Khảo sát và đánh giá việc dạy và học Tấm Cám theo chương trình thí
điểm ở trường THPT.
I. Mục đích khảo sát
I.1. Tầm quan Chương trọng của việc khảo sát
Như đã nói, những tiền đề lí luận (đã khái quát ở chương một) là
những tiền đề đầu tiên có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với việc thực hiện
đề tài của người viết. Nó giúp cho người viết tiếp cận đúng, không bị chệch
hướng trong nội dung và trong cách thức thực hiện.
Tuy nhiên, việc tiếp cận bất kì một tác phẩm nào (đặc biệt là tác phẩm
hay và khó) để tìm ra phương hướng giảng dạy hợp lý, phù hợp với điều
kiện và đối tượng giảng dạy... không đơn thuần chỉ là dựa vào những vấn đề
lí luận chung (dù việc làm ấy là quan trọng và cần thiết). Nếu công việc chỉ
dừng lại ở đó sẽ dẫn tới bệnh “lý thuyết suông”, xa vời thực tế và khó đạt
(thậm chí là không thể đạt được) kết quả như mong muốn.
Muốn làm tốt công việc này, bên cạnh cơ sở lí luận làm nền, nhất thiết
phải có cơ sở thực tiễn – tức xuất phát từ chính thực trạng dạy và học tác
phẩm đó. Hơn nữa Tấm Cám lại là tác phẩm mới đưa vào chương trình thí
điểm năm 2003. Do đó công việc khảo sát từ thực tiễn lại càng cần hơn bao
giờ hết.
Có thể ví lí luận và thực tiễn là hai bước chân vững chắc giúp người
tìm đường, tìm phương hướng đi đúng, đi sâu và đi xa hơn nữa trên con
đường nghiên cứu của mình.
Nhận thức được tầm quan trọng đó, người viết tiến hành “Khảo sát và
đánh giá việc dạy và học Tấm Cám theo chương trình thí điểm ở trường
THPT”.
I.2. Mục đích khảo sát
Hoàn thành công việc khảo sát này là một cách giúp người viết thực
hiện được những mục đích sau:
Thứ nhất: Có cái nhìn bao quát về thực trạng dạy và học Tấm Cám theo
chương trình thí điểm ở trường THPT.
Thứ hai: Thấy được những mặt đã đạt được, đồng thời chỉ ra những điểm

trường THPT.
Tài liệu thí điểm môn Ngữ văn lớp 10 – THPT hiện nay gồm có:
* Sách giáo khoa :
Ngữ văn 10 – Tập I – Sách thí điểm ban KHXH và Nhân văn (Bộ 1) Trần
Đình Sử (Tổng chủ biên) – NXB Giáo dục – 2003.
Ngữ văn 10 – Tập I – Sách thí điểm ban KHXH và Nhân văn (Bộ 2) Phan
Trọng Luận (Tổng chủ biên) – NXB Giáo dục – 2003.
* Sách giáo viên :
Sách giáo viên – Ngữ văn 10 – Tập I – Bộ 1. Trần Đình Sử (Tổng chủ biên)
– NXB Giáo dục – 2003.
Sách giáo viên - Ngữ văn 10 - Tập I - Bộ 2. Phan Trọng Luận (Tổng chủ
biên) - NXB Giáo dục – 2003.
* Sách bài tập :
Bài tập ngữ văn 10 – Tập I – Sách thí điểm ban KHXH và Nhân văn (Bộ 1)
Trần Đình Sử (Tổng chủ biên) – NXB Giáo dục – 2003.
Bài tập ngữ văn 10 – Tập I – Sách thí điểm ban KHXH và Nhân văn (Bộ 2)
Phan Trọng Luận (Tổng chủ biên) – NXB Giáo dục – 2003.
Song, hiện nay trường THPT Nguyễn Tất Thành tiến hành học và dạy
theo sách giáo khoa – Bộ 2 do Phan Trọng Luận làm Tổng chủ biên.
Tôi tiến hành khảo sát và đánh giá việc dạy và học Tấm Cám theo
chương trình thí điểm ở trường THPT Nguyễn Tất Thành. Đối tượng và tài
liệu khảo sát bao gồm:
II.1. Giáo viên đứng lớp
Giáo viên hiện đang giảng dạy lớp 10 – Trường THPT Nguyễn Tất Thành
gồm:
1. Thầy Nguyễn ái Học – Dạy lớp 10A
12.
Cô Phạm Thị Thu Hiền – Dạy lớp 10A
10.
Cô Đinh Hoài Thanh – Dạy lớp 10A

