Chuyên đề - Sử dụng kênh hình trong dạy học lịch sử-THCS
I. Đặt vấn đề
Bộ môn lịch sử với những đặc trng riêng của nó có vai trò và tác động to lớn trong việc giáo dục thế hệ trẻ
hiện nay.Tuy nhiên hiện nay việc học sinh không thích học cũng nh tìm hiểu về lịch sử dân tộc ngày càng
nhiều.Nhiều em cho rằng đây là một môn học thuộc lòng mất nhiều thời gian lại khô khan nhàm chán.
Thiếu hiểu biết lịch sử là điều vô cùng nguy hiểm khi văn hoá Việt Nam, con ngời Việt Nam hội nhập với
văn hoá và con ngời của nhiều dân tộc trên thế giới.
Vậy tại sao học sinh lại thiếu hiểu biết và không thích học lịch sử? Cũng có nhiều nguyên nhân? Song chủ
yếu cũng xuất phát từ việc dạy và học lịch sử của chúng ta từ trớc đến nay còn nặng về cung cấp kiến thức gây ra
tình trạng quá tải cho học sinh.
Do đặc điểm cuả việc nhận thức lịch sử là không trực tiếp quan sát sự kiện, nhân vật quá khứ nên việc tạo
biểu tợng là một yêu cầu quan trọng trong dạy học bộ môn .Biểu tợng lịch sử là hình ảnh chân thực của quá về hiện
thực quá khứ đợc phản ánh trong óc học sinh với những nét chung nhất, điển hình nhất.
Để đáp ứng yều cầu đổi mới phơng pháp dạy học bộ môn lịch sử thì sách giáo khoa lịch sử cũng có nhiều
đổi mới. Đặc biệt là bên cạnh kênh chữ thì số lợng kênh hình cũng đợc tăng lên đáng kể (25%).
Trớc đây nếu nh kênh hình chỉ đợc dùng để minh hoạ cho bài học thì nay nó là nguồn kiến thức cho học
sinh tự nghiên cứu và khám phá kiến thức mới, nó cũng là cơ sở để tạo biểu tợng lịch sử.
Với sự đổi mới này thì học sinh thông qua làm việc với tranh ảnh, sơ đồ, lợc đồ, bản đồ để phát hiện
kiến thức liên quan đến nội dung bài học mà học sinh cần nắm đợc
Việc khai thác kênh hình trong sách giáo khoa là một biện pháp quan trọng để nâng cao chất lợng dạy và
học , tuy nhiên nó cha đợc quan tâm một cách đầy đủ.
Chúng ta mới chỉ chú ý đến kênh chữ nhiều hơn mà không thấy kênh hình không những là nguồn kiến thức
quan trọng mà nó còn là phơng tiện trực quan có giá trị giúp bài học lịch sử trở nên sinh động và hấp dẫn hơn.Trong
các buổi bồi dỡng thay sách giáo viên mới chỉ đợc giải thích về kênh chữ , nội dung, phơng pháp mà cha đợc bồi d-
ỡng cụ thể về kênh hình. Nhiều kênh hình mới mà giáo viên cha thật nắm rõ về xuất xứ, nội dung của nó.
Nhiều giáo viên còn ngại sử dụng kênh hình do sợ mất thời gian hoặc sử dụng mang tính chất hình thức minh
hoạ cho bài giảng nên cha phát huy đợc hết hiệu quả của nó.
Vậy với mong muốn góp phần nâng cao chất lợng dạy và học môn lịch sử , bằng thực tiễn giảng dạy và học
hỏi kinh nghiệm từ đồng nghiệp cũng nh nghiên cứu tài liệu tôi xin mạnh dạn đa ra một số ý kiến chủ quan về việc
sử dụng kênh hình trong dạy học lịch sử THCS.
II. Giải quyết vấn đề:

1. Sử dụng đúng mục đích: Trong quá trình dạy học giáo viên phải đề ra đợc đúng mục đích dạy học,
tiến trình các hoạt động lên lớp. Hoạt động của giáo viên cũng nh việc sử dụng kênh hình trong sách giáo khoa qui
định mục đích học tập của học sinh.
Mục đích của mỗi bài chính là học sinh lĩnh hội đợc tri thức, hình thành và phát triển kĩ năng, nhân cách.
Mỗi một loại kênh hình trong sách giáo khoa có một chức năng riêng nên chúng phải đợc nghiên cứu cụ thể để sử
dụng đúng mục đích phù hợp với yêu cầu bài học.
VD: Kênh đợc trình bày để minh hoạ cho bài giảng thì việc sử dụng chúng cũng chỉ dừng lại ở việc minh
hoạ cho bài giảng nhằm làm cho nội dung bài giảng sinh động , phong phú hấp dẫn hơn. Giáo viên không sử dụng
chúng trong củng cố hay trong kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh.
Với những kênh hình là nguồn cung cấp thông tin kiến thức thì giáo viên phải gợi mở, yêu cầu học sinh
thông qua làm việc với kênh hình để tìm ra kiến thức và lĩnh hội tri thức đó
2. Sử dụng đúng lúc: Nghĩa là kênh hình lúc nào cũng đợc sử dụng hợp lí nhất, trong trình bày kiến
thức mới hay là củng cố kiến thức kỹ năng đã học hoặc ra bài tập về nhà.Tóm lai cần đợc đa ra khi học sinh cần đợc
minh hoạ ,cần tìm hiểu nhất về nội dung bài học , tránh đa ra đồng loạt phân tán sự chú ý của học sinh.
3.Sử dụng đúng mức độ, cờng độ: Tuỳ vào từng nội dung, mục đích sử dụng của kênh hình mà giáo
viên đa ra những yêu cầu khác nhau đối với học sinh.Trong giờ giảng bài mới vì điều kiện thời gian không cho phép
nên giáo viên chỉ tập chung giới thiệu thuyết minh một số hình vẽ, sơ đồ, lợc đồ, tranh ảnh (nếu bài nhiều tranh ảnh)
.
Với những hình ảnh khác giáo viên chỉ dừng lại ở việc cho học sinh quan sát sơ lợc để học sinh nắm đợc
những biểu tợng ban đầu mà thôi. Hoặc với những kênh hìnhđể minh hoạ cho bài giảng giáo viên không nên cho
học sinh đứng lên thuyết trình về kênh hình đó vì điều đó vợt quá sức của học sinh, giáo viên có thể giao cho học
sinh tìm hiểu ở nhà.
Cần phải bố trí thời gian ở những kênh hình một cách hợp lí mà không bỏ qua phần cơ bản là kênh chữ.
4.Kết hợp sử dụng kênh hình sách giáo khoa với các đồ dùng đợc trang bị : Nh bản đồ sơ
đồ, tranh ảnh phóng to, các tài liệu thành văn có liên quan. Với những kênh hình khó quan sát hoặc cha cụ thể giáo
viên có thể phóng to hoặc cụ thể hoá để các em dễ nhận biết và tiếp thu hơn.
5. Nội dung thuyết minh kênh hình phải sinh động hấp dẫn , kết hợp với những lời nói truyền cảm
sẽ có sức thuyết phục cao đối với học sinh.
6. Phơng pháp thờng hay sử dụng kênh hình trong sách giáo khoa lịch sử là: Hớng dẫn
học sinh quan sát( Tổng thể đến chi tiết) kết hợp miêu tả, phân tích, đàm thoại thông qua hệ thống câu hỏi gợi