự liệu được ở một thời
điểm trong tương lai, thậm chí ngay từ khi hàng hóa của họ cịn đang trong
q trình sản xuất.
Thị trường hàng hóa giao sau là nơi ký kết các hợp đồng giao sau hay
còn gọi là hợp đồng mua bán hàng hóa tương lai (Futures contract). Việc xác
định tính chất giao sau của quan hệ mua bán chủ yếu dựa theo yếu tố thời
điểm giao hàng và giá cả của hợp đồng. Hợp đồng giao sau ln có thời điểm

7


giao hàng là một thời điểm nào đó trong tương lai (sau thời điểm ký kết hợp
đồng). Tuy nhiên, trên thị trường hàng hóa giao ngay, khơng phải lúc nào các
bên cũng thực hiện việc giao hàng ngay sau khi hợp đồng được ký kết, do mỗi
bên đều cần khoảng thời gian phù hợp để chuẩn bị cho việc giao nhận hàng
hóa.
Trong trường hợp này, việc xác định tính chất “giao sau” hay “giao
ngay” không chỉ dựa vào thời điểm giao hàng mà vấn đề quan trọng là “giá

lượng nhất định của một loại hàng hóa nhất định qua Sở giao dịch hàng hóa
theo những tiêu chuẩn của Sở giao dịch hàng hóa với giá được thỏa thuận tại
thời điểm giao kết hợp đồng và thời gian giao hàng được xác định tại một
thời điểm trong tương lai” (Khoản 1 Điều 63 Luật Thương mại 2005).
Như vậy, mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa mang những
đặc điểm chung của mua bán hàng hóa giao sau, đồng thời có các đặc điểm
riêng là:
- Về địa điểm và phương thức giao kết: mọi hợp đồng mua bán hàng
hóa qua Sở giao dịch đều giao kết tại Sở giao dịch hàng hóa, thơng qua người
mơi giới hoặc với thành viên tự doanh.
- Sở giao dịch hàng hóa có tư cách là trung gian giữa các bên trong việc
ký kết, thực hiện các hợp đồng mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa,
thể hiện thơng qua nhà mơi giới, trung tâm thanh toán bù trừ, trung tâm giao
nhận hàng hóa (Sở giao dịch chịu trách nhiệm cuối cùng về mọi hoạt động
mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa).
- Nội dung hợp đồng tuân thủ những điều khoản đã được tiêu chuẩn
hóa của Sở giao dịch (những điều khoản theo mẫu) và đều liên quan đến việc
ký kết và thực hiện hợp đồng mua bán hàng hóa ở một thời điểm trong tương
lai.

9


- Hàng hóa mua bán qua Sở giao dịch hàng hóa thơng thường là những
loại hàng hóa có sự biến động lớn về giá, thu hút khối lượng lớn các nhà giao
dịch tham gia mua bán và không bên nào có khả năng chi phối được thị
trường.
- Việc thực hiện hợp đồng mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng
hóa khơng chỉ bằng cách giao hàng hữu hình mà cịn có thể thanh tốn bù trừ
bằng tiền mặt khoản chênh lệch lợi nhuận giữa các bên.

Giao dịch giao sau diễn ra trên các Sở giao dịch hàng hóa ở Mỹ và nhiều nước
khác trên thế giới hiện nay được thực hiện trên một hệ thống điện tử gọi là
Globex, thay cho việc giao dịch trên các sàn hữu hình.
1.1.2.2 Mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa là hoạt động mua bán
thơng qua trung gian:
Trong hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch, Sở giao dịch
hàng hóa có tư cách là trung gian giữa các bên trong việc ký kết, thực hiện
hợp đồng, thể hiện thông qua thành viên mơi giới, trung tâm thanh tốn bù
trừ, trung tâm giao nhận hàng hóa. Người mua và người bán giao dịch mua
bán hàng hóa thơng qua Sở giao dịch chứ khơng trực tiếp giao kết với nhau,
họ thanh toán với Trung tâm thanh toán bù trừ của Sở và giao nhận hàng qua
trung tâm giao nhận hàng hóa. Sở giao dịch chịu trách nhiệm cuối cùng về
mọi hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở. Cụ thể:
Các chủ thể khơng trực tiếp giao kết hợp đồng với nhau mà mua bán
thông qua Sở giao dịch, nhà môi giới: Hành vi tham gia vào giao dịch tại Sở