là: SBT thí điểm Bộ 2)
Trong quá trình khảo sát, ở những chỗ cần thiết tôi sẽ tiến hành so sánh với
sách giáo khoa lớp 7 – THCS trước chương trình chỉnh lý năm 1995 (là sách
chọn học truyện Tấm Cám) và sách giáo khoa, sách giáo viên, sách bài tập
Ngữ văn 10 – Tập I – Sách thí điểm Ban KHXH và Nhân văn – Bộ 1 – Trần
Đình Sử (Tổng chủ biên) – NXB Giáo dục – 2003.
III. Hình thức khảo sát
Để tiến hành khảo sát và đánh giá, tôi sử dụng các hình thức chủ yếu sau:
III.1. Khảo sát tài liệu
III.1.1 Tài liệu là sách giáo khoa
Khảo sát, đánh giá ở những mặt:
Mục “Kết quả cần đạt”
Văn bản tác phẩm (Bản kể được lựa chọn).
Các câu hỏi trong phần “Đọc – hiểu”.
Các câu hỏi trong phần “Luyện tập”.
III.1.2. Tài liệu là “Sách giáo viên”
Khảo sát đánh giá ở những mặt:
Phần “Mục tiêu bài học”.
Phần “Những điểm cần chú ý”.
Mục:
+ Nội dung.
+ Phương pháp, hình thức và tiến trình tổ chức dạy học.
+ Kiểm tra, đánh giá, gợi ý giải bài tập.
III.1.3. Tài liệu là sách bài tập
Khảo sát và đánh giá ở các mặt:
Phần câu hỏi bài tập.
Phần gợi ý giải bài tập.
III.2. Trao đổi với giáo viên và học sinh
Trao đổi trực tiếp với giáo viên và học sinh trường THPT Nguyễn Tất
Thành – Hà Nội.

Nhân vật Bụt.
Con gà trống.
Đàn chim sẻ.
Cả bốn yếu tố trên.
Câu 6: Tác dụng của yếu tố thần kì trong thế giới truyện cổ tích Tấm Cám
là gì.
Thúc đẩy sự phát triển của cốt truyện.
Phản ánh hiện thực cuộc sống.
Thể hiện ước mơ lạc quan, lành mạnh của nhân dân: ở hiền gặp lành.
Cả 3 tác dụng trên.
ý kiến khác ..............................................................................
Câu 7 : Yếu tố thần kì có tác dụng gì đối với thế giới tinh thần của bản thân
em?
Tạo sự lôi cuốn, hấp dẫn.
Giúp nhận thức được những triết lý nhân sinh của nhân dân (“ở hiền gặp
lành”, “ác giả ác báo”)
Lý do khác ...............................................................................
Câu 8 : Nếu được quyền chọn học một trong hai truyện cổ tích sau, em sẽ
chọn truyện nào?
Tấm Cám.
Trầu Cau.
Vì sao ......................................................................................
Câu 9 : Nên kết thúc truyện Tấm Cám như thế nào:
Tấm đổ nước sôi giết chết Cám rồi làm mắm gửi cho dì ghẻ.
Cám đào hố, nhờ người đổ nước sôi. Dì ghẻ chết vì thương con.
Nhà vua nhận ra Tấm và rước nàng về cung.
(Cắt phần cuối, không nhắc đến Cám và mụ gì ghẻ).
Cách kết thúc khác ..................................................................
Vì sao ......................................................................................
Câu 10: Theo em, làm thế nào để tiết học trở nên sinh động, lôi cuốn hơn?

Bình thường.
Chưa đạt yêu cầu.
Vì sao ....................................................................................
Câu 5: ý kiến của thầy (cô) về hướng khắc phục để có hiệu quả tốt nhất
khi giảng dạy Tấm Cám.
Về thời gian giảng dạy (tăng hay giảm số tiết):
Vì sao …..…….........................................................................
Về biện pháp giảng dạy ………………………………………...
Sau đây tôi xin trình bày cụ thể việc khảo sát và kết quả khảo sát.
IV.Khảo sát và kết quả khảo sát
IV.1. Khảo sát và đánh giá tài liệu khảo sát
Tài liệu khảo sát (SGK, SGV, SBT) là những tài liệu được học sinh và
giáo viên sử dụng trực tiếp trong quá trình dạy và học. Tài liệu tốt, chất
lượng đảm bảo câu hỏi mang tính gợi mở, sáng tạo... là một trong những
điều kiện quyết định đầu tiên đến chất lượng dạy và học.
Việc khảo sát và đánh giá tài liệu khảo sát giúp ta thấy được những
ưu, nhược điểm của tài liệu, từ đó có những kiến giải hợp lý. Đó cũng là một
việc làm mang ý nghĩa “vì học sinh, cho học sinh”.
IV.1.1. Sách giáo khoa
IV.1.1.1 Mục “kết quả cần đạt”
Mục này đưa ra những tiêu chí cơ bản nhất để học sinh tự định hướng
trong quá trình học tập cũng như tự đánh giá. Về mục này, SGK đã đưa ra
được những tiêu chí quan trọng, phù hợp và sát với nội dung bài học, định
hướng cho học sinh khai thác tác phẩm về cả mặt nội dung và mặt nghệ
thuật.
Nếu so sánh với SGK – Bộ 1, ta thấy SGK – Bộ 2 đã đưa các tiêu chí
một cách gián tiếp theo kiểu gợi mở (SGK – Bộ 1 đưa ra trực tiếp những nội
dung và nghệ thuật mà học sinh cần nắm được). Đây là một cách kích thích
học sinh phải suy nghĩ, phải tìm tòi mới trả lời được.
Đây cũng có thể coi là một cách “nêu vấn đề” ngay từ khâu định

