Sổ tay hướng dẫn xử lý ô nhiễm môi trường trong sản xuất tiểu thủ công nghiệp

Vấn đề chung

5
Chương I

TÌNH HÌNH Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG THÀNH PHỐ

Thành phố Hồ Chí Minh là một trung tâm công nghiệp, thương mại,
văn hóa và du lòch. Bên cạnh những đóng góp to lớn và tích cực vào quá trình
phát triển kinh tế xã hội, nó còn đóng góp không nhỏ vào việc gây ô nhiễm môi
trường thành phố và khu vực.

I. Nguyên nhân chính gây ô nhiễm môi trường thành phố

I.1 Việc gia tăng dân số :
Phát triển công nghiệp được coi là chìa khóa để phát triển kinh tế. Các
ngành công nghiệp có xu hướng đầu tư ở những trung tâm lớn, chủ yếu vì sự sẵn
có nguồn lực có trình độ cũng như gần các cơ quan Nhà nước, điều kiện giao
thông, thông tin liên lạc, thò trường tài chính và các dòch vụ khác. Vì thế thành
phố trở thành nơi tạo ra việc làm cho người lao động, thu hút một lượng dân cư
từ các vùng nông thôn. Trong những năm gần đây dân số thành phố hàng năm
tăng khoảng 110.000 người, chưa kể số nhập cư không hợp pháp và khách vãng
lai. Bảng 1 cho thấy tình hình gia tăng dân số và tỷ lệ tăng tự nhiên của thành
phố Hồ Chí Minh từ năm 1994.

Bảng 1. Dân số trung bình của thành phố Hồ Chí Minh
nhất thế giới. Nội thành thành phố Hồ Chí Minh chỉ chiếm 7% diện tích toàn
thành phố (140,3km
2
), nhưng tập trung đến 70% dân số với mật độ dân cư trung
bình trên 23.000 người/km
2
, tại các khu trung tâm như quận 1, 3, 4, 5, 6, 10, 11
mật độ dân cư lên đến 35.000 - 53.000 người/km
2
. Ngoài ra, do thiếu nhà ở nên
ở thành phố Hồ Chí Minh có khoảng 24.000 căn nhà lụp xụp ven và trên các
sông rạch của thành phố.

I.2 Phát triển công nghiệp:
Từ những năm 80, công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp trên đòa bàn
thành phố Hồ Chí Minh phát triển một cách ồ ạt, đủ các loại ngành nghề từ công
nghiệp hóa chất, luyện kim, dệt nhuộm, giấy và bột giấy.v.v... đến các ngành
thủ công như mây tre lá, các ngành nhựa, cao su tái sinh, nấu đúc kim loại v.v...
Đến nay toàn thành phố có khoảng 700 nhà máy các loại vừa và lớn, khoảng
23.481 cơ sở sản xuất nhỏ. Đặc biệt là các nhà máy, xí nghiệp, các cơ sở sản
xuất tiểu thủ công nghiệp nằm xen lẫn trong các khu dân cư.

Trong những năm gần đây, đặc biệt khoảng từ năm 1993, khi qui hoạch
tổng thể của thành phố Hồ Chí Minh được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, việc
phát triển đô thò đã một phần được đònh hướng. Các khu dân cư, khu công
nghiệp được hình thành, các loại hình sản xuất gây ô nhiễm như cưa xẻ gỗ, nấu
chì, nấu đúc kim loại v.v... dần dần được đưa ra khỏi các khu đông dân. Tuy
nhiên, do các điều kiện về cơ sở hạ tầng chưa đáp ứng được yêu cầu, hoặc các
chính sách khu công nghiệp chưa thực sự thu hút các nhà máy từ nội thành
chuyển vào các khu qui hoạch này. Bảng 3 cho thấy giá trò sản xuất công nghiệp

9 Khu công nghiệp Tân Thới Hiệp - Quận 12
10 Khu công nghiệp Tam Bình - Quận Thủ Đức
11 Khu công nghiệp Tân Tạo - Bình Chánh

Hầu hết các khu công nghiệp này nằm ở khu vực ven đô, cách xa các
khu vực tập trung đông dân cư. Các KCN này đều có kế hoạch xây dựng các hệ
thống xử lý chất thải của mình.

I.3 Cơ sở hạ tầng môi trường yếu kém: Cơ sở hạ tầng môi trường đô thò bao gồm các hệ thống thoát nước mưa,
nước thải, hệ thống xử lý nước thải, thu gom, vận chuyển và xử lý rác.