11


giao dịch hàng hoá là việc đưa ra các lệnh mua, bán một cách độc lập, sẵn
sàng bán và sẵn sàng mua. Việc các lệnh đó so khớp với nhau không phải là
của chủ thể giao dịch mà là của Sở giao dịch hàng hóa. Vì vậy thơng thường
trong các giao dịch trên Sở giao dịch, người ta không biết và cũng không quan
tâm ai là người bán hoặc mua trong hợp đồng với mình, điều cần hơn cả là họ
được xác nhận các quyền hợp đồng từ Sở giao dịch. Do đó người ta cịn nói
các hợp đồng giao dịch trên Sở giao dịch hàng hoá là hợp đồng mang tính vơ
danh về đối tác. Bên cạnh đó, các khách hàng không phải là thành viên của Sở
giao dịch cũng không đặt các lệnh mua, bán trực tiếp tới Sở giao dịch, mà
thông qua trung gian là các nhà mơi giới.
Các chủ thể thực hiện việc thanh tốn theo hợp đồng thơng qua Trung

Hàng hóa được trao đổi qua Sở giao dịch hàng hóa rất phong phú và
thường mang những đặc điểm cơ bản sau:
- Tồn tại sự biến động lớn về giá trong thị trường giao ngay, do đó các
nhà sản xuất và các nhà chế biến luôn đối mặt với nguy cơ thua lỗ nếu giá
biến động theo một hướng nào đó. Chính điều này thúc đẩy họ tham gia vào
thị trường kỳ hạn và quyền chọn để tự bảo hiểm, tức là chuyển rủi ro về giá
sang các nhà nắm rủi ro chuyên nghiệp.
- Thu hút một khối lượng lớn các bên tham gia và khơng có bên nào chi
phối được thị trường. Nếu giá cả chỉ do một người ấn định thì khơng cịn sự
biến động tự phát về giá, do đó cũng khơng cịn nhu cầu sử dụng các hợp
đồng kỳ hạn, quyền chọn.
Trên thế giới hiện nay hàng hóa được trao đổi qua các Sở giao dịch
hàng hố có thể chia thành các nhóm:

13


- Ngũ cốc: lúa mì, lúa mạch, bắp, đậu nành (hạt đậu nành, dầu đậu
nành, sữa đậu nành)…
- Thịt: thịt bò, thịt heo (thịt đùi, thịt ba rọi…)…
- Kim loại: bạch kim, vàng, bạc, đồng…
- Thực phẩm và tơ sợi: cà phê, cô ca, đường, nước cam, vải…
- Hợp đồng giao sau về lãi suất: tín phiếu, trái phiếu trung hạn, trái
phiếu dài hạn…
- Ngoại tệ: Euro, Yên Nhật, Bảng Anh, Dollar Mỹ…
- Hợp đồng giao sau về chỉ số: chỉ số S&P 500, chỉ số trái phiếu…
- Hợp đồng giao sau về chứng khoán: tất cả các loại chứng khoán trên
thị trường niêm yết cũng như trên thị trường OTC.
- Hợp đồng giao sau về năng lượng: dầu thô, khí đốt, xăng…
- Gỗ: gỗ xúc…

- Phẩm cấp hợp đồng: là chất lượng của một loại hàng hóa cho hợp
đồng. Hàng hoá đưa vào mua bán tại Sở giao dịch sẽ được phân chia phẩm
cấp, nhất là đối với hàng hoá nơng sản. Các hàng hố nơng sản có thể có rất
nhiều loại phẩm cấp, mỗi loại sẽ được điều tiết ở một mức giá khác nhau.
Hợp đồng phải quy định phẩm cấp được chấp nhận cho việc giao hàng. Các
hợp đồng kỳ hạn tài chính phải chỉ ra chính xác các cơng cụ tài chính nào phù
hợp với quy định để giao hàng.
- Giá ước định: Ở các Sở giao dịch, giá ước định được tiêu chuẩn hố.
Sở tính tốn và đưa ra giá ước định cho các loại hàng hoá, các bên tham gia

