Chuyªn ®Ò - Sö dông kªnh h×nh trong d¹y häc lÞch sö-THCS
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Bộ môn lịch sử với những đặc trưng riêng của nó có vai trò và tác động to lớn trong việc giáo dục thế hệ trẻ
hiện nay.Tuy nhiên hiện nay việc học sinh không thích học cũng như tìm hiểu về lịch sử dân tộc ngày càng
nhiều.Nhiều em cho rằng đây là một môn học thuộc lòng mất nhiều thời gian lại khô khan nhàm chán.
Thiếu hiểu biết lịch sử là điều vô cùng nguy hiểm khi văn hoá Việt Nam, con người Việt Nam hội nhập với
văn hoá và con người của nhiều dân tộc trên thế giới.
Vậy tại sao học sinh lại thiếu hiểu biết và không thích học lịch sử? Cũng có nhiều nguyên nhân? Song chủ
yếu cũng xuất phát từ việc dạy và học lịch sử của chúng ta từ trước đến nay còn nặng về cung cấp kiến thức gây ra
tình trạng quá tải cho học sinh.
Do đặc điểm cuả việc nhận thức lịch sử là không trực tiếp quan sát sự kiện, nhân vật quá khứ nên việc tạo
biểu tượng là một yêu cầu quan trọng trong dạy học bộ môn .Biểu tượng lịch sử là hình ảnh chân thực của quá về
hiện thực quá khứ được phản ánh trong óc học sinh với những nét chung nhất, điển hình nhất.
Để đáp ứng yều cầu đổi mới phương pháp dạy học bộ môn lịch sử thì sách giáo khoa lịch sử cũng có nhiều
đổi mới. Đặc biệt là bên cạnh kênh chữ thì số lượng kênh hình cũng được tăng lên đáng kể (25%).
Trước đây nếu như kênh hình chỉ được dùng để minh hoạ cho bài học thì nay nó là nguồn kiến thức cho
học sinh tự nghiên cứu và khám phá kiến thức mới, nó cũng là cơ sở để tạo biểu tượng lịch sử.
Với sự đổi mới này thì học sinh thông qua làm việc với tranh ảnh, sơ đồ, lược đồ, bản đồ.......để phát hiện
kiến thức liên quan đến nội dung bài học mà học sinh cần nắm được
Việc khai thác kênh hình trong sách giáo khoa là một biện pháp quan trọng để nâng cao chất lượng dạy và
học , tuy nhiên nó chưa được quan tâm một cách đầy đủ.
Chúng ta mới chỉ chú ý đến kênh chữ nhiều hơn mà không thấy kênh hình không những là nguồn kiến thức
quan trọng mà nó còn là phương tiện trực quan có giá trị giúp bài học lịch sử trở nên sinh động và hấp dẫn
hơn.Trong các buổi bồi dưỡng thay sách giáo viên mới chỉ được giải thích về kênh chữ , nội dung, phương pháp mà
chưa được bồi dưỡng cụ thể về kênh hình. Nhiều kênh hình mới mà giáo viên chưa thật nắm rõ về xuất xứ, nội
dung của nó.
Nhiều giáo viên còn ngại sử dụng kênh hình do sợ mất thời gian hoặc sử dụng mang tính chất hình thức minh
hoạ cho bài giảng nên chưa phát huy được hết hiệu quả của nó.
Vậy với mong muốn góp phần nâng cao chất lượng dạy và học môn lịch sử , bằng thực tiễn giảng dạy và
học hỏi kinh nghiệm từ đồng nghiệp cũng như nghiên cứu tài liệu tôi xin mạnh dạn đưa ra một số ý kiến chủ quan
về việc sử dụng kênh hình trong dạy học lịch sử THCS.

kiến thức một cách chủ động.
Để nâng cao hiệu quả sử dụng kênh hình trong sách giáo khoa lịch sử cần đảm bảo các nguyên tắc sau:
1. Sử dụng đúng mục đích: Trong quá trình dạy học giáo viên phải đề ra được đúng mục đích dạy
học, tiến trình các hoạt động lên lớp. Hoạt động của giáo viên cũng như việc sử dụng kênh hình trong sách giáo
khoa qui định mục đích học tập của học sinh.
Mục đích của mỗi bài chính là học sinh lĩnh hội được tri thức, hình thành và phát triển kĩ năng, nhân cách.
Mỗi một loại kênh hình trong sách giáo khoa có một chức năng riêng nên chúng phải được nghiên cứu cụ thể để sử
dụng đúng mục đích phù hợp với yêu cầu bài học.
VD: Kênh được trình bày để minh hoạ cho bài giảng thì việc sử dụng chúng cũng chỉ dừng lại ở việc minh
hoạ cho bài giảng nhằm làm cho nội dung bài giảng sinh động , phong phú hấp dẫn hơn. Giáo viên không sử dụng
chúng trong củng cố hay trong kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh.
Với những kênh hình là nguồn cung cấp thông tin kiến thức thì giáo viên phải gợi mở, yêu cầu học sinh
thông qua làm việc với kênh hình để tìm ra kiến thức và lĩnh hội tri thức đó
2. Sử dụng đúng lúc: Nghĩa là kênh hình lúc nào cũng được sử dụng hợp lí nhất, trong trình bày kiến
thức mới hay là củng cố kiến thức kỹ năng đã học hoặc ra bài tập về nhà.Tóm lai cần được đưa ra khi học sinh cần
được minh hoạ ,cần tìm hiểu nhất về nội dung bài học , tránh đưa ra đồng loạt phân tán sự chú ý của học sinh.
3.Sử dụng đúng mức độ, cường độ: Tuỳ vào từng nội dung, mục đích sử dụng của kênh hình mà
giáo viên đưa ra những yêu cầu khác nhau đối với học sinh.Trong giờ giảng bài mới vì điều kiện thời gian không
cho phép nên giáo viên chỉ tập chung giới thiệu thuyết minh một số hình vẽ, sơ đồ, lược đồ, tranh ảnh (nếu bài
nhiều tranh ảnh) .
Với những hình ảnh khác giáo viên chỉ dừng lại ở việc cho học sinh quan sát sơ lược để học sinh nắm được
những biểu tượng ban đầu mà thôi. Hoặc với những kênh hìnhđể minh hoạ cho bài giảng giáo viên không nên cho
học sinh đứng lên thuyết trình về kênh hình đó vì điều đó vượt quá sức của học sinh, giáo viên có thể giao cho học
sinh tìm hiểu ở nhà.
Cần phải bố trí thời gian ở những kênh hình một cách hợp lí mà không bỏ qua phần cơ bản là kênh chữ.
4.Kết hợp sử dụng kênh hình sách giáo khoa với các đồ dùng được trang bị : Như bản đồ
sơ đồ, tranh ảnh phóng to, các tài liệu thành văn có liên quan. Với những kênh hình khó quan sát hoặc chưa cụ thể
giáo viên có thể phóng to hoặc cụ thể hoá để các em dễ nhận biết và tiếp thu hơn.
5. Nội dung thuyết minh kênh hình phải sinh động hấp dẫn , kết hợp với những lời nói truyền cảm
sẽ có sức thuyết phục cao đối với học sinh.

Năm học : 2008-2009