Hệ thống thoát nước của thành phố đã được xây dựng từ lâu, nay đã
hoàn toàn quá tải và không được duy tu sửa chữa đúng đắn, kòp thời; bò hư hỏng
nghiêm trọng, gây tình trạng ngập lụt nhiều nơi trên đòa bàn thành phố. Hệ

Sổ tay hướng dẫn xử lý ô nhiễm môi trường trong sản xuất tiểu thủ công nghiệp

Vấn đề chung

8
thống thoát nước ở thành phố là hệ thống cống thoát nước chung cho nước thải
và nước mưa và kinh rạch trong nội thành cũng đóng vai trò như là hệ thống
thoát nước mưa và nước thải của thành phố. Hệ thống kinh rạch này đang bò lấn
chiếm trái phép, làm cho ngày càng hẹp, càng cạn dần, cùng với lúc mưa lớn,
triều lên nước không thoát được gây ngập lụt ở nhiều nơi trong thành phố. Theo
số liệu điều tra của dự án Qui hoạch cải thiện môi trường thành phố của Ngân
hàng phát triển châu Á thì có đến 75% nước thải sinh hoạt không qua hầm tự

&
Môi trường thành phố Hồ
Chí Minh đã thiết lập mạng lưới giám sát chất lượng môi trường gồm: 5 trạm
giám sát chất lượng không khí bao quanh, 3 trạm giám sát không khí ven đường
và 12 trạm giám sát chất lượng nước. Các số liệu cho thấy:

Sổ tay hướng dẫn xử lý ô nhiễm môi trường trong sản xuất tiểu thủ công nghiệp

Vấn đề chung

9
II.1 Ô nhiễm không khí
II.1.1 Nguồn ô nhiễm không khí:

Theo kết qủa tính toán dựa trên cơ sở công suất sản xuất và hệ số ô
nhiễm của tổ chức Y tế thế giới, tải lượng các chất ô nhiễm do các ngành sản
xuất công nghiệp ở thành phố Hồ Chí Minh và lân cận như sau:

• Từ các nhà máy phát điện: Hàng năm các nhà máy phát điện thải vào môi
trường không khí : 54.633 tấn SO
2
, 646 tấn bụi, 1.996 tấn CO, 8.773 tấn
NO
2
và 727 tấn hydrocacbon.
• Từ các hoạt động nung, đốt lò hơi công nghiệp hàng năm đưa vào không
khí: 78 tấn SO
2
, 578 tấn bụi, 84 tấn CO, 2.016 tấn NO
2

, 116.000 tấn CO, 1.200.000 tấn CO
2
và13.200 tấn hydrocacbon.

II.1.2 Chất lượng không khí thành phố

Theo số liệu giám sát của Sở Khoa học, Công nghệ & Môi trường
thành phố Hồ Chí Minh các năm 1996 và 1997 cho thấy : Nồng độ bụi trung
bình tháng trong năm 1997 cao hơn năm 1996 nhưng không đáng kể. Nồng độ
bụi dao động trong khoảng từ 0,3012 đến 0,3737 mg/m
3
. Tháng có nồng độ bụi
cao nhất là tháng 3 (0,3737 mg/m
3
) và tháng có nồng độ bụi thấp nhất là tháng 5
(0,3012 mg/m
3
). Tại các thời điểm đo đạc trong năm 1997 nồng độ bụi trung
bình đều vượt tiêu chuẩn cho phép. Mùa khô từ tháng 1 đến tháng 4 trong cả 2
năm 1996 và 1997 đều cao hơn trong mùa mưa và cao hơn tiêu chuẩn cho phép.
Xem bảng 4 và biểu đồ kèm theo. Sổ tay hướng dẫn xử lý ô nhiễm môi trường trong sản xuất tiểu thủ công nghiệp

Vấn đề chung

Nồng độ NO
2
trung bình các tháng trong năm đều thấp hơn tiêu chuẩn
cho phép. So với cùng thời điểm của năm 1996 thì nồng độ NO
2
giảm đáng kể.
Biểu đồ nồng độ Bụi năm 1996-1997
0
0.05
0.1
0.15
0.2
0.25
0.3
0.35
0.4
T1 T2 T3 T4 T5 T6 T7 T8 T9 T10 T11 T12
Thời gian
Nồng độ bụi
(mg/m3)
Năm 1997
Năm 1996
Tiêu chuẩn