Việclựa chọn như vậy đã được giải thích rất kĩ trong mục II.2.2. “Về
mức độ hợp lý của việc chọn học văn bản” ở Chương một. ở đây chỉ xin nêu
một số ý chính.
Đặc trưng của văn học dân gian nói chung, của truyện cổ tích nói riêng
là tính truyền miệng và dị bản. Tấm Cám là một truyện cổ tích có tính dị
bản lớn. (Theo thống kê có đến 500 kiểu truyện Tấm Cám trên thế giới và
có đến hàng chục kiểu truyện Tấm Cám ở Việt Nam.
Có thể liệt kê một số bản kể về Tấm Cám của dân tộc Kinh như:
Bản kể của Đỗ Thận.
Bản kể của Vũ Ngọc Phan.
Bản kể của Nguyễn Đổng Chi.
Bản kể của Chu Xuân Diên - Lê Chí Quế.
Chính những tranh cãi về phần kết thúc truyện đã đóng vai trò quyết
định khi lựa chọn bản kể Tấm Cám trong SGK thí điểm.
Nếu cắt bỏ phần kết thúc, trước hết là đã cắt bỏ sự hoàn chỉnh vốn có
của một truyện cổ tích hay bậc nhất trong kho tàng văn học dân gian nước
ta.
Thứ hai : đã cắt bỏ một đặc trưng quan trọng của truyện cổ tích thần kì
là lý giải hiện thực theo quan điểm, mơ ước của nhân dân: Cái ác phải bị
tiêu diệt triệt để, cái tốt phải được hưởng hạnh phúc tột cùng.
Thứ ba: Sẽ gây ra độ “hẫng” và sự băn khoăn trong các em học sinh
(vì các em vốn đã biết truyện này từ nhỏ, và tư duy tự nhận thức, tư duy lý
luận của các em đã phát triển).
Từ những lý do đó, không nên cắt bỏ phần kết thúc của truyện và phải
hướng cho giáo viên đưa ra những kiến giải phù hợp để định hướng cho sự
tranh luận của học sinh.
IV.1.1.3. Các câu hỏi trong phần “Đọc – hiểu”
SGK đưa ra 4 câu hỏi:
1. Phân tích diễn biến của truyện để thấy sự phát triển từ thấp đến cao của
mẫu thuẫn dẫn đến xung đột giữa Tấm và mẹ con Cám (Lưu ý các đoạn về

Phải tập trung chú ý nhiều tới loại câu hỏi sáng tạo.
Phải giúp học sinh hình thành được kỹ năng tự tiếp nhận, tự đọc, tự khám
phá tác phẩm văn học.
Phải phân hoá được trình độ của học sinh.
Phải có cách diễn đạt trong sáng, rõ ràng, ngắn gọn và hấp dẫn.
*) Từ việc khảo sát và cơ sở đánh giá trên, ta thấy, hệ thống câu hỏi
trong SGK thí điểm – Bộ 2 đã có những ưu điểm sau
SGK Văn 7 (Vũ Ngọc Khánh – Chủ biên -NXB Giáo dục - 1978) chủ yếu
đưa ra những câu hỏi mang tính chất tái hiện kiến thức như:
Những việc sai bảo của mẹ Cám cho thấy mụ ta có thái độ và thủ đoạn gì?
Tấm có bị bơ vơ thật không? Những gì xuất hiện để giúp Tấm?
thì.
Còn SGK thí điểm - Bộ 2 đưa ra những câu hỏi có sự biến đổi về chất
Với phương châm giúp học sinh từ “đọc” đến “hiểu” tác phẩm, SGK đã chú
ý đưa ra những câu hỏi về nội dung (Câu1,2) và về nghệ thuật (Câu 3, 4);
Chú ý hướng học sinh vào việc tìm hiểu những giá trị nghệ thuật đích thực,