15


phải mua bán theo giá ước định đã nêu. Đương nhiên, trong các giao dịch
ngoài Sở, hai bên mua bán tự thoả thuận giá ước định.
- Thời hạn giao hàng: Sở giao dịch cũng đề ra cho hợp đồng ngày hoặc
các ngày giao hàng cụ thể trong tương lai, thủ tục giao hàng và một loạt các
tháng hết hạn. Trong trường hợp các loại hàng hoá phải thu hoạch như đối với
nông sản, Sở giao dịch thường thiết lập các tháng hết hạn tương ứng với các
tháng thu hoạch. Đối với các loại hàng hố khơng phải thu hoạch như các hợp
đồng kỳ hạn và quyền chọn tài chính, Sở giao dịch theo một thông lệ là cho
phép hợp đồng hết hạn vào tháng 3, tháng 6, tháng 9 và tháng 12. Sở giao
dịch cũng chỉ ra thời hạn của một hợp đồng. Đối với các hợp đồng giao sau
nông sản, thường thời hạn là vài ba tháng, một số loại hợp đồng khác thì thời
hạn khoảng 1 hoặc 2 năm.
Ngoài những điều khoản cơ bản nêu trên, ngoài ra nhiều điều khoản
khác trong hợp đồng cũng đều được tiêu chuẩn hoá, như điều khoản về
phương thức thanh toán, đơn vị báo giá, giờ giao dịch…
1.1.2.5 Việc thực hiện hợp đồng mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng
hóa khơng chỉ bằng cách giao hàng hữu hình mà cịn có thể thanh tốn bù trừ

thương mại phải trả cho chủ trang trại là thực sự. Khoản tiền này được công
ty thương mại thanh toán qua việc nộp khoản tiền bảo chứng và việc thực
hiện thanh khoản hàng ngày của Trung tâm thanh toán bù trừ.
Đối với mỗi giao dịch được thiết lập, các bên tham gia sẽ phải nộp một
khoản tiền gọi là tiền bảo chứng, hay còn gọi là tiền ký quỹ kinh doanh
(trading margin). Tiền bảo chứng sẽ được gửi vào tài khoản của họ mở tại Sở
giao dịch và do Trung tâm thanh toán bù trừ quản lý. Tiền bảo chứng bao
gồm hai loại là tiền bảo chứng ban đầu và tiền bảo chứng biến đổi. Người
mua và người bán khi ký kết hợp đồng giao sau tại Sở giao dịch phải nộp một
khoản tiền ký quỹ gọi là “tiền bảo chứng ban đầu” để đảm bảo việc thực hiện

17


nghĩa vụ hợp đồng. Sau đó, biến động giá giao sau của hàng hóa sẽ làm thay
đổi trị giá hợp đồng nên để duy trì mức bảo chứng ban đầu như quy định,
Trung tâm thanh toán bù trừ yêu cầu khách hàng trả tiền hàng ngày ngang với
mức lỗ của vị thế giao sau và trả lại cho khách hàng tiền lãi của các vị thế.
Các khoản thanh toán hàng ngày được gọi là “tiền bảo chứng biến đổi” và
được tính tốn bằng cách ghi vào tài khoản của khách hàng, chúng thường
được thực hiện trước khi thị trường mở cửa vào ngày giao dịch hơm sau.
Việc thanh tốn các khoản tiền bảo chứng được thực hiện thơng qua
q trình thanh khoản hàng ngày. Hàng ngày, Sở giao dịch gửi đến Trung tâm
thanh toán bù trừ liên quan báo cáo chi tiết của toàn bộ giao dịch qua Sở, tạo
nên một sự đối chiếu hàng ngày. Vào cuối mỗi ngày, Trung tâm thanh toán bù
trừ sẽ xem xét mức lỗ lãi của từng vị thế mua bán kỳ hạn và quyền chọn, dựa
theo mức chênh lệch giữa giá giao ngay của ngày hơm đó với giá giao sau đã
ghi trong hợp đồng và thực hiện việc chuyển khoản. Quá trình thanh khoản
hàng ngày là một đặc điểm quan trọng và là sự khác biệt chính giữa thị trường
giao sau trong Sở giao dịch và thị trường giao sau bên ngoài. Ở thị trường kỳ

đồng cơ bản là hợp đồng kỳ hạn và hợp đồng quyền chọn. Hai loại hợp đồng
này đều mang đặc điểm chung của hợp đồng mua bán giao sau, đều là những
hợp đồng mua bán hàng hóa mà việc thỏa thuận về giá cả, hàng hóa được
thực hiện tại thời điểm giao kết cịn việc giao hàng thực hiện vào một thời
điểm trong tương lai. Tuy nhiên, hai loại hợp đồng này cũng mang những đặc
điểm riêng của chúng.
1.1.3.1 Hợp đồng kỳ hạn
Thị trường tiêu thụ hàng hố nơng sản có vai trị vơ cùng quan trọng
trong sự phát triển của ngành nơng nghiệp nói riêng cũng như của nền kinh tế
nói chung. Người ta đã sớm nhận ra rằng việc vận chuyển các hàng hố nơng
sản từ nơi sản xuất đến nơi tiêu thụ phải mất nhiều thời gian và chi phí rất tốn

19